Bağış Sözü Verdi Ama Tutmuyor: Bağışlama Sözü Ne Zaman Geçerlidir?
Amcan, okulu bitirdiğinde sana bir araba alacağına söz vermişti. Okulu bitirdin ama amcan "Öyle bir söz vermedim" diyor. Ya da baban kardeşlerinin önünde "Köydeki tarla senin olacak" dedi, sonra tarlayı başkasına sattı. Belki de bir dernek, ünlü bir iş insanının bağış sözüne güvenip harcama yaptı ama bağış hiç gelmedi. "Bağış sözü verildiyse yerine getirilmesini isteyebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Türk Borçlar Kanunu'ndaki bağışlama sözü ve bağışlama türlerini anlatıyoruz.
Bağışlama nedir?
Bağışlama, bağışlayanın kendi mal varlığından karşılıksız olarak bağışlanana bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir.
Şunlar bağışlama sayılmaz:
- Henüz edinilmemiş bir haktan vazgeçmek
- Bir mirası reddetmek
- Ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi
Bağış sözü hangi şekilde verilmeli?
Bağış sözünün geçerli olması için şekil şartı vardır:
- Taşınır mal veya para için bağış sözü yazılı yapılmalıdır. Sözlü verilen bağış sözü geçerli değildir.
- Taşınmaz, yani ev, arsa veya tarla için ya da taşınmaz üzerindeki bir ayni hak için bağış sözü resmi şekilde yapılmalıdır. Uygulamada bu, noterde düzenleme şeklinde yapılan bağışlama vaadi sözleşmesi demektir.
Yani amcanın sözlü olarak verdiği araba sözü veya babanın kardeşlerin önünde söylediği tarla sözü hukuken geçerli değildir ve yerine getirilmesini isteyemezsin.
Şekilsiz söz yerine getirilirse
Şekle uyulmadığı için geçersiz olan bağış sözü, bağışlayan tarafından yerine getirilirse elden bağışlama hükmünde olur. Yani amcan sözlü verdiği sözü tutup arabayı sana teslim ederse bağış geçerli olur ve "Söz geçersizdi" diyerek arabayı geri isteyemez.
Ancak bu kural taşınmazlarda uygulanmaz. Taşınmaz bağışı, tapuda resmi şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz.
Elden bağışlama
Elden bağışlama, bağışlayanın bir taşınır malı bağışlanana teslim etmesiyle kurulur. Düğünde takılan altın, doğum gününde verilen hediye veya elden verilen para elden bağışlamadır. Teslimle birlikte bağış tamamlanır.
Bağış önerisi geri alınabilir mi?
Bir kişi bağışlamak istediği malı diğer mallarından fiilen ayırmış olsa bile, bağışlanan bunu kabul edene kadar bağış önerisini geri alabilir.
Koşullu ve yüklemeli bağış
- Bağış bir koşula bağlanabilir. Örneğin "Üniversiteyi kazanırsan bu parayı sana vereceğim" bir koşullu bağış sözüdür.
- Yerine getirilmesi bağışlayanın ölümüne bağlı bağışlamalarda vasiyete ilişkin hükümler uygulanır. Yani "Ben ölünce bu ev senin" sözü ancak vasiyet şekline uygun yapılmışsa geçerli olur.
- Bağışlayan bağışa bir yükleme koyabilir. Örneğin "Bu tarlayı sana veriyorum ama annene bakacaksın." Bağışlanan yüklemeyi kabul ettiyse bağışlayan bunun yerine getirilmesini isteyebilir.
- Bağışlayan, bağışlanan kendisinden önce ölürse malın kendisine dönmesi koşulunu koyabilir. Taşınmazlarda bu koşul tapuya şerh verilebilir.
Vasiyetnamenin nasıl yapılacağını Hakkını Sor'daki vasiyetname nasıl yapılır rehberinde, yapılmış bir bağışın geri alınmasını bağışladığım evi geri alabilir miyim rehberinde bulabilirsin.
Bağışlayanın sorumluluğu
Bağışlayan, bağıştan doğan zarardan ağır kusuru yoksa sorumlu değildir. Örneğin bağışlanan eski bir aracın arızası yüzünden zarara uğradıysan, bağışlayan bunu bilerek gizlemedikçe sorumlu tutulamaz. Ancak bağışlayan ayrıca garanti verdiyse bununla sorumludur.
Kısaca yapılacaklar
- Para veya taşınır mal için bağış sözü alıyorsan bunu yazılı ve imzalı olarak al.
- Ev, arsa veya tarla için bağış sözü noterde resmi şekilde yapılmalıdır.
- Ölümden sonra hüküm doğuracak bağışlar için vasiyetname yapılmasını iste.
- Yüklemeli bağışta yüklemenin içeriğini yazılı olarak belirle.
- Geçerli şekilde verilmiş bir bağış sözü yerine getirilmezse yazılı ihtar gönder, sonuç alamazsan dava aç.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 285: Bağışlama, bağışlayanın malvarlığından karşılıksız kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir; edinilmemiş haktan feragat, mirasın reddi ve ahlaki ödevin yerine getirilmesi bağışlama değildir.
- 6098 sayılı Kanun m. 288: Bağışlama sözü yazılı şekilde, taşınmaz veya ayni hak bağışlama sözü resmi şekilde yapılmalıdır; şekilsiz söz yerine getirilirse elden bağışlama hükmündedir, ancak resmi şekle bağlı bağışlamalarda bu kural uygulanmaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 289: Elden bağışlama, taşınırın teslimiyle kurulur.
- 6098 sayılı Kanun m. 290-292: Bağışlama koşula bağlanabilir; ölüme bağlı bağışlamada vasiyet hükümleri uygulanır; yüklemeli bağışlamada kabul edilen yüklemenin yerine getirilmesi istenebilir; bağışlayana dönme koşulu konabilir ve taşınmazda tapuya şerh verilebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 293: Bağışlama önerisi, bağışlanan kabul edene kadar geri alınabilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 294: Bağışlayan, ağır kusuru olmadıkça bağışlamadan doğan zarardan sorumlu değildir; ayrıca garanti verdiyse bununla sorumludur.
En çok sorulan sorular
Sözlü verilen bağış sözü geçerli mi?
Hayır. Bağış sözünün geçerli olması için yazılı, taşınmazlarda ise resmi şekilde yapılması gerekir.
Sözlü söz verildi ve mal teslim edildi, geri istenebilir mi?
Taşınırlarda şekilsiz söz yerine getirildiğinde elden bağışlama hükmünde olur; sadece şekil eksikliğine dayanarak geri istenemez.
Babam "Bu ev senin olacak" dedi, bu söz geçerli mi?
Taşınmaz bağış sözü ancak resmi şekilde yapılırsa geçerlidir. Ölümden sonrası için verilen söz ise vasiyet şekline uygun olmalıdır.
Bağış sözünden vazgeçilebilir mi?
Bağış önerisi, sen kabul edene kadar geri alınabilir. Geçerli şekilde yapılmış ve kabul edilmiş bağış sözü ise kural olarak bağlayıcıdır.
Bağışlanan mal arızalı çıktı, bağışlayan sorumlu mu?
Ağır kusuru yoksa veya ayrıca garanti vermediyse sorumlu değildir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.