BANKA VEYA KREDİ KARTI BORCU ÖDENMEMESİ

1. Giriş ve Mevzuat Çerçevesi

Banka ve kredi kartı borçlarının ifa edilmemesi ve hesap özetinde belirtilen son ödeme tarihlerinde ödenmemesi durumunda uygulanacak esaslar, başta 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu, Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu olmak üzere ilgili mevzuat hükümleri ve yerleşik yargı içtihatlarıyla düzenlenmiştir.

A. Asgari Tutarın Ödenmemesi, Gecikme Faizi ve Bileşik Faiz Yasağı

5464 sayılı Kanun’un 24/3. maddesi uyarınca:

"Sözleşmede belirtilen asgari tutar, dönem borcunun yüzde yirmisinden aşağı olamaz. Kurul, Hazine Müsteşarlığı ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının olumlu görüşünü alarak bu oranı yüzde kırka kadar arttırmaya, arttırdığı oranı yüzde yirmiye kadar düşürmeye veya belirtilen sınırlar dahilinde söz konusu oranı kart hamili grupları itibarıyla farklılaştırmaya yetkilidir. Hesap özetinde yer alan asgari ödeme tutarı son ödeme tarihinde ödenmediği takdirde kart hamili ödenmeyen tutar için sözleşmede öngörülen gecikme faizi dışında bir yükümlülük altına sokulamaz."

5464 sayılı Kanun’un 26. maddesinde faiz uygulamasına ilişkin temel sınırlar belirlenmiştir:

"Dönem borcunun bir kısmının ödenmesi halinde kalan hesap bakiyesi üzerinden faiz hesaplanır. Kalan hesap bakiyesine, asgarî tutar ve üzerinde ödeme yapılması durumunda akdi faiz, asgarî tutarın altında ödeme yapılması durumunda ise gecikme faizi uygulanır. Temerrüt hali de dahil olmak üzere, kart uygulamasından doğan borçlarda bileşik faiz uygulanmaz."

"Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, azami akdi ve gecikme faiz oranlarını tespit ve ilan etmeye yetkilidir."

Ayrıca, 5464 sayılı Kanun m. 24/4 hükmü uyarınca, kart hamilinin yaptığı işlemler nedeniyle sözleşmede yer almayan faiz, komisyon veya masraf gibi adlar altında hiçbir surette ödeme talep edilemez ve haksız kesinti yapılamaz.

B. Kartın Kullanıma Kapatılması ve Limit Artırım Yasağı

Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik’in 22/6. maddesi gereğince:

"Bir takvim yılı içinde asgari ödeme tutarı; toplam üç kez ödenmeyen kredi kartları nakit kullanımına, üst üste üç kez ödenmeyen kredi kartları nakit kullanımı ile mal ve hizmet alımına kapatılır. Söz konusu kredi kartlarının limitleri dönem borcunun tamamının ödenmesine kadar arttırılamaz ve bu tür kartlar nakit kullanımına veya kullanıma kapalı tutulur."

C. Tüketici Kredisi Kapsamı

6502 sayılı Kanun’un 22/2. maddesinde:

"Kredi kartı sözleşmeleri, faiz veya benzeri bir menfaat karşılığında, ödemenin üç aydan daha uzun süre ertelenmesi veya benzer şekilde taksitle ödeme imkânı sağlanması hâlinde tüketici kredisi sözleşmesi olarak değerlendirilir. Ancak bu durumda uygulanacak faiz oranı kredi kartı sözleşmesi uyarınca belirlenen orandan fazla olamaz."

D. Kefilin Hukuki Durumu

5464 sayılı Kanun m. 24/5 hükmü gereğince:

"Kart hamilinin borcu kefile bildirilmedikçe, kefil için temerrüt durumunun oluşmayacağı sözleşmede gösterilir. Sözleşme hükümlerinde kefilin sorumluluğunu artırıcı nitelikteki değişikliklere ve kartın kullanım limitinin yükseltilmesine ilişkin olarak kefilin ilave şartlara dair sorumluluğunun başlaması için kefilin yazılı onayının alınması şarttır. Kredi kartı kullanımlarındaki kefalet, Borçlar Kanununda belirtilen adi kefalet hükümlerine tâbidir. Asıl borçluya başvurulup borcun tahsili için tüm yollar denenmeden kefilden borcun ifası istenemez."

2. Banka veya Kredi Kartı Borcunun Ödenmemesinin Hukuki Sonuçları

Yargı kararları ve mevzuat hükümleri çerçevesinde, banka veya kredi kartı borcunun ifa edilmemesi durumunda ortaya çıkan aşamalar ve sonuçlar aşağıda detaylandırılmıştır:

A. Hesabın Kat Edilmesi, Muacceliyet ve Temerrüt

Borcun ödenmemesi üzerine banka, kredi kartı hesabını kat ederek ihtarname gönderir ve sözleşmeyi feshedebilir.

● Yargıtay 19. Hukuk Dairesi (E. 2016/17400, K. 2018/2179, K.T. 18.04.2018): Sözleşmesi feshedilip hesabı kapatılan somut olayda Daire, "kredi kartı borcunun tümü muaccel hale gelmiş olup bankanın alacağını davalı kredi kartı hamilinden talep etmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamaktadır" tespitinde bulunmuş; ayrıca "Asgari ödeme miktarının ödenmemesi halinde sadece asgari ödeme miktarının muaccel hale geleceği hususu ise sözleşmenin devamı halinde dikkate alınabilecek bir konudur." gerekçesiyle yerel mahkeme kararını bozmuştur.

● Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (E. 2023/3684, K. 2024/1545, K.T. 06.05.2024): Bölge Adliye Mahkemesi, kartın kullanıma kapatılmasıyla hesabın kat edildiğini ve "davacı bankanın tüm kredi kartı borcunun ödenmesini talep edebileceği anlaşılmıştır." değerlendirmesini yapmıştır. Yargıtay ise dosyaya borcun ödenmesini isteyen bir ihtarnamenin sunulmadığı durumda temerrüt tarihinin takip tarihi kabul edilmesi gerektiğini belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır.

● Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (E. 2023/3398, K. 2024/1473, K.T. 30.04.2024): İlk derece mahkemesince "davalının kredi kartı sözleşmesi kapsamında davacı bankadan kullandığı kredi kartı borcunu süresinde ödememesi nedeniyle yapılan ihtarata rağmen bakiye kredi kartı borcunu ödememesi üzerine hakkında icra takibi yürütüldüğü" saptanmış; Yargıtay da "davalının takip tarihi itibariyle temerrüde düştüğünün kabul edilip hesaplamanın da buna göre yapılmış olduğunun anlaşılmasına göre" Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır.

● İzmir 3. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2021/565, K. 2022/276, K.T. 31.03.2022): Mahkeme, "borcun ödenmemesi üzerine davacı tarafça kredi kartı hesabının 28/09/2020 tarihinde kat edildiği" ve davalının "06/10/2020 tarihinde temerrüte düştüğü" tespitini yaparak takibin devamına karar vermiştir.

B. İcra Takibi Başlatılması ve İtirazın İptali Süreci

Borcun ihtara rağmen ödenmemesi durumunda banka alacağın tahsili amacıyla icra takibi başlatmaktadır. Borçlunun takibe itiraz etmesi hâlinde banka itirazın iptali davası açabilmektedir.

● Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi (E. 2022/1131, K. 2023/1866, K.T. 12.07.2023): İlk derece mahkemesinin "ihtarnameye rağmen ödeme yapılmaması üzerine icra takibi başlatıldığı" ve "Asıl alacağın %20'si oranında olan 3.254,06 TL icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine" ilişkin kısmen kabul kararına karşı yapılan istinaf başvurusunda, "davalının istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE" karar verilmiştir.

● Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi (E. 2022/1433, K. 2023/1852, K.T. 12.07.2023): İlk derece mahkemesinin "ihtarnameye rağmen ödeme yapılmaması üzerine icra takibi başlatıldığı" ve "davalının, kendi kullanımından kaynaklanan kredi kartı borcunu ödemek zorunda olduğu" gerekçesiyle "Asıl alacağın %20'si oranında olan 3.254,06 TL icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine" dair kararı incelenmiş; "mahkemece verilen kararda isabetsizlik bulunmamasına göre, davalının istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE" hükmedilmiştir.

● Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi (E. 2023/2186, K. 2024/2442, K.T. 06.11.2024): İlk derece mahkemesince borçluya "ödenmesi gereken asgari tutarın 05/11/2017 tarihine kadar ödenmemesi halinde kredi kartının iptal edilerek, borcun tahsil için yasal yollara başvurulacağının bildirildiği" tespit edilerek takibin devamına ve "17.790,26 TL inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine" karar verilmiş; Bölge Adliye Mahkemesince "davalının kredi kartına yönelik istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE" karar verilmiştir.

● Yargıtay 19. Hukuk Dairesi (E. 2016/19413, K. 2018/4625, K.T. 01.10.2018): Bankanın kredi kartı ve KMH borcunun ödenmemesi sebebiyle icra takibi başlattığı olayda, ilk derece mahkemesince verilen kısmen kabul ve "asıl alacağın % 20 si oranında 1.184,62 TL icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine" ilişkin hükmü inceleyen Daire, "hükmün ONANMASINA" karar vermiştir.

● İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2024/205, K. 2024/646, K.T. 05.11.2024): Bilirkişi raporundaki "İhtarname sonrasında ödeme olmaması üzerine 2 ayrı icra dosyasından takip başlatılmıştır." tespiti doğrultusunda, takibin "61.333,85 TL asıl alacak, 5.221,95 TL işlemiş faiz, 261,09 TL BSMV olmak üzere toplam 66.816,89 TL üzerinden devamına" ve "66.816,89 TL kabul edilen alacağın %20’si oranında 13.363,37 TL icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine" hükmetmiştir.

● Konya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2023/454, K. 2024/106, K.T. 22.02.2024): "davalının ödemeleri aksatması nedeniyle hesabın kat edildiği ve neticeten icra takibinin başlatıldığı" ve "davalının, dava konusu kredi kartı yönünden, 25.02.2023 tarihinde taksitli ticari kredi yönünden 09.03.2023 tarihinde temerrüde düştüğü" belirlenerek "Konya . İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı takip dosyasına yapılan itirazın kısmen iptali ile" takibin devamına ve "48.520,25 TL icra inkar tazminatının davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine" karar verilmiştir.

● İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2019/273, K. 2020/167, K.T. 04.03.2020): Mahkemece, "borçların son ödeme tarihlerinde ödenmemesinden dolayı hesabın kat edilerek ihtarname keşide edildiği, borcun 7 gün içinde ödenmesinin ihtar olduğu, ihtarnamenin 22/11/2018 tarihinde tebliğ edildiği, borcun süresinde ödenmemesinden dolayı davacı bankanın icra takibine geçmiş olduğu" saptanmış; "asıl alacağa takip tarihinden itibaren...temerrüt faizi ve faizin gider vergisi ile birlikte devamına" ve "Kabul edilen Asıl alacak toplamının %20'si oranında icra inkar tazminatının" davalıdan alınmasına karar verilmiştir.

● Karşıyaka Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2019/580, K. 2021/485, K.T. 10.09.2021): Mahkeme, "Davalının davacı bankaya olan borcunu ödememesi nedeni ile de davacı tarafından davaya konu icra takibi başlatılmış ancak davalının itirazı üzerine icra müdürlüğünce takibin durdurulmasına karar verilmiştir." tespitini yapmış; "33.498,22-TL asıl alacak, 50.251,35-TL işlemiş faiz, 2.512,57-TL BSMV olmak üzere 86.262,14-TL alacağın davalıdan alınarak davacıya verilmesine" hükmetmiştir.

● Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (E. 2020/2941, K. 2021/2923, K.T. 25.03.2021): İlk derece mahkemesince "davalının kredi kartı borçlarının davalının talimatına rağmen davacı tarafından tahsil edilmemesinin ve bu nedenle davaya konu icra takibi başlatılmasına neden olmasındaki tüm kusurun davacıda olduğu" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş; Dairece "Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına" hükmedilmiştir.

C. Maaş Hesabına Bloke Konulması ve Haciz İşlemleri

● Yargıtay 19. Hukuk Dairesi (E. 2016/1641, K. 2016/15744, K.T. 13.12.2016): İlk derece mahkemesince kredi taksitleri ve kredi kartı borcu sebebiyle maaş hesabına bloke konulamayacağı belirtilerek "herhangi takip ve haciz talep yazısı olmadan, davacı borçlunun açık muvafakatı bulunmadan maaş hesabına bloke konulmayacağı" gerekçesiyle blokenin kaldırılmasına karar verilmiş; Yargıtay 19. Hukuk Dairesi "usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA" karar vermiştir.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (E. 2006/24916, K. 2007/2906, K.T. 22.02.2007): Kredi kartı borçlusunun alacaklıya başvurup ödeme planına uygun taksitleri ödemesi durumunda "icra işlemleri durur. İcra ve İflas Kanununda belirtilen süreler işlemez." hükmü değerlendirilmiş; Daire bu durumun "mevcut hacizleri durdurur ise de kaldırılmasını gerektirmez." sonucuna vararak ilk derece mahkemesi kararının "Alacaklı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İ.İ.K. 366 ve H.U.M.K.’nun 428. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA)" karar vermiştir.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (E. 2010/1406, K. 2010/13757, K.T. 03.06.2010): Daire, "Kredi Kartı borçlusunun bu maddenin 1. fıkrasına uygun olarak alacaklıya müracaat etmesi ve yapılan ödeme planı doğrultusunda taksit tutarlarını ödemesi şartıyla, halihazırda yapılmış işlemler baki kalmak kaydıyla icra işlemleri durur, İİK.nda belirtilen süreler işlemez." hükmüne işaret etmiş; borçlunun aracı üzerindeki haczin "yapılmış olan haciz işleminin baki kalacağı dikkate alınmadan" kaldırılmasını isabetsiz bularak mahkeme kararını bozmuştur.

D. Kefile Başvuru ve Rücu Durumu

● Samsun Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2021/407, K. 2022/109, K.T. 31.01.2022): Kredi borcunun vadesi uzatılmasına rağmen ödenmemesi üzerine "vadesi uzatılmasına rağmen borcun ödenmemesi sebebiyle kredi hesaplarının kat edildiği ve idari takip hesaplarına aktarıldığı" somut olayda; bankaca kefilin hesabından borç mahsup edilmiş, mahkemece kefilin borçluya rücu edebileceği değerlendirilerek "ifaya konu 9.300-TL'yi ödemenin yapıldığı tarihten itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan talep etmesi mümkündür." gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

3. Sonuç

Banka veya kredi kartı borcunun süresinde ödenmemesi hâlinde:

1. Gecikme Faizi Uygulanır: Asgari ödeme tutarının ödenmemesi durumunda ödenmeyen kısma TCMB tarafından belirlenen azami sınırları aşmamak üzere gecikme faizi uygulanır; temerrüt hâli de dahil kart borçlarına bileşik faiz işletilemez.

2. Kart Kullanıma Kapatılır: Yönetmelik m. 22/6 uyarınca bir takvim yılı içinde asgari tutar üç kez ödenmediğinde kart nakit kullanımına; üst üste üç kez ödenmediğinde ise hem nakit hem de mal ve hizmet alımına kapatılır ve dönem borcu tamamen ödenene kadar limit artırımı yapılamaz.

3. Hesap Kat Edilir ve Borç Muaccel Olur: Banka tarafından ihtarname keşide edilerek hesap kat edilir; fesihle birlikte tüm kredi kartı borcu muaccel hâle gelir.

4. İcra Takibi ve Tazminat: Muaccel alacağın tahsili için ilamsız icra takibi başlatılır. Takibe haksız itiraz edilmesi durumunda açılacak itirazın iptali davasında borçlu aleyhine asıl alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına ve yargılama giderlerine hükmedilir.

5. Maaş Blokesi Sınırı: Borçlunun açık muvafakati veya kesinleşmiş bir haciz kararı olmaksızın banka tarafından maaş hesabına doğrudan bloke konulamaz.

6. Kefilin Korunması: Kredi kartı sözleşmesindeki kefalet adi kefalet hükmünde olduğundan, asıl borçluya başvurulup takip yolları tüketilmeden ve kefile bildirim yapılmadan kefilden ifa talep edilemez.

Hakkını Sor Hukuk Platformu