Babam Sağlığında Kardeşime Ev Verdi: Mirasta Denkleştirme Nasıl Yapılır?
Baban sağlığında ağabeyine bir ev, ablana da düğünü için büyük bir para verdi. Sana ise hiçbir şey vermedi. Şimdi baban vefat etti ve kalan mirasın eşit paylaşılması gündemde. Bu durumda kardeşlerinin daha önce aldıklarının da hesaba katılmasını isteyebilirsin. Bu rehberde mirasta denkleştirmeyi anlatıyoruz.
Denkleştirme nedir?
Denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında mirasçılarından bazılarına yaptığı karşılıksız kazandırmaların, miras paylaşılırken hesaba katılmasıdır (TMK md. 669). Amaç, mirasçılar arasında eşitliği sağlamaktır.
Yani mirasçılardan biri, mirasbırakandan sağlığında karşılıksız olarak bir mal ya da para aldıysa, bu kazandırma miras paylaşımında onun payından düşülür.
Hangi kazandırmalar denkleştirmeye tabidir?
Altsoya yapılan bazı kazandırmalar
Mirasbırakan aksini açıkça belirtmediyse, altsoyuna, yani çocuklarına ve torunlarına yaptığı şu kazandırmalar denkleştirmeye tabidir:
- Çeyiz.
- Kuruluş sermayesi, yani bir iş kurmak ya da meslek edinmek için verilen para ve mallar.
- Malvarlığının devri, yani bir ev ya da arsa gibi değerli malların devredilmesi.
- Borçtan kurtarma, yani çocuğun borçlarının ödenmesi.
- Benzeri kazandırmalar.
Bu kazandırmalar, kanunun öngördüğü şekilde kendiliğinden denkleştirmeye tabidir.
Diğer kazandırmalar
Mirasbırakan, yukarıda sayılanlar dışındaki karşılıksız kazandırmaların da denkleştirmeye tabi olacağını açıkça belirtebilir. Bu durumda bu kazandırmalar da denkleştirmeye getirilir.
Hangi kazandırmalar denkleştirmeye tabi değildir?
- Mirasbırakanın, denkleştirmeye tabi olmayacağını açıkça belirttiği kazandırmalar.
- Olağan ölçüyü aşmayan eğitim ve öğrenim giderleri.
- Olağan ölçüyü aşmayan düğün ve hediye masrafları.
Denkleştirme nasıl yapılır?
Denkleştirme iki şekilde yapılabilir:
- Aynen denkleştirme: Kazandırmayı alan mirasçı, aldığı malı terekeye geri verir.
- Değer üzerinden denkleştirme: Kazandırmayı alan mirasçı, aldığı malın değeri kadar mirastan daha az pay alır.
Mirasçı, bu iki yoldan birini seçebilir.
Değer hangi tarihe göre hesaplanır?
Kazandırmanın değeri, kural olarak mirasbırakanın öldüğü tarihteki değerine göre hesaplanır (TMK md. 672). Örneğin yirmi yıl önce verilen bir evin bugünkü değeri dikkate alınır.
Bir örnek
Mirasbırakanın ölümünde kalan mal 3 milyon TL olsun. Üç çocuğu var. Çocuklardan birine sağlığında, bugünkü değeri 1,5 milyon TL olan bir ev vermiş olsun. Bu durumda:
- Denkleştirme yapılmazsa, kalan 3 milyon TL üç çocuk arasında eşit paylaşılır ve her biri 1 milyon TL alır. Evi alan çocuk toplamda 2,5 milyon TL almış olur.
- Denkleştirme yapılırsa, evin değeri terekeye eklenir ve toplam 4,5 milyon TL olur. Her çocuğun payı 1,5 milyon TL olur. Evi alan çocuk, evi aldığı için kalan maldan bir şey almaz. Diğer iki çocuk ise kalan 3 milyon TL'yi paylaşır ve her biri 1,5 milyon TL alır.
Denkleştirme ile tenkis arasındaki fark
- Denkleştirme, mirasçılar arasında eşitliği sağlamaya yöneliktir ve yasal mirasçılar arasında uygulanır.
- Tenkis davası ise saklı payı zedelenen mirasçının, saklı payının korunması için açtığı bir davadır.
Denkleştirmede mirasçı, payından fazlasını almışsa, kural olarak bu fazlalığı geri vermek zorunda değildir. Ancak bu fazlalık diğer mirasçıların saklı payını zedeliyorsa, tenkis davası açılabilir.
Nasıl talep edilir?
- Denkleştirme, miras paylaşımı sırasında mirasçılar arasında anlaşmayla yapılabilir.
- Anlaşma sağlanamazsa, mirasın paylaşılması davasında ya da ayrı bir denkleştirme davasında talep edilebilir.
- Dava, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki mahkemede açılır.
Kısaca yapılacaklar
- Mirasbırakanın sağlığında mirasçılara yaptığı karşılıksız kazandırmaları belirle.
- Bu kazandırmaları gösteren tapu kayıtları, banka dekontları ve tanıkları topla.
- Kazandırmaların bugünkü değerini araştır.
- Mirasçılarla anlaşarak denkleştirme yapmayı dene.
- Anlaşma sağlanamazsa, mahkemeden denkleştirme talep et.
En çok sorulan sorular
Babamın kardeşime sağlığında verdiği ev mirasta hesaba katılır mı?
Evet. Altsoya yapılan malvarlığı devri gibi kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmediyse denkleştirmeye tabidir.
Hangi kazandırmalar denkleştirmeye tabidir?
Çeyiz, kuruluş sermayesi, ev ya da arsa gibi malvarlığı devri ve borçtan kurtarma gibi kazandırmalar.
Okul masrafları ve düğün hediyeleri de hesaba katılır mı?
Hayır. Olağan ölçüyü aşmayan eğitim, düğün ve hediye masrafları denkleştirmeye tabi değildir.
Yıllar önce verilen evin değeri hangi tarihe göre hesaplanır?
Kural olarak mirasbırakanın öldüğü tarihteki değeri esas alınır.
Evi alan kardeşim evi geri vermek zorunda mı?
Hayır. Malı terekeye geri verebilir ya da değeri kadar mirastan daha az pay almayı seçebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.