Başkasının Arsasına Ev Yaptım: Yapı Kimin Olur? Temliken Tescil Davası
Babanın "burası senin" dediği arsaya ev yaptın ama tapu hâlâ kardeşlerin üzerinde. Ya da sınırı yanlış bildiğin için evini kısmen veya tamamen komşunun arazisine yaptın. Belki de sen arsa sahibisin ve biri senin izninle ya da iznin olmadan arsana bina dikti. "Başkasının arsasına yapılan ev kimin olur? Arsayı satın alabilir miyim? Temliken tescil davası nedir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde başkasının arazisine yapılan yapıların hukuki durumunu anlatıyoruz.
Kural: Yapı arazinin bütünleyici parçasıdır
Medeni Kanuna göre bir kimse başkasının arazisine yapı yaparsa, kullanılan malzeme arazinin bütünleyici parçası olur. Yani kural olarak:
- Arazinin sahibi kimse, üzerindeki yapının da sahibi odur.
- Evi yapan kişi, tapu kendi adına olmadıkça evin maliki sayılmaz.
Bu kural, "yapı araziye bağlıdır" ilkesinin bir sonucudur.
Malzemenin sökülmesi
Kanun iki tarafa da belirli durumlarda malzemenin sökülmesini isteme hakkı tanır:
- Malzeme sahibinin rızası olmadan kullanıldıysa ve sökülmesi aşırı zarara yol açmayacaksa, malzeme sahibi gideri yapıyı yaptırana ait olmak üzere malzemenin sökülüp kendisine verilmesini isteyebilir.
- Aynı koşullarda arazi maliki de, rızası olmadan yapılan yapıdaki malzemenin gideri yapıyı yaptırana ait olmak üzere sökülüp kaldırılmasını isteyebilir.
Uygulamada bir evin sökülmesi çoğu zaman aşırı zarar doğurduğundan, bu yol genellikle küçük yapılar veya yeni başlamış inşaatlar için kullanılır.
Tazminat
Malzeme sökülüp alınmazsa arazi maliki, malzeme sahibine uygun bir tazminat ödemekle yükümlüdür.
İyi niyet bu tazminatın miktarını etkiler:
- Yapıyı yaptıran arazi maliki iyi niyetli değilse, hakim malzeme sahibinin zararının tamamının ödenmesine karar verebilir.
- Yapıyı yaptıran malzeme sahibi iyi niyetli değilse, hakimin vereceği tazminat malzemenin arazi maliki için taşıdığı en düşük değeri geçmeyebilir.
Temliken tescil: Arazinin yapıyı yapana verilmesi
En önemli hüküm şudur: Yapının değeri açıkça arazinin değerinden fazlaysa, iyi niyetli taraf, uygun bir bedel karşılığında yapının ve arazinin tamamının veya yeterli bir kısmının mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesini isteyebilir.
Bu davaya uygulamada "temliken tescil davası" denir. Bu dava için şu şartlar aranır:
- Yapının değerinin arazinin değerinden açıkça fazla olması
- Davayı açanın iyi niyetli olması; örneğin arazinin kendisine ait olduğuna haklı olarak inanmış olması veya arazi sahibinin rızasıyla yapı yapmış olması
- Arazi sahibine uygun bir bedel ödenmesi
Mahkeme bilirkişi aracılığıyla yapının ve arazinin değerini belirler. Şartlar varsa, bedelin ödenmesi karşılığında arazinin tamamının veya yapıya yeterli kısmının yapıyı yapan adına tesciline karar verir.
İyi niyet nasıl değerlendirilir?
Uygulamada iyi niyet şu durumlarda kabul edilebilir:
- Arazi sahibinin izni veya bilgisi dahilinde yapı yapılması
- Aile içinde, örneğin anne babanın gösterdiği yere ev yapılması
- Sınırların bilinmemesi nedeniyle yanılarak başkasının arazisine yapı yapılması
Buna karşılık arazinin başkasına ait olduğunu bilerek, sahibinin karşı çıkmasına rağmen yapı yapan kişi iyi niyetli sayılmaz.
Hisseli arazide yapı
Paylı mülkiyette bir paydaşın diğerlerinin rızası olmadan tüm arazi üzerine veya belirli bir yerine yapı yapması da sık rastlanan bir durumdur. Bu durumda ortaklığın giderilmesi davasında yapının nasıl değerlendirileceği ayrıca önem taşır. Bunu Hakkını Sor'daki hisseli tapu ve ortaklığın giderilmesi rehberlerinde bulabilirsin.
Yapının bir kısmı komşu araziye taşmışsa
Yapının yalnızca bir kısmı komşunun arazisine taşmışsa, taşkın yapı hükümleri uygulanır. Bunu Hakkını Sor'daki komşunun binası arsama taştı rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Tapu kaydını ve arazinin gerçek sahibini kontrol et.
- Yapıyı kimin, ne zaman ve hangi izinle yaptığını gösteren belgeleri ve tanıkları topla.
- Yapının ve arazinin değerini araştır; yapının değeri açıkça fazlaysa temliken tescil yolunu değerlendir.
- İyi niyetini gösteren delilleri hazırla: izin, aile içi anlaşma, yanılma.
- Asliye hukuk mahkemesinde temliken tescil veya tazminat davası aç.
- Arazi sahibiysen ve izin vermediysen, malzemenin kaldırılmasını veya tazminatı değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 722: Başkasının arazisindeki yapıda kullanılan malzeme arazinin bütünleyici parçası olur; rıza olmadan kullanılan malzemenin sökülmesi aşırı zarara yol açmayacaksa malzeme sahibi sökülüp verilmesini, arazi maliki de rızası olmadan yapılan yapıdaki malzemenin gideri yapana ait olmak üzere kaldırılmasını isteyebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 723: Malzeme sökülmezse arazi maliki malzeme sahibine uygun bir tazminat öder; arazi maliki iyi niyetli değilse zararın tamamı, malzeme sahibi iyi niyetli değilse en az değer ödenebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 724: Yapının değeri açıkça arazinin değerinden fazlaysa, iyi niyetli taraf uygun bir bedel karşılığında yapının ve arazinin tamamının veya yeterli bir kısmının mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesini isteyebilir.
En çok sorulan sorular
Başkasının arsasına yapılan ev kimin olur?
Kural olarak arsa sahibinin olur. Yapı arazinin bütünleyici parçasıdır.
Temliken tescil davası nedir?
Yapının değeri arazinin değerinden açıkça fazlaysa, iyi niyetli tarafın uygun bir bedel karşılığında arazinin yapıyı yapan adına tescilini istediği davadır.
Babamın arsasına ev yaptım, tapuyu alabilir miyim?
İyi niyetliysen ve yapının değeri arazinin değerinden açıkça fazlaysa, uygun bedeli ödeyerek temliken tescil isteyebilirsin. Diğer mirasçıların hakları da dikkate alınır.
Arsama izinsiz yapı yapıldı, ne yapabilirim?
Malzemenin sökülmesi aşırı zarar doğurmayacaksa kaldırılmasını isteyebilirsin. Aksi halde tazminat ödenerek yapı sende kalır.
Yapıyı yapan iyi niyetli değilse ne olur?
Temliken tescil isteyemez. Tazminat da malzemenin arazi sahibi için taşıdığı en düşük değerle sınırlı kalabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.