Arazimdeki Kaynak Suyu Kimin? Kaynağıma Zarar Verenden Ne İsteyebilirim?
Tarlanda yıllardır kaynayan bir pınar var, köyde herkes ondan su alıyor. Ya da bahçendeki kaynak, komşunun yeni açtığı kuyu yüzünden kurumaya başladı. Belki de yan arsadaki inşaat kazısı yüzünden evinin içme suyunu sağlayan kaynak bulanıklaştı. "Arazimdeki kaynak benim mi? Kaynağıma zarar veren kişiden ne isteyebilirim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Medeni Kanundaki kaynaklara ilişkin kuralları anlatıyoruz.
Kaynak kimindir?
Kaynaklar, kaynadıkları arazinin bütünleyici parçasıdır. Bu yüzden:
- Arazinde kaynayan pınarın maliki sensin.
- Kaynağın mülkiyeti ancak arazinin mülkiyetiyle birlikte kazanılabilir; kaynağı araziden ayrı olarak satamaz veya devredemezsin.
Başkasının arazisindeki bir kaynaktan yararlanmak istiyorsan, bu hak ancak bir irtifak hakkı olarak tapuya tescil edilerek kurulabilir. Yani komşunun kaynağından su almak için sözlü izin yetmez; kalıcı bir hak istiyorsan tapuya kaynak irtifakı tescil ettirmelisin.
Yeraltı suları farklıdır
Yeraltı suları kamu yararına ait sulardandır. Arazinin maliki olmak, altındaki yeraltı suyunun maliki olmak anlamına gelmez.
Arazi maliklerinin yeraltı suyundan nasıl ve ne ölçüde yararlanacağı özel kanunlarla düzenlenir. Örneğin kuyu açmak için izin alınması gerekir. Bu konuyu Hakkını Sor'daki su kuyusu izni rehberinde bulabilirsin.
Kaynağıma zarar verilirse tazminat
Önemli ölçüde yararlanılan veya yararlanmak amacıyla suyu biriktirilen kaynak veya kuyuları, kazı, yapı veya benzeri faaliyetlerle kısmen bile olsa kesen ya da kirleten kişi, kaynağın malikine veya kaynakta hakkı olana verdiği zararı gidermek zorundadır.
Örneğin:
- Komşunun inşaat kazısı yüzünden kaynağının suyunun kesilmesi
- Yakındaki bir tesisin atıklarının kaynağını kirletmesi
- Açılan bir kuyunun kaynağının suyunu azaltması
Zarar kasten veya ihmalle verilmemişse ya da zarar görenin de kusuru varsa, hakim tazminatın gerekip gerekmediğini ve miktarını takdir eder.
Kaynağın eski haline getirilmesi
Tazminatın yanında bazı durumlarda kaynağın eski haline getirilmesini de isteyebilirsin. Bir taşınmazda:
- Oturmak,
- onu işletmek veya
- bir yerin içme ya da kullanma suyunu sağlamak
için gerekli olan kaynaklar kesilir veya kirletilirse, kaynağın olabildiği ölçüde eski haline getirilmesi istenebilir.
Bunlar dışındaki kaynaklar için eski hale getirme ancak özel durumlar haklı gösterirse istenebilir.
Kısaca yapılacaklar
- Kaynağın arazinde olduğunu tapu ve kadastro kayıtlarıyla belgele.
- Başkasının kaynağından düzenli su alıyorsan, bu hakkı irtifak olarak tapuya tescil ettir.
- Kaynağına zarar verildiyse, zarardan önceki ve sonraki durumu fotoğraf, video ve tanıklarla belgele.
- Suyun kesildiğini veya kirlendiğini gösteren bilirkişi incelemesi veya laboratuvar analizi yaptır.
- Zarar verenden tazminat iste; anlaşılamazsa dava aç.
- Kaynak içme suyu veya evin kullanımı için gerekliyse eski haline getirilmesini de talep et.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 756: Kaynaklar arazinin bütünleyici parçasıdır ve mülkiyetleri arazinin mülkiyetiyle birlikte kazanılır; başkasının arazisindeki kaynak üzerindeki hak irtifak olarak tescille kurulur; yeraltı suları kamu yararına ait sulardandır.
- 4721 sayılı Kanun m. 757: Önemli ölçüde yararlanılan kaynak veya kuyuları kazı, yapı veya benzeri faaliyetlerle kesen veya kirleten, zararı gidermekle yükümlüdür; kast veya ihmal yoksa ya da zarar görenin kusuru varsa hakim tazminatı takdir eder.
- 4721 sayılı Kanun m. 758: Oturmak, işletmek veya içme ya da kullanma suyunu sağlamak için gerekli kaynaklar kesilir veya kirletilirse olabildiğince eski hale getirilmesi istenebilir; diğer hallerde ancak özel durumlar haklı gösterirse istenebilir.
En çok sorulan sorular
Tarlamdaki kaynak benim mi?
Evet. Kaynaklar kaynadıkları arazinin bütünleyici parçasıdır ve arazinin malikine aittir.
Komşumun kaynağından su almaya devam edebilir miyim?
Kalıcı bir hak için kaynak üzerinde irtifak hakkının tapuya tescil edilmesi gerekir.
Arazimin altındaki yeraltı suyu benim mi?
Hayır. Yeraltı suları kamu yararına ait sulardandır. Kullanımı özel kanunlarla düzenlenir.
İnşaat kazısı kaynağımı kuruttu, ne isteyebilirim?
Zarar verenden zararının giderilmesini isteyebilirsin. Kaynak içme veya kullanma suyu için gerekliyse eski haline getirilmesini de talep edebilirsin.
Zarar kasıtlı değilse tazminat alabilir miyim?
Kast veya ihmal yoksa hakim tazminatın gerekip gerekmediğini ve miktarını takdir eder.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.