Aynı Modelde Herkesin Ürünü Bozuluyor: Seri Ayıplı Malın Toplatılması
Aldığın bir elektrikli süpürgenin aynı modelini kullanan pek çok kişi şikâyetçi: Ürün kısa sürede aşırı ısınıp bozuluyor. Forumlarda yüzlerce şikâyet var ama üretici "Kullanıcı hatası" demekte ısrar ediyor, ürünü de satmaya devam ediyor. "Bu ürünün satışının durdurulması için bir şey yapabilir miyim? Toplatma kararı nasıl verilir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'daki seri malların üretiminin ve satışının durdurulması ile toplatılması kurallarını anlatıyoruz.
Seri mal ayıbı nedir?
Seri mal, aynı model ve özelliklerle çok sayıda üretilip satışa sunulan maldır. Bir seri malın tasarımında veya üretiminde ortak bir kusur varsa, bu kusur o modelin bütün ürünlerinde ortaya çıkabilir. Bu durumda sorun tek bir ürünün arızası değil, bütün serinin ayıplı olmasıdır.
Kimler dava açabilir?
Satışa sunulan bir seri malın ayıplı olduğunun tespiti, üretiminin veya satışının durdurulması, ayıbın giderilmesi ve satış amacıyla elinde bulunduranlardan toplatılması için şu kişiler dava açabilir:
- Ticaret Bakanlığı
- Tüketiciler
- Tüketici örgütleri
Yani bu davayı tek başına bir tüketici olarak da açabilirsin. Bu dava, dava açmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğunun dışındadır.
Mahkeme ne karar verebilir?
Seri malın ayıplı olduğu mahkeme kararıyla tespit edilirse:
- Mahkeme, ayıbın niteliğine göre malın satışını geçici olarak durdurabilir veya ayıbın giderilmesine karar verebilir.
- Üretici veya ithalatçı, kararın kendisine tebliğinden itibaren en geç üç ay içinde ayıbı ortadan kaldırmak zorundadır.
- Ayıbın giderilmesi imkânsızsa, mal üretici veya ithalatçı tarafından toplanır veya toplattırılır.
- Toplatılan mallar, taşıdıkları risklere göre kısmen veya tamamen imha edilir.
- İmha edilen malla ilgili tüketicinin dava ve tazminat hakları saklıdır.
Ürün güvenliği tehlikedeyse
Seri malın taşıdığı ayıp tüketicinin güvenliğini tehlikeye sokuyorsa, ürün güvenliğine ilişkin özel kanun hükümleri de uygulanır. Bu durumda piyasa gözetimi yapan kamu kurumları ürünün piyasadan çekilmesi ve tüketicilerden geri çağrılması gibi tedbirleri kendiliğinden alabilir. Tehlikeli bir ürünle karşılaştıysan bunu Ticaret Bakanlığına bildirebilirsin.
Elindeki ürün için hakların
Seri ayıp davası, ürünün satışını durdurmaya ve toplatılmasına yöneliktir. Kendi ürünün için ayrıca ayıplı mala ilişkin seçimlik haklarını kullanabilirsin: ücretsiz onarım, yenisiyle değişim, bedelden indirim veya sözleşmeden dönme. Bu haklar için Hakkını Sor'daki ayıplı mal alımında tüketicinin sahip olduğu haklar rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Ürünündeki arızayı servis kayıtları, fotoğraf ve videolarla belgele.
- Aynı arızanın başka kullanıcılarda da olduğunu gösteren şikâyetleri ve haberleri topla.
- Kendi ürünün için satıcıya veya üreticiye ayıplı mal hakların kapsamında başvur.
- Ürün güvenliği tehlikedeyse Ticaret Bakanlığına bildir.
- Seri ayıp davası için bir tüketici örgütüne başvurabilir veya tüketici mahkemesinde kendin dava açabilirsin.
Dayanak mevzuat
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 74: Seri malın ayıplı olduğunun tespiti, üretim veya satışının durdurulması, ayıbın giderilmesi ve toplatılması için Bakanlık, tüketiciler veya tüketici örgütleri dava açabilir; mahkeme satışın geçici durdurulmasına veya ayıbın giderilmesine karar verebilir; üretici veya ithalatçı kararın tebliğinden itibaren en geç üç ay içinde ayıbı gidermekle yükümlüdür; giderilmesi imkânsızsa mal toplatılır ve gerektiğinde imha edilir; tüketicinin dava ve tazminat hakları saklıdır; güvenliği tehlikeye sokan ayıplarda ürün güvenliği mevzuatı saklıdır.
- 6502 sayılı Kanun m. 73/A: Seri mal ayıbına ilişkin davalarda dava şartı olarak arabuluculuk uygulanmaz.
En çok sorulan sorular
Bir ürünün toplatılması için dava açabilir miyim?
Evet. Seri malın ayıplı olduğunun tespiti ve toplatılması için tüketiciler de dava açabilir.
Bu dava için önce arabulucuya gitmem gerekir mi?
Hayır. Seri mal ayıbına ilişkin davalarda arabuluculuk dava şartı değildir.
Mahkeme ayıplı bulursa üretici ne kadar sürede düzeltmeli?
Kararın tebliğinden itibaren en geç üç ay içinde.
Ayıp giderilemezse ne olur?
Mal üretici veya ithalatçı tarafından toplatılır ve riskine göre kısmen veya tamamen imha edilir.
Kendi ürünüm için ne isteyebilirim?
Ayıplı mala ilişkin seçimlik haklarını kullanabilir, ayrıca zararın varsa tazminat isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.