Alacağın Devri (Temlik): Borcum Başkasına Devredildi, Kime Ödemeliyim?
Birinden alacağın var ama tahsil etmekle uğraşmak istemiyorsun ve alacağını başkasına devretmek istiyorsun. Ya da tam tersi: Bir gün eline "alacak bize devredildi, borcunuzu artık bize ödeyin" diye bir yazı geldi. Belki bir şirkete, belki tanımadığın bir kişiye. "Alacağımı başkasına devredebilir miyim? Borcumu kime ödemeliyim? Eski alacaklıya ödersem yine borçlu kalır mıyım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki alacağın devrini, yani halk arasındaki adıyla alacağın temlikini anlatıyoruz.
Alacağın devri nedir?
Alacağın devri, alacaklının bir alacağını üçüncü bir kişiye aktarmasıdır. Devirden sonra:
- Alacağı devreden kişiye "devreden" denir.
- Alacağı devralan kişi yeni alacaklı olur.
- Borçlu değişmez; yalnızca borcunu ödeyeceği kişi değişir.
Uygulamada bankaların takipteki kredi alacaklarını varlık yönetim şirketlerine devretmesi, alacağın devrinin en sık görülen örneğidir.
Borçlunun rızası gerekir mi?
Hayır. Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacaklı, borçlunun rızasını aramadan alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir.
Ancak bazı durumlarda devir yapılamaz:
- Kanun devri yasaklıyorsa
- Taraflar sözleşmede alacağın devredilemeyeceğini kararlaştırmışsa
- İşin niteliği devre engelse, örneğin kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hizmet alacağı
Sözleşmede devir yasağı olsa bile, borçlu devir yasağı içermeyen yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı devralan üçüncü kişiye karşı bu yasağı ileri süremez. Yani borçlu olarak imzaladığın senette devir yasağı yazmıyorsa, senede güvenerek alacağı devralana "devredilemezdi" diyemezsin.
Devir nasıl yapılır?
Alacağın devri ancak yazılı şekilde yapılırsa geçerlidir. Sözlü olarak yapılan bir devir geçersizdir.
Buna karşılık ileride alacağı devretme sözü vermek için şekil şartı yoktur.
Kanun veya mahkeme kararıyla gerçekleşen devirler için ise özel bir şekil gerekmez.
Borçlusan: Borcunu kime ödemelisin?
Devir sana bildirilmediyse
Alacağın devredildiği sana devreden veya devralan tarafından bildirilmemişse, eski alacaklına iyi niyetle ödeme yaparak borcundan kurtulursun.
Yani devirden haberin yoksa ve borcunu eski alacaklına ödediysen, yeni alacaklı senden tekrar ödeme isteyemez. Yeni alacaklının, aldığı parayı eski alacaklıdan istemesi gerekir.
Devir sana bildirildiyse
Devir sana bildirildikten sonra borcunu yeni alacaklıya ödemelisin. Bildirimden sonra eski alacaklıya ödeme yaparsan, yeni alacaklıya karşı borçtan kurtulamayabilirsin.
Alacağın kime ait olduğu çekişmeliyse
Alacağın kime ait olduğu konusunda bir çekişme varsa, örneğin hem eski hem yeni alacaklı ödemeyi kendisine istiyorsa:
- Ödemeden kaçınabilirsin.
- Borcunu hakimin belirleyeceği yere tevdi ederek, yani yatırarak borçtan kurtulabilirsin.
Çekişmeli olduğunu bildiğin halde birine ödeme yaparsan, doğacak sonuçlardan sorumlu olursun.
Borçlunun savunmaları korunur
Devir borçlunun durumunu kötüleştirmez. Borçlu, devri öğrendiği sırada eski alacaklıya karşı sahip olduğu bütün savunmaları yeni alacaklıya karşı da ileri sürebilir. Örneğin:
- Borcun bir kısmını önceden ödediysen
- Borç zamanaşımına uğramışsa
- Sözleşme geçersizse
- Mal ayıplı çıktığı için ödemeden kaçınıyorsan
bunları yeni alacaklıya karşı da söyleyebilirsin.
Ayrıca eski alacaklıdan senin de bir alacağın varsa, belirli şartlarla bunu yeni alacaklıya karşı takas edebilirsin. Devri öğrendiğin anda henüz muaccel olmayan alacağın da, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla takas edilebilir. Takası Hakkını Sor'daki takas rehberinde bulabilirsin.
Devirle neler geçer?
Alacakla birlikte, devredenin kişiliğine özgü olanlar dışındaki öncelik hakları ve bağlı haklar da yeni alacaklıya geçer. Örneğin:
- Kefalet
- Rehin ve ipotek
- İşlemiş faizler
Devreden, yeni alacaklıya alacak senedini ve ispat için elindeki diğer belgeleri teslim etmek, alacağı ileri sürebilmesi için gerekli bilgileri vermek zorundadır.
Devredenin sorumluluğu
Alacak bir bedel karşılığında devredildiyse, devreden şunları garanti etmiş olur:
- Devir sırasında alacağın gerçekten var olduğunu
- Borçlunun ödeme gücüne sahip olduğunu
Bu garanti çıkmazsa, yeni alacaklı devredenden şunları isteyebilir:
- Ödediği bedelin faiziyle birlikte geri verilmesi
- Devrin yol açtığı giderler
- Borçluya karşı alacağı tahsil etmek için yaptığı sonuçsuz girişimlerin giderleri
- Devreden kusursuzluğunu ispat edemezse uğradığı diğer zararlar
Alacak karşılıksız devredildiyse, örneğin bağışlandıysa, devreden alacağın varlığından ve borçlunun ödeme gücünden sorumlu değildir.
Varlık yönetim şirketinden yazı geldiyse
Bankaya olan borcunun bir varlık yönetim şirketine devredildiğini bildiren bir yazı aldıysan:
- Borcun gerçekten devredilip devredilmediğini ve tutarını kontrol et.
- Devirden önce yaptığın ödemelerin hesaba katılıp katılmadığına bak.
- Zamanaşımı ve diğer savunmalarını yeni alacaklıya karşı da ileri sürebileceğini unutma.
Borcun zamanaşımına uğrayıp uğramadığını Hakkını Sor'daki borçlarda zamanaşımı süresi rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Alacağını devredeceksen devri mutlaka yazılı yap.
- Devri borçluya yazılı olarak bildir veya devralanın bildirmesini sağla.
- Senedi ve ispat belgelerini devralana teslim et.
- Borçlusan, devir bildirimini aldıktan sonra yalnızca yeni alacaklıya öde.
- Alacağın kime ait olduğu çekişmeliyse ödemeyi mahkemenin belirlediği yere yatır.
- Eski alacaklıya karşı savunmalarını yeni alacaklıya karşı da kullan.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 183: Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacaklı, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü kişiye devredebilir; devir yasağı içermeyen yazılı borç tanımasına güvenen devralana karşı devir yasağı ileri sürülemez.
- 6098 sayılı Kanun m. 184: Alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır; devir sözü verme şekle bağlı değildir.
- 6098 sayılı Kanun m. 185: Kanun veya mahkeme kararıyla gerçekleşen devir özel bir şekle gerek olmadan üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 186: Devir kendisine bildirilmemiş borçlu, önceki alacaklıya iyi niyetle ifada bulunarak borcundan kurtulur.
- 6098 sayılı Kanun m. 187: Kime ait olduğu çekişmeli alacağın borçlusu ifadan kaçınabilir ve hakimin belirlediği yere tevdi ederek borçtan kurtulur.
- 6098 sayılı Kanun m. 188: Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilir ve belirli koşullarla takas yapabilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 189: Devirle, devredenin kişiliğine özgü olanlar dışındaki öncelik hakları, bağlı haklar ve işlemiş faizler de devralana geçer.
- 6098 sayılı Kanun m. 190: Devreden, alacak senedini ve ispat belgelerini teslim etmek ve gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 191: Edim karşılığı devirde devreden alacağın varlığını ve borçlunun ödeme gücünü garanti eder; karşılıksız devirde bu sorumluluk yoktur.
- 6098 sayılı Kanun m. 193: Devralan, garanti yükümlüsü devredenden karşı edimin faiziyle iadesini, devir ve sonuçsuz tahsil giderlerini ve diğer zararlarını isteyebilir.
En çok sorulan sorular
Alacağımı başkasına devretmek için borçlunun iznini almam gerekir mi?
Hayır. Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızası gerekmez.
Alacağın devri sözlü yapılabilir mi?
Hayır. Alacağın devri ancak yazılı şekilde yapılırsa geçerlidir.
Devirden haberim yoktu, borcumu eski alacaklıya ödedim. Tekrar öder miyim?
Hayır. Devir sana bildirilmediyse, eski alacaklıya iyi niyetle yaptığın ödemeyle borçtan kurtulursun.
Borcum varlık yönetim şirketine devredildi, itiraz edebilir miyim?
Devre rızan gerekmez. Ancak eski alacaklıya karşı sahip olduğun savunmaları, örneğin ödeme veya zamanaşımını, yeni alacaklıya karşı da ileri sürebilirsin.
Devrettiğim alacak tahsil edilemezse sorumlu olur muyum?
Alacağı bir bedel karşılığında devrettiysen, alacağın varlığını ve borçlunun ödeme gücünü garanti etmiş olursun. Karşılıksız devrettiysen sorumlu olmazsın.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.