18 Yaşından Önce Reşit Olmak: Mahkeme Kararıyla Ergin Kılınma Nasıl Olur?
Henüz 18 yaşını doldurmadın ama kendi işini kurmak, bir sözleşme imzalamak ya da hayatına ilişkin kararları kendin vermek istiyorsun. Belki de ailenin yanında değilsin ve her işlem için velinin imzası gerekiyor. "18 yaşından önce reşit olmak mümkün mü? Mahkeme kararıyla ergin kılınma nasıl olur? Hangi şartlar gerekir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde mahkeme kararıyla ergin kılınmayı anlatıyoruz.
Erginlik ne zaman başlar?
Medeni Kanuna göre erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. Ergin olan kişi, ayırt etme gücüne sahipse ve kısıtlı değilse tam fiil ehliyetine sahiptir. Yani kendi başına sözleşme yapabilir, dava açabilir, mal alıp satabilir.
On sekiz yaşından önce erginliğe ulaşmanın iki yolu vardır:
- Evlenme: Evlenme kişiyi ergin kılar.
- Mahkeme kararıyla ergin kılınma
Mahkeme kararıyla ergin kılınma nedir?
On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınabilir. Halk arasında buna "mahkeme kararıyla reşit olma" veya "rüşt kararı" da denir.
Ergin kılınan kişi, on sekiz yaşını doldurmuş biri gibi tam ehliyetli sayılır.
Şartlar nelerdir?
Kanunda üç şart sayılmıştır:
- On beş yaşını doldurmuş olmak
- Kendi isteği: Başvuruyu küçüğün kendisi yapar veya istemi açıkça ortaya koyar.
- Velinin rızası: Velayet kimdeyse onun rızası gerekir. Ana ve baba birlikte velayet sahibiyse ikisinin de rızası aranır. Vesayet altındaki küçük için vasinin görüşü alınır.
Bu şartların bulunması tek başına yeterli değildir. Mahkeme, ergin kılınmanın küçüğün yararına olup olmadığını da değerlendirir.
Mahkeme neye bakar?
Mahkeme özellikle şunları inceler:
- Küçüğün kendi işlerini yönetebilecek olgunlukta olup olmadığı
- Ergin kılınmayı neden istediği; örneğin bir iş kurmak, mesleğini sürdürmek veya mal varlığını yönetmek
- Küçüğün ekonomik durumu ve yaşam koşulları
- Ergin kılınmanın küçük için bir zarar doğurup doğurmayacağı
Mahkeme küçüğü dinler; gerekirse sosyal inceleme raporu aldırır veya küçüğün olgunluğu hakkında uzman görüşüne başvurur.
Başvuru nasıl yapılır?
- Küçüğün yerleşim yerindeki mahkemeye dilekçe verilir. Uygulamada bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Dilekçede ergin kılınma isteğinin sebebi açıkça yazılır.
- Velinin rızası dilekçeye eklenen bir beyanla veya duruşmada alınacak ifadeyle gösterilir.
- Nüfus kayıt örneği ve ergin kılınma sebebini gösteren belgeler eklenir; örneğin iş teklifi, işyeri açma hazırlığı veya miras kalan malların yönetimi ile ilgili belgeler.
Mahkeme kabul kararı verirse karar kesinleştikten sonra nüfus kaydına işlenir.
Ergin kılınmanın sonuçları
Ergin kılınan kişi:
- Kendi başına sözleşme yapabilir.
- Mal alıp satabilir, kendi mal varlığını yönetebilir.
- Kendi adına dava açabilir ve davalara katılabilir.
- Velayetten çıkar; ana babanın velayet yetkisi sona erer.
Ergin kılınma, iştirak nafakasını da etkiler. Çocuk ergin kılınırsa iştirak nafakası kural olarak sona erer. Ancak eğitimine devam eden çocuk için yardım nafakası istenebilir. Bunu Hakkını Sor'daki 18 yaşından sonra nafaka rehberinde bulabilirsin.
Ergin kılınma her şeyi sağlamaz
Bazı haklar için kanunlarda ayrıca belirli bir yaş şartı aranır. Ergin kılınma bu yaş şartlarını ortadan kaldırmaz. Örneğin:
- Evlenme: Evlenmek için ayrıca evlenme yaşının doldurulmuş olması gerekir. Ergin kılınma tek başına on yedi yaşından önce evlenmeye izin vermez. Evlenme yaşını Hakkını Sor'daki evlenme başvurusu rehberinde bulabilirsin.
- Sürücü belgesi, seçme ve seçilme gibi özel kanunlarda yaş sınırı konulan haklar, o kanunlardaki yaş şartına tabidir.
Evlenerek ergin olmak
Evlenen kişi yaşı ne olursa olsun ergin olur. Uygulamada kabul edilen görüşe göre, evlilik daha sonra boşanmayla sona erse bile kişi ergin olmaya devam eder.
Kısaca yapılacaklar
- On beş yaşını doldurduğundan emin ol.
- Ergin kılınmayı neden istediğini açıkça belirle ve bunu gösteren belgeleri topla.
- Velayet kimdeyse onun yazılı rızasını al.
- Yerleşim yerindeki mahkemeye dilekçe ver.
- Duruşmada olgunluğunu ve isteğinin sebebini anlat.
- Karar kesinleşince nüfus kaydına işlendiğini kontrol et.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 11: Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme kişiyi ergin kılar.
- 4721 sayılı Kanun m. 12: On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 14: Ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyeti yoktur.
En çok sorulan sorular
18 yaşından önce reşit olunabilir mi?
Evet. On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınabilir. Evlenme de kişiyi ergin kılar.
Velimin rızası olmadan ergin kılınabilir miyim?
Hayır. Kanun velinin rızasını şart koşar.
Ergin kılınınca evlenebilir miyim?
Ergin kılınma tek başına yeterli değildir. Evlenmek için evlenme yaşının da doldurulmuş olması gerekir.
Ergin kılınınca nafaka kesilir mi?
İştirak nafakası kural olarak sona erer. Eğitimine devam ediyorsan yardım nafakası isteyebilirsin.
Ergin kılınma kararı nüfusa işlenir mi?
Evet. Karar kesinleşince nüfus kaydına işlenir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.