Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?
Mahkemelerde bütün yolları denedin ama temel bir hakkının ihlal edildiğini düşünüyorsan, son çare olarak Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapabilirsin. Bireysel başvuru davanın yeniden görülmesi değildir; devletin anayasal bir hakkını ihlal edip etmediğinin incelenmesidir. Bu rehberde kimlerin başvurabileceğini, süreleri ve başvuruda dikkat etmen gerekenleri anlatıyoruz.
Bireysel başvuru nedir?
Herkes, Anayasa'da güvence altına alınmış ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında bulunan temel hak ve özgürlüklerinden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir (Anayasa md. 148).
Bu haklara örnek olarak şunlar verilebilir:
- Adil yargılanma hakkı; örneğin davanın makul sürede bitirilmemesi ya da gerekçesiz karar verilmesi.
- Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı; örneğin hukuka aykırı tutuklama.
- Mülkiyet hakkı.
- İfade ve basın özgürlüğü.
- Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı.
- Yaşam hakkı ve kötü muamele yasağı.
Anayasa Mahkemesi neyi incelemez?
Anayasa Mahkemesi bir üst mahkeme gibi çalışmaz. Delillerin nasıl değerlendirildiğine ya da davayı kimin haklı olduğuna yeniden bakmaz. Yalnızca bir anayasal hakkın ihlal edilip edilmediğini inceler. "Mahkeme yanlış karar verdi" demek tek başına yeterli değildir; hangi hakkının nasıl ihlal edildiğini açıklaman gerekir.
Başvuru şartları
- Yolların tüketilmesi: Önce kanunda öngörülen bütün itiraz ve kanun yollarına, yani istinaf ve temyiz gibi başvuruları yapmış olman gerekir.
- Kişisel ve güncel ihlal: Hakkı ihlal edilen kişinin bizzat sen olman gerekir.
- Süre: Kanun yollarının tüketildiği tarihten, yani kesin kararı öğrendiğin tarihten itibaren 30 gün içinde başvurmalısın. Kanun yolu öngörülmemişse süre, ihlali öğrendiğin tarihten başlar.
Haklı bir mazeret yüzünden süreyi kaçırdıysan, örneğin ağır bir hastalık nedeniyle, mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde mazeretini belgeleyerek başvurabilirsin.
Başvuru nasıl yapılır?
- Başvuru, Anayasa Mahkemesi'nin internet sitesindeki başvuru formuyla yapılır.
- Formu doldurup belgelerini ekleyerek herhangi bir adliyeye, yurt dışındaysan Türk dış temsilciliklerine teslim edebilirsin. Avukatların için elektronik başvuru imkânı da vardır.
- Başvuru için harç ödenir. Ekonomik durumun yetersizse adli yardım talep edebilirsin.
- Avukat tutmak zorunlu değildir, ancak başvurunun teknik olması nedeniyle bir avukattan destek alman faydalı olur.
Formda nelere dikkat etmelisin?
- Olayları kısa ve tarih sırasıyla anlat.
- Hangi hakkının ihlal edildiğini açıkça belirt ve bunun nasıl gerçekleştiğini açıkla.
- Bu ihlali daha önce mahkemelerde de ileri sürdüğünü göster.
- Kesin kararın ve tebliğ tarihinin bir örneğini ekle.
- Talebini yaz: İhlal tespiti, yeniden yargılama ya da tazminat.
Eksik belgeyle yapılan başvurular için Anayasa Mahkemesi süre verebilir. Bu süre içinde eksikleri tamamlamazsan başvurun reddedilir.
Başvurudan sonra ne olur?
Anayasa Mahkemesi önce başvurunun kabul edilebilir olup olmadığını inceler. Kabul edilebilirse esasa geçer. İhlal tespit ederse:
- İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa, yeniden yargılama yapılması için dosyayı ilgili mahkemeye gönderebilir.
- Uğradığın zarar için tazminata hükmedebilir.
Bireysel başvuru kural olarak devam eden işlemleri durdurmaz. Ancak hayatın ya da vücut bütünlüğün için ciddi bir tehlike varsa tedbir talep edebilirsin.
Anayasa Mahkemesi başvurunu reddederse, bu kararın sana bildirilmesinden itibaren dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Önce istinaf ve temyiz gibi bütün kanun yollarını kullan.
- Kesin kararı öğrendiğin tarihi not et; 30 günlük süreyi kaçırma.
- Hangi anayasal hakkının nasıl ihlal edildiğini açıkça yaz.
- Formu belgeleriyle birlikte bir adliyeye teslim et.
- Ret hâlinde dört ay içinde AİHM'e başvurmayı değerlendir.
En çok sorulan sorular
Anayasa Mahkemesi'ne başvurma süresi nedir?
Kanun yollarının tüketildiğini, yani kesin kararı öğrendiğin tarihten itibaren 30 gün içinde başvurmalısın.
İstinaf ve temyize gitmeden doğrudan başvurabilir miyim?
Hayır. Önce kanunda öngörülen bütün itiraz ve kanun yollarını tüketmen gerekir.
"Mahkeme yanlış karar verdi" diyerek başvurabilir miyim?
Hayır. Anayasa Mahkemesi delilleri yeniden değerlendirmez; yalnızca bir anayasal hakkının ihlal edilip edilmediğini inceler.
Başvuru için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır, ama başvuru teknik olduğu için avukattan destek alman faydalı olur. Ekonomik durumun yetersizse adli yardım isteyebilirsin.
İhlal tespit edilirse ne olur?
Anayasa Mahkemesi yeniden yargılama için dosyayı ilgili mahkemeye gönderebilir ya da tazminata hükmedebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.