Alacaklı Parayı veya Malı Kabul Etmiyor: Borçtan Nasıl Kurtulurum?
Sipariş edilen malı hazırladın, ama alıcı aylardır teslim almaya gelmiyor ve deponda yer kaplıyor. Ya da borcunu ödemek istiyorsun ama alacaklı "şimdi almam" diyerek parayı kabul etmiyor, belki de faiz işlemeye devam etsin diye. Belki de tamir edeceğin evin sahibi, işe başlaman için gereken anahtarı bir türlü vermiyor. "Alacaklı kabul etmezse borcumdan nasıl kurtulurum? Malı ne yapmalıyım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki alacaklının temerrüdünü anlatıyoruz.
Alacaklının temerrüdü nedir?
Temerrüt yalnızca borçlu için değil, alacaklı için de söz konusu olabilir. Alacaklı şu durumlarda temerrüde düşer:
- Kendisine gereği gibi önerilen bir yapma veya verme edimini haklı bir sebep olmadan kabul etmezse
- Borçlunun borcunu yerine getirebilmesi için kendisinin yapması gereken hazırlık işlerini haklı bir sebep olmadan yapmazsa
Örneğin:
- Alıcının sipariş ettiği malı teslim almaması
- Alacaklının kendisine eksiksiz önerilen parayı kabul etmemesi
- Ev sahibinin tadilat ustasına evin anahtarını vermemesi
Önemli: Alacaklının temerrüde düşmesi için, borçlunun borcu gereği gibi önermiş olması gerekir. Yani eksik, ayıplı veya yanlış yerde yapılan bir öneriyi reddeden alacaklı temerrüde düşmez.
Alacaklı müteselsil borçlulardan birine karşı temerrüde düşerse, diğerlerine karşı da temerrüde düşmüş olur.
Bir şeyin teslimi söz konusuysa: Tevdi hakkı
Alacaklı temerrüde düşerse borçlu, hasar ve giderleri alacaklıya ait olmak üzere, teslim edeceği şeyi tevdi ederek, yani güvenli bir yere bırakarak borcundan kurtulabilir.
- Tevdi yerini, ifa yerindeki hakim belirler.
- Ticari mallar ise hakim kararı olmadan da bir ardiyeye, yani depoya tevdi edilebilir.
Para borçlarında tevdi de mümkündür. Kira bedeli için tevdi uygulamasını Hakkını Sor'daki ev sahibi kirayı almıyor rehberinde bulabilirsin.
Mal bozulabilecekse: Satma hakkı
Bazı durumlarda tevdi uygun olmayabilir. Şu hallerde borçlu, alacaklıya önceden ihtarda bulunmak koşuluyla, hakimin izniyle malı açık artırma yoluyla sattırıp bedelini tevdi edebilir:
- Malın niteliği veya işin özelliği tevdiye uygun değilse
- Mal bozulabilecek nitelikteyse, örneğin gıda ürünleri
- Malın bakımı, korunması veya tevdi edilmesi önemli bir gider gerektiriyorsa, örneğin hayvanlar
Mal borsada kayıtlıysa, piyasa fiyatı varsa veya yapılacak gidere oranla değeri azsa:
- Satışın açık artırmayla yapılması zorunlu değildir.
- Hakim önceden ihtar koşulunu aramadan da satışa izin verebilir.
Tevdi edilen şey geri alınabilir mi?
Borçlu tevdi ettiği şeyi geri alabilir. Ancak şu durumlarda geri alamaz:
- Alacaklı tevdi edilen şeyi kabul ettiğini açıklamışsa
- Tevdi bir rehnin ortadan kalkması sonucunu doğurmuşsa
Borçlu tevdi edilen şeyi geri alırsa, alacak bütün yan haklarıyla birlikte varlığını sürdürür. Yani borç yeniden canlanır.
Teslim dışındaki borçlarda: Sözleşmeden dönme
Borcun konusu bir şeyin teslimi değilse, örneğin bir hizmet veya iş yapılması söz konusuysa, tevdi mümkün değildir. Bu durumda alacaklı temerrüde düşerse borçlu, borçlunun temerrüdüne ilişkin hükümlere göre sözleşmeden dönebilir.
Örneğin ev sahibi ustanın işe başlaması için gereken anahtarı vermiyorsa, usta önce uygun bir süre verip sonuç alamazsa sözleşmeden dönebilir. Bu kuralları Hakkını Sor'daki temerrüt ve sözleşmeden dönme rehberinde bulabilirsin.
Alacaklı belirsizse
Borçlunun kusuru olmadan şu durumlarda borç alacaklıya veya temsilcisine ödenemezse:
- Alacağın kime ait olduğu konusunda belirsizlik varsa
- Alacaklının kimliği konusunda duraksama varsa
- Alacaklıdan kaynaklanan başka kişisel bir sebep varsa
borçlu, alacaklının temerrüdünde olduğu gibi tevdi veya sözleşmeden dönme hakkını kullanabilir.
Örneğin alacaklı ölmüş ve mirasçılarının kim olduğu belli değilse, borçlu borcunu mahkemenin belirleyeceği yere yatırarak borçtan kurtulabilir.
Kısaca yapılacaklar
- Borcunu eksiksiz, doğru yerde ve zamanda öner; önerini yazılı olarak, tercihen noter aracılığıyla yap.
- Alacaklı kabul etmezse, bunu belgele.
- Teslim edilecek bir şey varsa, ifa yerindeki mahkemeden tevdi yeri belirlenmesini iste.
- Mal bozulabilecekse veya bakımı pahalıysa, alacaklıya ihtar çekip mahkemeden satış izni iste.
- Bir iş veya hizmet söz konusuysa, uygun süre verip sözleşmeden dönmeyi değerlendir.
- Alacaklının kim olduğu belirsizse, tevdi yoluyla borçtan kurtul.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 106: Gereği gibi önerilen edimi haklı sebep olmaksızın kabul etmeyen veya gerekli hazırlık fiillerini yapmayan alacaklı temerrüde düşer; müteselsil borçlulardan birine karşı temerrüt diğerlerine karşı da sonuç doğurur.
- 6098 sayılı Kanun m. 107: Alacaklının temerrüdünde borçlu, hasar ve giderleri alacaklıya ait olmak üzere teslim edeceği şeyi tevdi ederek borcundan kurtulabilir; tevdi yerini ifa yerindeki hakim belirler; ticari mallar hakim kararı olmadan ardiyeye tevdi edilebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 108: Tevdiye uygun olmayan, bozulabilecek veya korunması önemli gider gerektiren şey, önceden ihtar ve hakimin izniyle açık artırmayla sattırılıp bedeli tevdi edilebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 109: Alacaklı kabulünü açıklamadıkça veya tevdi rehni kaldırmadıkça borçlu tevdi edileni geri alabilir; geri alınca alacak yan haklarıyla birlikte devam eder.
- 6098 sayılı Kanun m. 110: Borcun konusu bir şeyin teslimi değilse alacaklının temerrüdünde borçlu, borçlunun temerrüdüne ilişkin hükümlere göre sözleşmeden dönebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 111: Alacağın kime ait olduğunda veya alacaklının kimliğinde duraksama ya da alacaklıdan kaynaklanan kişisel bir sebeple ifa edilemezse borçlu tevdi veya dönme hakkını kullanabilir.
En çok sorulan sorular
Alacaklı parayı almıyor, borçtan nasıl kurtulurum?
Borcunu gereği gibi önerdiysen ve alacaklı haklı sebep olmadan reddettiyse, mahkemenin belirleyeceği yere tevdi ederek borçtan kurtulabilirsin.
Alıcı malı teslim almıyor, ne yapabilirim?
Hasar ve giderleri alıcıya ait olmak üzere malı tevdi edebilirsin. Mal bozulabilecekse mahkemeden satış izni isteyebilirsin.
Tevdi edilen malın masraflarını kim öder?
Alacaklının temerrüdünde hasar ve giderler alacaklıya aittir.
Tevdi ettiğim şeyi geri alabilir miyim?
Alacaklı kabul ettiğini açıklamadıysa ve tevdi bir rehni kaldırmadıysa geri alabilirsin. Bu durumda borcun devam eder.
Alacaklı öldü, mirasçıları belli değil. Borcumu kime öderim?
Alacaklının kimliğinde duraksama olduğundan, borcunu tevdi ederek borçtan kurtulabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.