Arazime Biri Girdi: Kaymakamlığa Başvurarak İşgali Nasıl Durdururum? 3091 Sayılı Kanun
Yıllardır ektiğin tarlanın bir kısmını komşun sürüp kendi tarlasına kattı. Ya da bahçene biri izinsiz çit çekti, kulübe kurdu. Mahkemeye gitsen dava aylarca, belki yıllarca sürecek. "Daha hızlı bir yol yok mu?" diye düşünüyorsun. Var: Taşınmazına yapılan müdahaleyi kaymakamlığa veya valiliğe başvurarak kısa sürede durdurabilirsin. Bu rehberde 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyetliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun'u anlatıyoruz.
Bu yol ne işe yarar?
3091 sayılı Kanun, taşınmazlara yapılan tecavüz ve müdahalelerin idari makamlar tarafından hızla önlenmesini sağlar. Amaç, mahkeme kararını beklemeden kamu düzenini ve fiili kullanımı korumaktır.
Önemli: Bu yol, kimin malik olduğunu çözmez. Yalnızca taşınmazı fiilen kullanan kişinin, yani zilyedin korunmasını sağlar. İşgal eden kişi taşınmazda daha üstün bir hakkı olduğunu düşünüyorsa mahkemeye gitmek zorundadır.
Örneğin:
- Tarlanın sınırının sürülerek daraltılması
- Arsana izinsiz çit, baraka veya yapı kurulması
- Bahçene girilip ağaçların kesilmesi veya ürünün toplanması
- Kullandığın yolun veya suyun önünün kapatılması
Kime başvurulur?
- Taşınmaz il merkezindeki ilçe sınırları içindeyse: Valiliğe
- Diğer ilçelerdeyse: Kaymakamlığa
Vali veya kaymakam müdahalenin önlenmesine karar verir ve taşınmaz yerinde zilyedine teslim edilir.
Kim başvurabilir?
- Taşınmazın zilyedi, yani onu fiilen kullanan kişi başvurabilir.
- Zilyet birden fazlaysa, içlerinden biri tek başına başvurabilir.
- Köye ait taşınmazlarda köy halkından herhangi biri başvurabilir.
Tapuda adın olsa bile taşınmazı fiilen sen kullanmıyorsan, bu yolun sana uygun olup olmadığını iyi değerlendir. Burada korunan şey tapu değil, fiili kullanımdır.
Başvuru süresi çok kısa
Bu yolun en önemli kuralı süredir:
- Müdahaleyi öğrendiğin tarihten itibaren altmış gün içinde başvurmalısın.
- Her halükarda müdahalenin üzerinden bir yıl geçtiyse artık başvuramazsın.
Devlete ait yerler ve kamunun yararlandığı taşınmazlar için bu süreler aranmaz.
Süreyi kaçırdıysan bu yol kapanır, ama mahkemede dava açma hakkın devam eder.
Süreç nasıl işler?
- Kaymakamlığa veya valiliğe dilekçeyle başvurursun. Dilekçede taşınmazı, müdahalenin ne olduğunu, kim tarafından ve ne zaman yapıldığını, ne zaman öğrendiğini yaz.
- Görevlendirilen memur yerinde inceleme yapar; tarafları ve tanıkları dinler.
- Tanık ifadeleri yeminli alınır. Gerekirse muhtar ve ihtiyar heyeti de dinlenir.
- İnceleme en geç on beş gün içinde tamamlanıp karara bağlanır.
- Karar, infaz memuruna geldikten sonra en geç beş gün içinde yerine getirilir; taşınmaz yerinde sana teslim edilir.
Soruşturma ve infaz sırasında senin veya vekilinin taşınmazın başında bulunman zorunludur. Karşı taraf gelmezse işlem yokluğunda yapılır.
Mahkemede dava varsa
Taraflar arasında bu taşınmazla ilgili mahkemede dava açılmışsa veya mahkeme ihtiyati tedbir kararı vermişse, kaymakamlığa başvuru yapılamaz. Bu yol, mahkeme sürecinin yerine geçmez; ondan önce hızlı bir koruma sağlar.
Karara itiraz edilebilir mi?
- Kaymakamlık veya valilik kararına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir.
- Taşınmaz üzerinde daha üstün bir hakkı olduğunu iddia eden kişi, örneğin tapu maliki olduğunu söyleyen, asliye hukuk mahkemesine gitmelidir.
Mülkiyet uyuşmazlığının mahkemede nasıl çözüleceğini Hakkını Sor'daki el atmanın önlenmesi rehberinde bulabilirsin.
Aynı kişi yeniden girerse
Müdahalesi önlenen kişi, mahkeme kararıyla taşınmaz kendisine teslim edilmeden aynı yere yeniden girerse suç işlemiş olur. Gerçek kişilere ait taşınmazlarda bu suçun cezası üç aydan bir yıla kadar hapistir. Müdahale silahlı ya da birden fazla kişiyle yapılmışsa ceza artırılır.
İkinci müdahalede de kaymakamlığa başvurursun; dosya ayrıca savcılığa gönderilir.
Kısaca yapılacaklar
- Müdahaleyi öğrenir öğrenmez fotoğraf ve video çek, tanıklarını belirle.
- Altmış günlük süreyi kaçırmadan kaymakamlığa veya valiliğe dilekçe ver.
- Dilekçede müdahalenin ne zaman yapıldığını ve ne zaman öğrendiğini açıkça yaz.
- Yerinde inceleme ve infaz günü taşınmazın başında bulun.
- Karşı taraf yeniden girerse tekrar başvur ve suç duyurusunda bulun.
- Mülkiyet konusunda anlaşmazlık varsa ayrıca mahkemeye gitmeyi değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyetliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun m. 1: Kanun, taşınmazlara yapılan tecavüz ve müdahalelerin idari makamlarca önlenmesini düzenler.
- 3091 sayılı Kanun m. 2: Müdahalenin önlenmesine il merkezinde vali, diğer ilçelerde kaymakam karar verir ve taşınmaz yerinde zilyedine teslim edilir.
- 3091 sayılı Kanun m. 3: Başvuruyu taşınmazın zilyedi, birden fazla zilyet varsa biri yapabilir; köye ait taşınmazlarda köy halkından herhangi biri de başvurabilir.
- 3091 sayılı Kanun m. 4: Başvuru, müdahalenin öğrenilmesinden itibaren altmış gün ve her halde müdahaleden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.
- 3091 sayılı Kanun m. 6: Tanıklar yeminli dinlenir; soruşturma en geç on beş gün içinde tamamlanıp karara bağlanır.
- 3091 sayılı Kanun m. 7: Kararlar idari yargı yolu açık olmak üzere kesindir; üstün hak iddia edenlerin yargı yoluna başvurması gerektiği kararda belirtilir.
- 3091 sayılı Kanun m. 9: Karar infaz memuruna geldiği tarihten itibaren en geç beş gün içinde yerine getirilir.
- 3091 sayılı Kanun m. 14: Taşınmazla ilgili dava açılmış veya ihtiyati tedbir kararı verilmişse bu Kanun uygulanmaz.
- 3091 sayılı Kanun m. 15: Önlenen müdahalenin aynı taşınmaza yeniden yapılması, gerçek kişilere ait taşınmazlarda üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır; silahlı veya birden çok kişiyle işlenirse ceza artırılır.
En çok sorulan sorular
Tarlama komşum girdi, kaymakamlığa başvurabilir miyim?
Evet. Müdahaleyi öğrendiğin tarihten itibaren altmış gün içinde ve her halde bir yıl geçmeden kaymakamlığa başvurabilirsin.
Kaymakamlık ne kadar sürede karar verir?
Yerinde inceleme en geç on beş gün içinde tamamlanıp karara bağlanır. Karar da en geç beş gün içinde uygulanır.
Tapu benim ama yeri başkası kullanıyor, bu yolu kullanabilir miyim?
Bu yol fiili kullanımı korur. Taşınmazı uzun süredir başkası kullanıyorsa kaymakamlık yolu yerine mahkemede el atmanın önlenmesi davası açman gerekebilir.
Altmış günü kaçırdım, ne yapabilirim?
Kaymakamlık yolu kapanır, ama mahkemede dava açma hakkın devam eder.
Kaymakamlık kararına itiraz edilebilir mi?
Karara karşı idare mahkemesinde dava açılabilir. Taşınmazda daha üstün hakkı olduğunu iddia eden kişi ise adli mahkemeye gitmelidir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.