AYIPLI MAL ALIMINDA TÜKETİCİNİN SAHİP OLDUĞU HAKLAR
1. Mevzuat Çerçevesi ve Temel İlkeler
Tüketicinin ayıplı mal karşısındaki hakları temel olarak 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 11. maddesi (ve mülga 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi) kapsamında düzenlenmektedir. 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin 1. fıkrasının güncel metnine göre:
"(1) Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici;
a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme,
seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür."
Yargı kararlarında istikrarlı olarak vurgulandığı üzere, ayıplı mal tesliminde kural olarak seçim hakkı tüketiciye ait olup satıcı bu talebi ifa etmekle yükümlüdür.
2. Tüketicinin Seçimlik Hakları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Yargıtay 13. Hukuk Dairesi ve ilk derece ticaret mahkemeleri kararlarında, ayıplı mal teslim alan tüketicinin kullanabileceği dört temel seçimlik hak şu şekilde açıklanmıştır:
1. Sözleşmeden Dönme (Bedel İadesi):
Tüketici, satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönebilir ve ödediği bedelin iadesini isteyebilir.
○ Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2014/2043 E., 2014/14537 K. sayılı ilamında belirtildiği üzere, "ürünün ayıplı çıkması halinde ürünün bedelsiz onarımını isteyebileceği gibi sözleşmeden dönerek bedelin iadesini de isteyebilir." Tüketici bedel iadesi istemişse mahkemece bu talep doğrultusunda karar verilmelidir.
○ Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2022/7983 E., 2023/1004 K. sayılı kararında, araç için sözleşmeden dönülerek bedel iadesi istendiğinde, "aracın kullanım bedelinin mahsubu talebine ilişkin 6502 sayılı Kanun'da düzenleme bulunmadığı" tespit edilmiştir.
○ Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2022/8264 E., 2023/1551 K. sayılı kararında, bedel iadesinde faizin aracın iade/teslim tarihinden itibaren başlatılması gerektiği ifade edilerek ilk derece mahkemesi hükmü "aracın tesliminden itibaren" şeklinde düzeltilerek onanmıştır.
2. Satış Bedelinden Ayıp Oranında İndirim İsteme:
Tüketici satılan malı alıkoyarak uğradığı değer kaybı veya ayıp oranında bedelden indirim talep edebilir.
○ Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/249 E., 2024/1185 K. sayılı kararında, değişim talebinin hakkaniyete uygun bulunmadığı durumda ayıp oranında bedel indirimine hükmedilmiş ve "varlığı tespit ve kabul edilen ayıp nedeniyle tüketicinin bir kayıp veya zarara uğramasının da önüne geçilmesi hedeflenmiştir." gerekçesi belirtilmiştir.
○ Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2025/83 E., 2025/1119 K. sayılı kararında da üretim kaynaklı gizli ayıp nedeniyle ayıp oranında bedel indirimine hükmedilmiştir.
3. Ücretsiz Onarım İsteme:
Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere malın ücretsiz onarılması istenebilir. İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2024/480 E., 2025/655 K. sayılı kararında vurgulandığı üzere, tüketici ücretsiz onarımı seçmeye zorlanamaz.
4. Ayıpsız Misli ile Değiştirilmesini İsteme:
İmkân varsa satılan malın ayıpsız bir benzeri (misli) ile değiştirilmesi talep edilebilir.
○ Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (2025/386 E., 2025/4201 K.; 2023/825 E., 2023/2637 K.; 2022/4307 E., 2023/687 K.), İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/480 E., 2025/655 K.) ve İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/269 E., 2024/987 K.) kararlarında, gizli veya üretim kaynaklı arızalarda tüketicinin misliyle değişim taleplerinin haklı görülerek kabul edildiği tespit edilmiştir.
3. Seçimlik Hakların Kullanımında Tarafların Sorumluluğu ve Sınırları
● Satıcının Bağlılığı: Kararlarda yerleşik şekilde aktarıldığı üzere, "Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür." (HGK 2025/259 E., 2025/594 K.; Yargıtay 3. HD 2022/4307 E., 2023/687 K. vb.).
● Üretici ve İthalatçının Müteselsil Sorumluluğu: 6502 sayılı Kanun'un 11/2. maddesi ve yargı kararları uyarınca, ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Bu hakların ifasında "satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur." (Yargıtay 3. HD 2023/4538 E., 2024/2814 K.; 2024/425 E., 2025/1083 K.).
● İthalatçıya Karşı Sözleşmeden Dönme: Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2022/3397 E., 2023/696 K. sayılı kararında, garanti süresinde birden fazla arızalanan ve üretim kaynaklı gizli ayıbı bulunan araçta, "davacının seçimlik haklarından sözleşmeden dönme ve bedel iadesi talebini ithalatçı olan ... Otomotiv Pazarlama ve Tic. A.Ş.'ye karşı kullanabileceği kabul edilerek" işlem yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.
● Bağlı Kredi Verenin Sorumluluğu: Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2023/1388 E., 2023/2596 K. sayılı kararında aktarılan kural uyarınca, "Tüketicinin sözleşmeden dönme hakkını kullanması hâlinde, o güne kadar yapmış olduğu ödemenin iadesi hususunda satıcı, sağlayıcı ve kredi veren müteselsilen sorumludur."
● Hak ve Menfaat Dengesi (Hakkın Kötüye Kullanılması): Tüketicinin seçimlik hakkını kullanırken somut olayın özellikleri, hak-menfaat dengesi ve dürüstlük kuralı gözetilmelidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (2020/5514 E., 2021/6846 K.), tamir edilebilir nitelikteki arızada misliyle değişim talebinin hakkın kötüye kullanılması oluşturup oluşturmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (2025/259 E., 2025/594 K.) ise incelediği uyuşmazlıkta ayıpsız misliyle değişim talebinin orantısız veya hakkın kötüye kullanılması oluşturmadığı sonucuna varmıştır.
4. Onarım Hakkının Kullanılmasından Sonra Diğer Hakların Doğması
Tüketici başlangıçta ücretsiz onarım hakkını tercih etmiş olsa dahi, belirli şartlar gerçekleştiğinde diğer seçimlik haklarını kullanabilir:
● Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2023/4538 E., 2024/2814 K. sayılı ilamına göre, malın garanti süresi içinde yeniden arızalanması, azami tamir süresinin aşılması veya tamirin mümkün olmadığının raporla belirlenmesi hâllerinde tüketici, "malın bedel iadesini, ayıp oranında bedel indirimini veya imkan varsa malın ayıpsız misli ile değiştirilmesini" talep edebilir.
● Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2009/11801 E., 2010/1631 K. sayılı kararında da aktarıldığı üzere, "Tüketici Onarım hakkını kullanmışsa, ... süresi içerisinde sık arızalanması nedeniyle maldan yaralanamamasının süreklilik arz etmesi veya tamiri için gereken azami sürenin aşılması veya tamirin mümkün bulunmadığının anlaşılması halinde, 4. maddede yer alan diğer seçimlik haklarını kullanabilir".
5. Tazminat Talebi Hakkı
Tüketici, seçimlik haklarının yanında genel hükümlere veya ilgili kanun maddelerine göre tazminat talep etme hakkına da sahiptir:
● Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2022/4307 E., 2023/687 K. sayılı ilamında aktarıldığı üzere tüketici, "bu seçimlik haklarından biri ile birlikte 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir."
● 4077 sayılı Kanun dönemine ilişkin kararlarda (HGK 2025/259 E., 2025/594 K.; Yargıtay 13. HD 2014/2043 E., 2014/14537 K.; Yargıtay 3. HD 2023/1226 E., 2023/1296 K.) belirtildiği üzere, ayıplı malın ölüm ve/veya yaralanmaya yol açması ya da kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olması hâlinde imalatçı-üreticiden tazminat istenebilmektedir.
Hakkını Sor Hukuk Platformu