Beraat, Düşme, Ceza Verilmesine Yer Olmadığı: Ceza Davasında Karar Türleri
Ceza davan bitti ve mahkeme kısa kararı okudu. Avukatın "Ceza verilmesine yer olmadığına karar verildi" dedi, ama sen bunun beraat mi yoksa mahkûmiyet mi olduğunu anlamadın. Ya da bir yakının için "davanın düşmesine" karar verildi ve "Bu aklandı demek mi?" diye soruyorsun. "Beraat, düşme, ceza verilmesine yer olmadığı arasında ne fark var? Hangisi sicile işlenir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki hüküm türlerini anlatıyoruz.
Hüküm türleri
Duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra mahkeme hükmünü verir. Kanuna göre şu kararlar hükümdür:
- Beraat
- Ceza verilmesine yer olmadığı
- Mahkûmiyet
- Güvenlik tedbirine hükmedilmesi
- Davanın reddi
- Davanın düşmesi
Beraat kararı
Beraat, sanığın suçsuz olduğunun veya suçun ispat edilemediğinin kabul edilmesidir. Beraat kararı şu hallerde verilir:
- Yüklenen fiil kanunda suç olarak tanımlanmamışsa
- Suçun sanık tarafından işlenmediği sabitse
- Sanığın kastı veya taksiri yoksa
- Suç sanık tarafından işlenmiş olsa bile olayda meşru savunma gibi bir hukuka uygunluk nedeni varsa
- Suçun sanık tarafından işlendiği ispat edilemediyse
Son madde önemlidir: Ceza hukukunda şüpheden sanık yararlanır. Suçun işlendiği kesin olarak kanıtlanamıyorsa mahkeme beraat kararı vermelidir.
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı
Bu kararda fiil işlenmiştir, ancak sanığa ceza verilmez. İki grup hal vardır.
Kusurun bulunmaması nedeniyle:
- Suçla bağlantılı olarak yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik ya da geçici nedenler
- Hukuka aykırı ama bağlayıcı bir emrin yerine getirilmesi, zorunluluk hali ya da cebir veya tehdit etkisi
- Meşru savunmada sınırın heyecan, korku ve telaşla aşılması
- Kusurluluğu ortadan kaldıran bir hataya düşülmesi
Fiil suç olmaya devam etmekle birlikte:
- Etkin pişmanlık
- Şahsi cezasızlık sebebi, örneğin bazı mal varlığı suçlarında yakın akrabalar arasında ceza verilmemesi
- Karşılıklı hakaret
- İşlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı
Akıl hastalığı veya yaş küçüklüğü nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığı kararıyla birlikte güvenlik tedbirine de hükmedilebilir.
Mahkûmiyet ve güvenlik tedbiri
Sanığın suçu işlediği sabitse mahkûmiyet kararı verilir. Bazı hallerde mahkûmiyet yerine veya mahkûmiyetin yanında güvenlik tedbirine hükmedilir.
Mahkûmiyet hükmü kurulduktan sonra hükmün açıklanması geri bırakılabilir veya ceza ertelenebilir. Bunlar için Hakkını Sor'daki HAGB nedir ve hapis cezasının ertelenmesi rehberlerine bakabilirsin.
Davanın reddi
Aynı fiil nedeniyle aynı sanık hakkında önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa, yeni davanın reddine karar verilir. Kimse aynı fiilden iki kez yargılanamaz.
Davanın düşmesi
Türk Ceza Kanunu'nda öngörülen düşme sebepleri varsa veya soruşturma ya da kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceği anlaşılırsa davanın düşmesine karar verilir. Örneğin:
- Dava zamanaşımı dolduysa
- Şikâyete bağlı suçta şikâyetten vazgeçildiyse
- Sanık öldüyse
- Uzlaşma sağlandıysa veya önödeme yapıldıysa
Soruşturma veya kovuşturma bir şarta bağlıysa ve bu şart henüz gerçekleşmediyse, örneğin gerekli bir izin henüz alınmadıysa, düşme yerine şartın gerçekleşmesini beklemek üzere durma kararı verilir. Bu karara itiraz edilebilir.
Beraat öncelikli
Derhal beraat kararı verilebilecek hallerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Yani sanığın suçsuzluğu belliyse, mahkeme zamanaşımı dolmuş olsa bile beraat kararı vermelidir. Bu, sanık açısından önemlidir; çünkü beraat, düşmeye göre sanığı tam olarak aklar.
Sicil açısından fark
- Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme ve davanın reddi kararları mahkûmiyet olmadığı için adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez.
- Mahkûmiyet kararları adli sicile kaydedilir.
Sicil kaydı için Hakkını Sor'daki sabıka kaydı ne zaman ve nasıl silinir rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Kısa kararın hangi hüküm türü olduğunu avukatına sor ve yazılı örneğini al.
- Düşme kararı verildiyse, beraat koşulları varken düşme verilip verilmediğini değerlendir.
- Ceza verilmesine yer olmadığı kararında güvenlik tedbiri olup olmadığını kontrol et.
- Kararın gerekçesi tebliğ edildiğinde süresi içinde istinaf veya temyiz yoluna başvurmayı düşün.
- Beraat ettiysen ve tutuklu kaldıysan tazminat hakkını araştır.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223: Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ve düşmesi kararları hükümdür; fiilin suç olmaması, sanıkça işlenmediğinin sabit olması, kast veya taksirin bulunmaması, hukuka uygunluk nedeni ve işlendiğinin sabit olmaması hallerinde beraat; kusur yokluğu ile etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık, karşılıklı hakaret ve haksızlık içeriğinin azlığı hallerinde ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir; aynı fiilden önceden hüküm veya dava varsa davanın reddine, düşme sebepleri varsa düşmeye, şart beklenmekteyse durmaya karar verilir; derhal beraat verilebilecek hallerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
En çok sorulan sorular
Beraat ile ceza verilmesine yer olmadığı arasındaki fark nedir?
Beraatte suç yoktur veya ispatlanamamıştır. Ceza verilmesine yer olmadığı kararında fiil işlenmiştir ama kusur yokluğu veya kanunda sayılan başka bir neden yüzünden ceza verilmez.
Davanın düşmesi aklanmak mı demek?
Hayır. Düşmede mahkeme suçun işlenip işlenmediğine karar vermez; zamanaşımı veya şikâyetten vazgeçme gibi bir nedenle dava sona erer.
Zamanaşımı dolsa bile beraat kararı verilebilir mi?
Evet. Derhal beraat kararı verilebilecek hallerde düşme kararı verilemez.
Davanın reddi ne zaman verilir?
Aynı fiil nedeniyle aynı sanık hakkında önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa.
Hangi kararlar sicile işlenir?
Mahkûmiyet kararları adli sicile kaydedilir. Beraat, düşme ve ceza verilmesine yer olmadığı kararları mahkûmiyet olarak işlenmez.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.