Askerlikten Kimler Muaf? Çürük Raporu, Şehit Yakınları ve Yurt Dışında Askerlik
Askerlik çağına geldin ve "Ben askerlikten muaf olabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Belki bir sağlık sorunun var, belki kardeşin askerlik sırasında hayatını kaybetti ya da yurt dışında başka bir ülkede askerlik yaptın. Bu rehberde Türkiye'de kimlerin askerlik yapmadığını ve muafiyetin nasıl sağlandığını anlatıyoruz.
Askerlik muafiyeti nedir?
Askerlik muafiyeti, kanunda sayılan sebeplerden biri bulunan yükümlünün askerlik hizmetine hiç alınmaması ya da askerlik yapmış sayılmasıdır. Erteleme ile karıştırılmamalıdır. Ertelemede askerlik sonraya bırakılır; muafiyette ise yükümlü askere alınmaz.
Türkiye'de askerlik muafiyeti sınırlı sayıda durumda tanınır. Bunların başında sağlık nedeni ve askerlik sırasında hayatını kaybedenlerin yakınlarına tanınan haklar gelir.
Sağlık nedeniyle muafiyet
Yoklamada sağlık muayenesinden geçen yükümlüler üç gruba ayrılır:
- Askerliğe elverişli olanlar
- Geçici rahatsızlığı bulunanlar
- Askerliğe elverişli olmayanlar
Askerliğe elverişli olmadığı anlaşılanlar silahaltına alınmaz. Halk arasında "çürük raporu" denen bu belge, resmi adıyla "askerliğe elverişli değildir" kararlı sağlık kurulu raporudur.
Rapor nasıl alınır?
- Bu raporu yalnızca Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilen sağlık kuruluşlarının sağlık kurulları verebilir. Sıradan bir hastaneden alınan rapor yeterli değildir.
- Rapor, Milli Savunma Bakanlığının onayından sonra kesinleşir.
- Yükümlülerin sağlık muayenelerinden herhangi bir ücret veya katkı payı alınmaz.
- Hangi hastalıkların askerliğe engel olduğu, ilgili sağlık yeteneği yönetmeliğinde belirlenir.
Sağlık sorununun varsa önce askerlik şubesine başvur. Şube seni yetkili bir hastaneye sevk eder.
Geçici rahatsızlık
Rahatsızlığın geçiciyse askerliğin ertelenir ve rapor süresi bitince yeniden muayene edilirsin. Aynı rahatsızlık nedeniyle erteleme üç yıl boyunca sürerse askerliğe elverişli olup olmadığın hakkında kesin karar verilir.
Sağlık kararına itiraz
Hakkında verilen sağlık kararına itiraz edersen yeniden muayeneye gönderilirsin. Askerliğe elverişli bulunduğun halde ciddi bir sağlık sorunun olduğunu düşünüyorsan itiraz hakkını kullanabilirsin.
Şehit ve gazi yakınlarına tanınan muafiyet
Askerlik hizmetini yaparken hayatını kaybeden, hakkında gaiplik kararı verilen, malulen aylık bağlanacak şekilde malul olan ya da terhisten sonra askerlik hizmetinin sebebi ve etkisiyle öldüğü mahkeme kararıyla kesinleşen kişilerin kardeşlerinden biri, istemedikçe askere alınmaz. Askerdeyse istemesi halinde terhis edilir.
Muafiyetten hangi kardeşin yararlanacağı şöyle belirlenir:
- Anne ve baba birlikte talep ederse, onların seçtiği kardeş
- Anne ya da babadan biri ölmüşse, sağ olanın seçtiği kardeş
- Anne ve baba anlaşamazsa veya ikisi de ölmüşse, önce askerde olan kardeş; askerde kardeş yoksa askerlik sırası ilk gelen kardeş
Terörle mücadelede hayatını kaybedenlerin yakınları
Terörle mücadele kapsamında askerlik hizmetini yaparken hayatını kaybedenlerin çocuklarının ve aynı anne babadan kardeşlerinin tamamı, istemedikçe askere alınmaz. 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsüne karşı koyarken şehit olan sivillerin erkek çocukları ve kardeşleri ile şehit olan kamu görevlilerinin çocukları ve kardeşlerinden biri için de benzer haklar tanınmıştır.
Bu muafiyetler seferberlik ve savaş halinde uygulanmaz.
Başka ülkede askerlik yapanlar
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
KKTC kanunlarına göre zorunlu askerlik hizmetini yaptığını belgeleyen Türk vatandaşları, Türkiye'de askerlik yapmış sayılır.
İkili anlaşmalar
Türkiye'nin bazı ülkelerle yaptığı ikili anlaşmalar kapsamında, diğer ülkede yapılan askerlik Türkiye'de de sayılabilir. Bu durumda işlemler anlaşma hükümlerine göre yürütülür. Çifte vatandaşsan, yaşadığın ülkeyle böyle bir anlaşma olup olmadığını konsolosluğa sor.
Sonradan Türk vatandaşı olanlar
Türk vatandaşlığını sonradan kazananlar, vatandaşlığa alınmadan önce geldikleri ülkede askerlik yaptıklarını belgelerse veya vatandaşlığa alındıkları yıl 22 ve daha büyük yaştaysalar askerlik yapmış sayılırlar. Ancak soybağı yoluyla sonradan vatandaşlığa alınanlar bu hükümden yararlanamaz.
Muafiyet olmayan durumlar
Bazı durumlar sık sık muafiyet sebebi sanılır ama değildir:
- Evli olmak ya da çocuk sahibi olmak
- Tek çocuk olmak
- Anne veya babaya bakmak zorunda olmak
- Yurt dışında yaşamak (bu durumda erteleme ya da dövizle askerlik söz konusu olabilir)
Bu durumlarda bedelli askerlik, dövizle askerlik ya da erteleme gibi seçenekleri değerlendirebilirsin. Bunları Hakkını Sor'daki bedelli askerlik, dövizle askerlik ve askerlik erteleme rehberlerinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Sağlık sorunun varsa askerlik şubesine başvur, yetkili hastaneye sevk iste.
- "Askerliğe elverişli değildir" raporunun yalnızca yetkili sağlık kurulundan alınabileceğini unutma.
- Sağlık kararına katılmıyorsan itiraz et.
- Şehit veya gazi yakınıysan, muafiyet için anne babanın talebiyle askerlik şubesine başvur.
- KKTC'de ya da anlaşmalı bir ülkede askerlik yaptıysan belgelerinle başvur.
- Muafiyet hakkın yoksa erteleme, bedelli ya da dövizle askerlik seçeneklerini araştır.
Dayanak mevzuat
- 7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 15/5-6: "Askerliğe elverişli değildir" kararlı raporları Sağlık Bakanlığınca belirlenen yetkili sağlık kuruluşunun sağlık kurulu verir; bu raporlar Bakanlık onayıyla kesinleşir; muayenelerden ücret alınmaz.
- 7179 sayılı Kanun m. 16-17: Yoklaması yapılanlar elverişli, geçici rahatsızlığı olan ve elverişli olmayan olarak ayrılır; elverişli olmayanlar silahaltına alınmaz; sağlık kararına itiraz edenler yeniden muayeneye gönderilir.
- 7179 sayılı Kanun m. 20/1: Geçici rahatsızlığı olanların askerliği ertelenir; aynı rahatsızlıkla erteleme üç yıl sürerse elverişlilik kararı verilir.
- 7179 sayılı Kanun m. 42: Askerlik sırasında ölen, gaip veya malul olanların kardeşlerinden biri, terörle mücadele ve 15 Temmuz kapsamında şehit olanların yakınları istekli olmadıkça silahaltına alınmaz; bu hükümler seferberlik ve savaşta uygulanmaz.
- 7179 sayılı Kanun m. 43-45: Sonradan vatandaşlığa alınanlardan başka ülkede askerlik yaptığını belgeleyenler veya 22 yaş ve üstündekiler, KKTC'de askerlik yapanlar askerlik yapmış sayılır; ikili anlaşma kapsamındakiler anlaşma hükümlerine tabidir.
En çok sorulan sorular
Çürük raporu nereden alınır?
"Askerliğe elverişli değildir" raporu yalnızca Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilen sağlık kuruluşlarının sağlık kurullarınca verilir. Askerlik şubesine başvurarak yetkili hastaneye sevk edilmen gerekir.
Tek çocuk olan askerlikten muaf mı?
Hayır. Tek çocuk olmak, evli olmak ya da anne babaya bakmak askerlik muafiyeti sebebi değildir.
Şehit kardeşi askerlik yapar mı?
Askerlik sırasında hayatını kaybeden kişinin kardeşlerinden biri, istemedikçe askere alınmaz. Terörle mücadelede şehit olanların ise aynı anne babadan kardeşlerinin tamamı bu haktan yararlanır.
Yurt dışında askerlik yapan Türkiye'de de askerlik yapmış sayılır mı?
KKTC'de askerlik yapanlar sayılır. Diğer ülkeler için Türkiye ile ikili anlaşma bulunması gerekir. Sonradan Türk vatandaşı olup önceki ülkesinde askerlik yaptığını belgeleyenler de askerlik yapmış sayılır.
Sağlık kararına itiraz edebilir miyim?
Evet. Hakkında verilen sağlık kararına itiraz edersen yeniden muayeneye gönderilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.