Borçlu Mallarını Yakınlarına Devretti: Tasarrufun İptali Davası
Birine borç verdin, icra takibi başlattın, ama borçlunun üzerinde haczedilecek hiçbir mal çıkmadı. Sonra öğrendin ki borçlu, borcu ödememek için evini eşine, arabasını kardeşine devretmiş. Bu durumda borçlunun yaptığı bu devirlerin iptalini isteyebilirsin. Bu rehberde tasarrufun iptali davasını anlatıyoruz.
Tasarrufun iptali davası nedir?
Tasarrufun iptali davası, borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı işlemlerin, alacaklı bakımından geçersiz sayılmasını sağlayan bir davadır (İİK md. 277 ve devamı).
Bu dava sonunda mal borçlunun adına geri dönmez. Ancak alacaklı, malı devralan kişinin adına kayıtlı olsa bile o malı haczettirip sattırabilir ve alacağını buradan tahsil edebilir.
Davanın şartları
Kesinleşmiş bir icra takibi
Alacaklının borçlu hakkında başlattığı ve kesinleşmiş bir icra takibi olmalıdır.
Aciz belgesi
Alacaklının elinde borçlu hakkında alınmış bir aciz belgesi olmalıdır. Aciz belgesi, borçlunun malvarlığının borcu karşılamaya yetmediğini gösterir.
- Kesin aciz belgesi: Hacizde borçlunun hiç malı bulunamadığında ya da satış sonunda alacağın tamamı karşılanamadığında verilir.
- Geçici aciz belgesi: Haczedilen malların değerinin alacağı karşılamayacağı anlaşıldığında verilir ve dava açmak için yeterlidir.
Mahkemeler, davanın açılmasından sonra ama karar verilmeden önce aciz belgesinin sunulmasını da yeterli görebilir.
Borcun, tasarruftan önce doğmuş olması
Kural olarak alacağın, iptali istenen işlemden önce doğmuş olması gerekir.
Hangi işlemlerin iptali istenebilir?
Kanun, iptal edilebilecek işlemleri üç grupta düzenler:
1. Karşılıksız işlemler
Borçlunun, haciz ya da iflastan önceki iki yıl içinde yaptığı bağışlamalar ve karşılıksız tasarruflar iptal edilebilir (İİK md. 278).
Borçlunun eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri gibi yakınlarıyla yaptığı karşılıklı işlemler de bu bakımdan bağışlama gibi değerlendirilir. Örneğin borçlunun evini kardeşine "sattığı" durumlarda bu kural uygulanır.
Ayrıca borçlunun aldığı karşılık ile verdiği şeyin değeri arasında açık bir orantısızlık varsa, örneğin ev piyasa değerinin çok altında satıldıysa, bu işlem de iptal edilebilir.
2. Borçlu acz içindeyken yapılan işlemler
Borçlunun borca batık olduğu sırada, haciz ya da iflastan önceki bir yıl içinde yaptığı bazı işlemler iptal edilebilir (İİK md. 279). Örneğin vadesi gelmemiş bir borcun ödenmesi ya da daha önce teminatı olmayan bir borç için sonradan rehin verilmesi.
3. Alacaklılara zarar verme kastıyla yapılan işlemler
Borçlunun, alacaklılarına zarar vermek amacıyla yaptığı ve karşı tarafın da bu amacı bildiği ya da bilmesi gerektiği işlemler, haciz ya da iflastan önceki beş yıl içinde yapılmışsa iptal edilebilir (İİK md. 280).
Mahkemeler, karşı tarafın borçlunun durumunu bilip bilmediğini değerlendirirken şunlara bakar:
- Taraflar arasında yakınlık ya da arkadaşlık bulunup bulunmadığı.
- Satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği.
- Malın değerinin altında satılıp satılmadığı.
- Malın, borçlunun kullanımında kalmaya devam edip etmediği.
Davayı kime karşı açarsın?
Dava, borçluya ve malı devralan kişiye karşı açılır. Mal daha sonra başka birine devredildiyse, bu kişiye karşı da dava açılabilir.
Malı devralan kişi malı başkasına sattıysa, alacaklı ondan malın değerini isteyebilir.
Süre
Tasarrufun iptali davası, iptali istenen işlemin yapıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (İİK md. 284). Bu süre hak düşürücüdür.
Davayı nerede açarsın?
Dava, asliye hukuk mahkemesinde açılır. Alacağın türüne göre, dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olup olmadığını kontrol etmelisin.
Dava sırasında malın elden çıkarılmasını önlemek
Dava sürerken malı devralan kişinin malı başkasına satmasını önlemek için, mahkemeden tapu kaydına ihtiyati tedbir konulmasını isteyebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Borçlu hakkında icra takibini kesinleştir.
- Haciz sonrası aciz belgesi al.
- Borçlunun yakınlarına ya da değerinin altında yaptığı devirleri tapu ve trafik kayıtlarından araştır.
- İşlemden itibaren beş yıl içinde tasarrufun iptali davası aç.
- Mal üzerinde ihtiyati tedbir konulmasını iste.
En çok sorulan sorular
Borçlu evini eşine devretti, malı geri alabilir miyim?
Tasarrufun iptali davasını kazanırsan mal devralanın adına kayıtlı olsa bile haczettirip sattırarak alacağını tahsil edebilirsin.
Bu dava için hangi şartlar gerekir?
Kesinleşmiş bir icra takibi, kesin ya da geçici aciz belgesi ve kural olarak alacağın işlemden önce doğmuş olması gerekir.
Aciz belgesi olmadan dava açabilir miyim?
Mahkemeler, aciz belgesinin dava açıldıktan sonra ama karar verilmeden önce sunulmasını yeterli görebilir.
Hangi işlemler iptal edilebilir?
Haciz ya da iflastan önceki iki yıl içindeki bağışlamalar, yakınlarla yapılan karşılıklı işlemler ve piyasa değerinin çok altındaki satışlar gibi işlemler.
Kardeşine satış gibi gösterilen devir de iptal edilir mi?
Evet. Borçlunun eşi, altsoyu, üstsoyu ve kardeşleriyle yaptığı karşılıklı işlemler de bağışlama gibi değerlendirilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.