65 Yaş Aylığı ve Engelli Aylığı: Kimler Alabilir, Nasıl Başvurulur?
Annen ya da baban 65 yaşını geçti, hiçbir yerden emekli maaşı almıyor ve geçimini zor sağlıyor. Ya da engelli bir yakının var ve hiçbir sosyal güvencesi yok. Bu durumda devletin bağladığı "65 yaş aylığı" ve "engelli aylığı" önemli bir destektir. Bu rehberde bu aylıkları kimlerin alabileceğini, gelir şartını ve başvuru sürecini anlatıyoruz.
65 yaş aylığı nedir?
65 yaş aylığı, 65 yaşını doldurmuş, muhtaç durumdaki Türk vatandaşlarına devlet tarafından bağlanan aylıktır. Halk arasında "yaşlılık maaşı" olarak da bilinir. Bu aylık, emekli maaşı değildir; sosyal yardım niteliğindedir.
Kimler 65 yaş aylığı alabilir?
Aylık bağlanabilmesi için:
- 65 yaşını doldurmuş olman,
- Türk vatandaşı olman,
- Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından muhtaç olduğuna karar verilmiş olması
gerekir.
Kimler alamaz?
Şu kişilere 65 yaş aylığı bağlanmaz:
- Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan, hangi adla olursa olsun, gelir veya aylık alanlar (örneğin emekli, dul veya yetim aylığı alanlar)
- Zorunlu sigortalı olarak çalışanlar
- Kendisine nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar
- Sosyal Hizmetler Kanunu'na göre harçlık alanlar
Gelir şartı
Kendinin ve eşinin her türlü gelirleri toplanır. Kişi başına düşen ortalama aylık gelir, asgari ücretin aylık net tutarının üçte birinden fazlaysa muhtaç kabul edilmezsin ve aylık bağlanmaz. Aynı şekilde, bu tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kişiler de muhtaç sayılmaz.
Yaş düzeltmesi dikkate alınmaz
65 yaşın hesaplanmasında, nüfus kaydında sonradan yapılan doğum tarihi düzeltmeleri dikkate alınmaz. Yani yaşını mahkeme kararıyla büyüttürmüşsen, bu düzeltme 65 yaş aylığı için hesaba katılmaz.
Engelli aylığı nedir?
65 yaşını doldurmamış ama engelli olan muhtaç kişilere de benzer şartlarla aylık bağlanır. Engelli aylığı iki türlüdür:
Ağır engelliler için aylık
Başkasının yardımı olmadan hayatını devam ettiremeyecek şekilde engelli olduğunu sağlık kurulu raporuyla kanıtlayan, 18 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına aylık bağlanır. Bu aylığın tutarı, 65 yaş aylığından daha yüksektir.
Diğer engelliler için aylık
Sağlık kurulu raporuyla engelli olduğunu kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından işe yerleştirilemeyen Türk vatandaşlarına da aylık bağlanır.
Her iki durumda da, 65 yaş aylığındaki gibi muhtaçlık şartı aranır ve sosyal güvenlik kurumundan aylık alanlar, zorunlu sigortalı çalışanlar ve nafaka alanlar bu aylıktan yararlanamaz.
18 yaşından küçük engelliler
18 yaşından küçük engelli çocukların yakınlarına da kanunda belirtilen şartlarla aylık ödenebilir. Bu konuda bağlı olduğun Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'ndan bilgi alabilirsin.
Başvuru nasıl yapılır?
Nereye başvurulur?
65 yaş ve engelli aylığı için, yerleşim yerindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na başvurursun. Bazı durumlarda e-Devlet üzerinden de başvuru yapılabilir.
Gerekli belgeler
- Kimlik belgesi
- Engelli aylığı için sağlık kurulu raporu
- Diğer engelliler için İŞKUR kaydı
- Vakfın isteyebileceği gelir ve mal varlığı bilgileri
İnceleme
Başvurundan sonra vakıf görevlileri evine gelerek bir sosyal inceleme yapabilir. Bu incelemede gelirin, mal varlığın, harcamaların ve yaşam koşulların değerlendirilir. Sonuçta muhtaç olduğuna karar verilirse aylığın bağlanır.
Aylık ne zaman kesilir?
Aylık, muhtaçlık hali devam ettiği sürece ödenir. Gelirin artarsa, bir sosyal güvenlik kurumundan aylık almaya başlarsan ya da sigortalı olarak çalışmaya başlarsan aylığın kesilir.
Gerçeğe aykırı belge kullanırsan
Aylık almak için kullanılan belgelerin gerçeğe aykırı olduğu tespit edilirse, ödenen aylıklar kanuni faiziyle birlikte geri alınır. Belgeyi düzenleyen ve kullanan kişiler hakkında ayrıca ceza kovuşturması yapılır. Bu yüzden başvuruda verdiğin bilgilerin doğru olmasına dikkat et.
Kısaca yapılacaklar
- 65 yaş veya engellilik şartını taşıyıp taşımadığını kontrol et.
- Herhangi bir kurumdan aylık almadığından ve sigortalı çalışmadığından emin ol.
- Engelli aylığı için sağlık kurulu raporunu al.
- Diğer engelliler için İŞKUR'a kayıt ol.
- Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na başvur.
- Gelirinde değişiklik olursa vakfa bildir.
Dayanak mevzuat
- 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun m. 1: Sosyal güvenlik kurumundan gelir veya aylık almayan, zorunlu sigortalı çalışmayan ve nafaka almayan, vakıflarca muhtaç olduğuna karar verilen 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına aylık bağlanır; kendisi ve eşinin kişi başı geliri asgari ücretin net tutarının üçte birinden fazla olanlar muhtaç sayılmaz; yaş düzeltmeleri dikkate alınmaz.
- 2022 sayılı Kanun m. 2: Başkasının yardımı olmadan yaşayamayacak derecede engelli olanlar ile İŞKUR'ca işe yerleştirilemeyen engelli muhtaç Türk vatandaşlarına aylık bağlanır.
- 2022 sayılı Kanun m. 5: Gerçeğe aykırı belgelerle alınan aylıklar kanuni faiziyle geri alınır ve belgeyi düzenleyen ve kullananlar hakkında ceza kovuşturması yapılır.
En çok sorulan sorular
Evim var, 65 yaş aylığı alabilir miyim?
Sadece ev sahibi olmak, tek başına aylık bağlanmasını engellemez. Ancak vakıf, mal varlığını ve bu mallardan elde ettiğin gelirleri değerlendirir. Örneğin kira geliri getiren evlerin varsa, bu gelir hesaba katılır ve muhtaç sayılmayabilirsin.
Çocuklarım çalışıyor, bu aylığı almama engel olur mu?
Kanuna göre kendi ve eşinin gelirleri esas alınır. Ancak nafaka bağlanması mümkün olanlar aylıktan yararlanamaz. Çocuklarının gelir durumu, nafaka yükümlülüğü açısından değerlendirilebilir. Bu yüzden vakfa başvurup durumunu inceletmen en doğrusudur.
Dul maaşı alıyorum, 65 yaş aylığı da alabilir miyim?
Hayır. Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan hangi adla olursa olsun gelir veya aylık alanlara 65 yaş aylığı bağlanmaz. Dul aylığı da bu kapsamdadır.
65 yaş aylığı alanlar sağlık hizmetinden yararlanabilir mi?
Evet. 65 yaş aylığı alanlar genel sağlık sigortalısı sayılır ve sağlık hizmetlerinden yararlanır.
Başvurum reddedildi, ne yapabilirim?
Vakfın verdiği ret kararının sebebini öğren. Gelirinin ya da mal varlığının yanlış değerlendirildiğini düşünüyorsan, belgelerinle birlikte yeniden başvurabilir ya da karara karşı idari yargı yoluna gidebilirsin. Bu konuda bir avukatla görüşmen faydalı olur.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.