Alacağıma Karşılık Borçlunun Eşyasını Aldım: Alacağını Kendin Tahsil Etmenin Cezası
Birine borç verdin, aylardır ödemiyor. Sonunda sabrın taştı ve evine giderek televizyonunu, aracını ya da dükkanındaki malları "alacağıma karşılık" diyerek aldın. Belki de borçlu seni kandırarak kendisine para verdirdi ve sen de aynı yolla parayı geri almaya çalıştın. Şimdi borçlu senden şikayetçi oldu ve "hırsızlıktan yargılanır mıyım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde alacağını kendi başına tahsil etmeye çalışmanın ceza hukukundaki sonuçlarını ve doğru yolu anlatıyoruz.
Alacağın olması eşyayı almana izin verir mi?
Hayır. Gerçekten alacaklı olsan bile borçlunun eşyasını izni olmadan alamazsın. Alacağını almak için kullanabileceğin yol icra takibi veya dava açmaktır. Borçlunun malını haczettirmek ve sattırmak yalnızca icra dairesinin yetkisindedir.
Ancak kanun, gerçekten var olan bir alacak için bu yola başvuran kişiyi sıradan bir hırsızla aynı şekilde cezalandırmaz. Alacağın varlığı daha hafif bir ceza uygulanmasını sağlar.
Alacağa karşılık eşya almak: hafif hırsızlık
Hukuki bir ilişkiye dayanan alacağını tahsil etmek amacıyla borçlunun eşyasını rızası olmadan alırsan hırsızlık suçunun daha az cezayı gerektiren hali uygulanır. Bu halde:
- Soruşturma ve kovuşturma şikayete bağlıdır.
- Ceza iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Hukuki ilişkiye dayanan alacak; borç para, ödenmemiş kira, satılan malın bedeli, ödenmeyen ücret gibi gerçekten var olan ve hukuken istenebilen bir alacak demektir. Kumar borcu gibi hukuken istenemeyen borçlar için bu indirim tartışmalıdır.
Aynı hafif hüküm, paylı veya elbirliğiyle malik olunan ortak bir mal üzerinde işlenen hırsızlıkta da uygulanır. Örneğin miras kalan ortak bir eşyayı diğer mirasçılara sormadan alıp götürmek bu kapsama girebilir.
Alacağı tahsil için tehdit veya zor kullanmak
Alacağını almak için borçluyu tehdit eder veya ona zor kullanırsan yağma suçu oluşmaz. Bu durumda yalnızca tehdit veya kasten yaralama suçlarının hükümleri uygulanır. Ayrıntılar için Hakkını Sor'daki yağma suçu rehberine bakabilirsin.
Yine de tehdit ve yaralama da suçtur. Silahla tehdit veya birkaç kişiyle birlikte borçlunun kapısına dayanmak cezayı ağırlaştırır.
Alacağı tahsil için hile yapmak
Alacağını almak için borçluyu kandırırsan da dolandırıcılığın daha hafif hali uygulanır. Örneğin borçluya yalan söyleyerek ondan para veya mal almak bu kapsama girebilir. Bu halde soruşturma şikayete bağlıdır ve ceza altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Alacak yoksa ne olur?
Bu indirimler ancak alacak gerçekten varsa uygulanır. Alacağın olmadığı, çoktan ödendiği veya miktarının çok daha az olduğu anlaşılırsa normal hırsızlık, yağma veya dolandırıcılık hükümleri uygulanabilir ve ceza çok daha ağır olur.
Alacağından çok daha değerli bir eşyayı almak da sorun yaratır. Örneğin küçük bir borç için borçlunun aracını almak, alacağı tahsil amacıyla hareket ettiğin iddianı zayıflatır.
Yakın akrabadan alınırsa
Bu suçlar eşinin, anne babanın, çocuğunun veya aynı evde yaşadığın kardeşinin zararına işlenirse ceza verilmez. Diğer bazı yakınlarda ise ceza yarı oranında indirilir. Ayrıntılar için Hakkını Sor'daki akrabalar arasında mal suçları rehberine bakabilirsin.
Eşyayı geri verirsen
Aldığın eşyayı geri verir veya borçlunun zararını tamamen karşılarsan etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilirsin. Kovuşturma başlamadan önce zararı tamamen gidermek cezada önemli bir indirim sağlar. Ayrıca suç şikayete bağlı olduğu için borçlu şikayetinden vazgeçerse dava düşer.
Doğru yol: icra takibi
Alacağını almak için şu yolları kullanmalısın:
- Elinde senet, sözleşme, dekont veya mesaj gibi bir belge varsa icra dairesinde ilamsız takip başlat.
- Borçlu itiraz ederse itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yoluna git.
- Belgen yoksa alacak davası aç; tanık ve yazışmalar da delil olabilir.
- Borçlunun mal kaçırmasından korkuyorsan mahkemeden ihtiyati haciz isteyebilirsin.
İcra yoluyla borçlunun aracı, maaşı ve banka hesapları haczedilebilir. Bu yol hem güvenli hem de seni suç işlemekten korur.
Borçlu eşyanı aldıysa
Sen borçluysan ve alacaklın evinden veya işyerinden izinsiz eşya aldıysa:
- Altı ay içinde kolluğa veya savcılığa şikayette bulun.
- Alınan eşyaların listesini, fotoğraflarını ve fatura gibi belgelerini hazırla.
- Varsa kamera kayıtlarını ve tanıkları bildir.
- Borcun olmadığını veya ödediğini düşünüyorsan bunu gösteren belgeleri de sun.
Kısaca yapılacaklar
- Alacağın olsa bile borçlunun eşyasını izinsiz alma.
- Alacağını icra takibi veya alacak davasıyla iste.
- Borçlunun mal kaçırma ihtimaline karşı ihtiyati haciz iste.
- Hakkında şikayet varsa alacağını gösteren belgeleri savcılığa sun.
- Aldığın eşyayı geri vererek etkin pişmanlıktan yararlanmayı değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 144: Hırsızlığın paylı veya elbirliğiyle malik olunan mal üzerinde ya da hukuki ilişkiye dayanan bir alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 150: Hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla tehdit veya cebir kullanılırsa yağma değil, yalnızca tehdit veya kasten yaralama hükümleri uygulanır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 159: Dolandırıcılığın hukuki ilişkiye dayanan bir alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 167: Mal varlığına karşı suçlar ayrılık kararı verilmemiş eşin, üstsoy veya altsoyun ya da aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenirse ceza verilmez; bazı diğer yakınlarda ceza yarı oranında indirilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 168: Hırsızlık ve dolandırıcılıkta zararın kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilmesi halinde cezanın üçte ikisine kadarı, hüküm verilmeden önce giderilmesi halinde yarısına kadarı indirilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73: Şikayete bağlı suçlarda şikayet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; şikayetten vazgeçme davayı düşürür.
En çok sorulan sorular
Alacağıma karşılık borçlunun eşyasını alabilir miyim?
Hayır. Alacağın olsa bile eşyayı izinsiz alman suçtur. Ancak gerçek bir alacak için alındıysa daha hafif ceza uygulanır ve soruşturma şikayete bağlıdır.
Bu durumda ceza ne kadar?
İki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Borçluyu tehdit ederek alacağımı alırsam ne olur?
Yağma suçu oluşmaz, ancak tehdit veya kasten yaralama suçundan yargılanırsın.
Borçlu şikayetini geri alırsa dava düşer mi?
Evet. Bu suç şikayete bağlı olduğu için şikayetten vazgeçme davayı düşürür.
Alacağımı nasıl güvenle alırım?
İcra takibi başlatarak veya alacak davası açarak. Mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.