Aldatıcı Reklam ve Haksız Ticari Uygulama: Nereye Şikayet Edilir?
Televizyonda "Bir haftada beş kilo verdiren çay" reklamını gördün, aldın ama hiçbir etkisi olmadı. Ya da bir mağaza "Yüzde yetmiş indirim" diye ilan verdi, gittiğinde indirimin yalnızca birkaç üründe olduğunu gördün. Belki de bir sosyal medya fenomeninin "kendi kullandığım ürün" diye övdüğü kremin aslında para karşılığı tanıtıldığını öğrendin. "Bu reklamlar yasal mı? Nereye şikâyet edebilirim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'daki aldatıcı reklam ve haksız ticari uygulama kurallarını anlatıyoruz.
Ticari reklam doğru ve dürüst olmalıdır
Ticari reklam, bir mal veya hizmetin satışını sağlamak ya da hedef kitleyi bilgilendirmek veya ikna etmek amacıyla herhangi bir mecrada yazılı, görsel, işitsel ve benzeri yollarla yapılan duyurulardır. Televizyon, gazete, internet sitesi, sosyal medya paylaşımı, broşür ve tabelalar bu kapsamdadır.
Ticari reklamların Reklam Kurulunca belirlenen ilkelere, genel ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına uygun, doğru ve dürüst olması esastır.
Yasak reklamlar
Şu nitelikte ticari reklam yapılamaz:
- Tüketiciyi aldatıcı veya tecrübe ve bilgi eksikliğini istismar edici reklamlar
- Can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü reklamlar
- Şiddeti ve suç işlemeyi özendirici reklamlar
- Kamu sağlığını bozucu reklamlar
- Hastaları, yaşlıları, çocukları ve engellileri istismar edici reklamlar
Örneğin bir ürüne sahip olmadığı bir sağlık etkisini yüklemek, gerçekte olmayan bir indirimi varmış gibi göstermek veya ürünün özelliklerini abartarak yanlış izlenim yaratmak aldatıcı reklam sayılabilir.
Örtülü reklam yasaktır
Reklam olduğu açıkça belirtilmeden yazı, haber, yayın veya programlarda bir markanın, ürünün veya işletmenin tanıtım amacıyla yer alması örtülü reklamdır. Her türlü iletişim aracında sesli, yazılı ve görsel örtülü reklam yasaktır.
Sosyal medyada para veya hediye karşılığı yapılan tanıtımların da reklam olduğunun açıkça belirtilmesi gerekir.
İddiayı ispat yükü reklam verendedir
Reklam verenler, reklamlarında yer alan iddiaların doğruluğunu ispat etmek zorundadır. Yani "Yüzde doksan dokuz etkili" diyen firma, bunu kanıtlamak zorundadır; senin iddianın yanlış olduğunu ispat etmen gerekmez.
Reklam verenler, reklam ajansları ve reklamın yayınlandığı mecra kuruluşları bu kurallara uymakla yükümlüdür.
Rakip ürünlerle karşılaştırmalı reklam ise, aynı ihtiyacı karşılayan ürünler arasında yapılmak koşuluyla serbesttir.
Haksız ticari uygulamalar da yasaktır
Reklamın dışında, satıcının satış sırasındaki davranışları da denetlenir. Bir ticari uygulama mesleki özenin gereklerine uymuyor ve ortalama tüketicinin ekonomik davranışını önemli ölçüde bozuyor veya bozma ihtimali taşıyorsa haksızdır.
- Özellikle aldatıcı veya saldırgan nitelikteki uygulamalar haksız ticari uygulama sayılır.
- "Son üç ürün kaldı, hemen almazsanız kaçırırsınız" diye gerçeğe aykırı baskı kurmak, ısrarla ve rahatsız edici şekilde satış dayatmak bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Tüketiciye yönelik haksız ticari uygulamalar yasaktır.
- Uygulamanın haksız olduğunu iddia edersen, satıcı uygulamasının haksız olmadığını ispat etmek zorundadır.
Her durumda haksız ticari uygulama sayılan uygulamaların listesi yönetmelikle belirlenir.
İzinsiz gönderilen reklam mesajları için Hakkını Sor'daki izinsiz reklam SMS'i ve e-postası rehberine bakabilirsin.
Nereye şikâyet edilir?
Ticari reklamları ve haksız ticari uygulamaları Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu denetler. Reklam Kurulu, kurallara aykırı reklamların durdurulmasına ve idari para cezası verilmesine karar verebilir.
- Şikâyetini Ticaret Bakanlığının tüketici şikâyet kanalları üzerinden Reklam Kuruluna iletebilirsin.
- Şikâyetinde reklamın yayınlandığı mecrayı, tarihi ve saati belirt; ekran görüntüsü, fotoğraf veya bağlantı ekle.
- Aldatıcı reklam nedeniyle bir ürün alıp zarar gördüysen ayrıca tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Reklamın ekran görüntüsünü, fotoğrafını veya bağlantısını sakla.
- Reklamın yayınlandığı tarih, saat ve mecrayı not al.
- Ürünü satın aldıysan fatura veya fişini sakla.
- Ticaret Bakanlığının şikâyet kanalları üzerinden Reklam Kuruluna başvur.
- Zararın varsa tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvur.
- Reklamdaki iddiayı ispat etmenin reklam verene düştüğünü bil.
Dayanak mevzuat
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 61: Ticari reklamlar Reklam Kurulu ilkelerine, genel ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına uygun, doğru ve dürüst olmalıdır; aldatıcı, istismar edici, güvenliği tehlikeye düşürücü reklam yapılamaz; örtülü reklam yasaktır; karşılaştırmalı reklam yapılabilir; reklam veren iddialarının doğruluğunu ispatla yükümlüdür.
- 6502 sayılı Kanun m. 62: Mesleki özene aykırı ve ortalama tüketicinin ekonomik davranışını önemli ölçüde bozan ticari uygulamalar, özellikle aldatıcı ve saldırgan uygulamalar haksızdır ve yasaktır; uygulamanın haksız olmadığını ispat yükü uygulamayı yapana aittir.
- 6502 sayılı Kanun m. 63: Ticari reklam ve haksız ticari uygulamalar konusunda inceleme ve denetim Bakanlık bünyesindeki Reklam Kurulunca yapılır.
En çok sorulan sorular
Aldatıcı reklamı nereye şikâyet edebilirim?
Ticaret Bakanlığının şikâyet kanalları üzerinden Reklam Kuruluna başvurabilirsin.
Reklamdaki iddianın yanlış olduğunu ben mi ispat etmeliyim?
Hayır. Reklam veren, reklamındaki iddiaların doğru olduğunu ispat etmek zorundadır.
Sosyal medyada ücretli tanıtım reklam sayılır mı?
Evet. Reklam olduğu açıkça belirtilmeden yapılan tanıtım örtülü reklamdır ve yasaktır.
Rakip ürünle karşılaştırma yapan reklam yasal mı?
Aynı ihtiyacı karşılayan veya aynı amaca yönelik ürünler arasında yapılıyorsa karşılaştırmalı reklam yapılabilir.
Reklama güvenip aldığım ürün için param iade edilir mi?
Aldatıcı reklam nedeniyle zarara uğradıysan tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurarak haklarını isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.