Aranan Birini Saklamak Suç mu? Suçluyu Kayırma ve Yakınlar İçin İstisna
Hakkında yakalama kararı olan bir arkadaşın birkaç gün senin evinde kalmak istedi, polis bir tanıdığını sorduğunda "görmedim" dedin ya da aranan birine yurt dışına çıkması için para verdin. "Ona yardım ettim diye ben de suçlu olur muyum?" diye soruyorsun. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre suçluyu kayırma suçunu, cezasını ve yakınlar için tanınan istisnayı anlatıyoruz.
Suçluyu kayırma nedir?
Suç işlemiş bir kişinin araştırılmaktan, yakalanmaktan, tutuklanmaktan veya kesinleşmiş cezasının infazından kurtulması için ona imkan sağlamak suçtur. Bu imkanın ne şekilde sağlandığının önemi yoktur.
Uygulamada sık görülen örnekler:
- Aranan kişiyi evinde saklamak veya ona kalacak yer bulmak
- Kaçması için araç, para, sahte kimlik ya da bilet sağlamak
- Polis veya jandarmaya kişinin yeri hakkında bilerek yanlış bilgi vermek
- Kişiyi kolluğun geldiği konusunda önceden uyarıp kaçmasını sağlamak
- Hükmü kesinleşmiş ve cezaevine girmesi gereken birinin saklanmasına yardım etmek
Cezası ne?
- Suçluyu kayırma suçunun cezası altı aydan beş yıla kadar hapistir.
- Suç, bir kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Örneğin bir yakalama kararını önceden şüpheliye haber veren görevli bu kapsamdadır.
Yakınlar için ceza verilmez
Bu suç aşağıdaki kişiler tarafından işlenirse cezaya hükmolunmaz:
- Üstsoy: anne, baba, büyükanne, büyükbaba
- Altsoy: çocuk, torun
- Eş
- Kardeş
- Diğer suç ortağı
Kanun burada aile bağlarını korur. Annenin aranan oğlunu evinde saklaması veya kişinin kardeşinin kaçmasına yardım etmesi bu suçtan cezalandırılmaz.
Dikkat: Bu liste dardır. Amca, dayı, hala, teyze, kuzen, yeğen, nişanlı, kayınvalide, kayınpeder ya da arkadaşlar bu istisnadan yararlanamaz ve cezalandırılabilir.
Kayırma, suça iştirakten farklıdır
Suçluyu kayırma, suç işlendikten sonra suçluya yardım edilmesini kapsar. Eğer suç işlenmeden önce ya da işlenirken yardım sözü verdiysen, örneğin "sonra seni saklarım" dediysen ve bu söz suçun işlenmesini kolaylaştırdıysa, artık kayırma değil suça yardım etme gündeme gelir. Bu durumda yakınlar için tanınan istisna da uygulanmaz. Suça yardım için Hakkını Sor'daki suça iştirak rehberine bakabilirsin.
Delilleri saklamak ayrı bir suçtur
Suçluyu değil de suçun delillerini, örneğin suçta kullanılan silahı, telefonu veya kamera kayıtlarını saklarsan, bu suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme suçunu oluşturabilir. Bu konu için Hakkını Sor'daki suç delillerini yok etme rehberine bakabilirsin.
İfade verirken yalan söylersen
Kolluk veya savcılık seni bir yakının hakkında tanık olarak çağırdıysa, tanıklıktan çekinme hakkın olup olmadığını öğren. Yakının olan şüpheli hakkında tanıklık yapmak zorunda değilsin. Ancak tanıklık yapmayı kabul edip yemin ettikten sonra yalan söylersen yalan tanıklık suçu gündeme gelebilir. Susmak çoğu zaman yalan söylemekten daha güvenlidir.
Aranan bir yakının varsa ne yapmalısın?
- Onu saklamak yerine teslim olması için ikna etmeye çalış; teslim olmak ve bir müdafi ile ifade vermek çoğu zaman onun lehinedir.
- Hakkında yakalama kararı olan kişinin avukatla savcılığa giderek teslim olabileceğini bil.
- Yakının değil de arkadaşın ya da daha uzak bir akraban söz konusuysa, ona kalacak yer, para veya araç sağlamanın seni suçlu durumuna düşürebileceğini unutma.
Kısaca yapılacaklar
- Yardım ettiğin kişinin hakkında soruşturma, yakalama veya infaz kararı olup olmadığını öğren.
- Akrabalık derecenin cezasızlık listesinde olup olmadığını kontrol et.
- Liste dışındaysan aranan kişiyi saklama, kaçmasına araç veya para sağlama.
- Kolluğa bilerek yanlış bilgi verme; gerekirse tanıklıktan çekinme hakkını kullan.
- Aranan kişiyi avukatla teslim olmaya yönlendir.
- Suç delillerine dokunma ve saklama.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 283: Suç işleyen kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkan sağlayan altı aydan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır; kamu görevlisi göreviyle bağlantılı işlerse ceza yarı oranında artar; üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağına ceza verilmez.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 45: Şüpheli veya sanığın nişanlısı, eşi, üstsoy ve altsoyu, üçüncü derece dahil kan ve ikinci derece dahil kayın hısımları ile evlatlık bağı olanlar tanıklıktan çekinebilir.
En çok sorulan sorular
Aranan birini evimde saklamak suç mu?
Evet. Suçluyu kayırma suçudur ve altı aydan beş yıla kadar hapis cezası öngörülür.
Oğlumu veya kardeşimi saklarsam ceza alır mıyım?
Hayır. Üstsoy, altsoy, eş ve kardeş tarafından işlenen suçluyu kayırmada ceza verilmez.
Amcamın oğlunu saklarsam ne olur?
Kuzen bu istisnanın dışındadır; suçluyu kayırma suçundan cezalandırılabilirsin.
Polise "görmedim" demek suç mu?
Aranan kişinin yerini bilerek gizlemek ve kaçmasını kolaylaştırmak suçluyu kayırma oluşturabilir. Yakınınsa tanıklıktan çekinme hakkını kullanabilirsin.
Suçluyu kayırma ile suça yardım arasındaki fark ne?
Kayırma, suç işlendikten sonra önceden söz verilmeden yapılan yardımdır. Suçtan önce verilen yardım sözü suça iştirak sayılır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.