Borcumu Başkası Üstlendi: Borçtan Kurtuldum mu? Borcun Üstlenilmesi ve Sözleşmenin Devri
Bir yakının "borcunu ben üstleniyorum, sen merak etme" dedi ama alacaklı hâlâ senin peşinde. Ya da bir işletmeyi bütün borçlarıyla birlikte devraldın ve eski sahibinin borçları için sana da başvuruluyor. Belki de abonelik veya kira gibi bir sözleşmeyi başkasına devretmek istiyorsun. "Borcumu başkasına devredebilir miyim? Alacaklının onayı gerekir mi? Borcu üstlenen ödemezse ne olur?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki borcun üstlenilmesini ve sözleşmenin devrini anlatıyoruz.
Borcun üstlenilmesi nedir?
Borcun üstlenilmesi, bir kişinin başkasının borcunu kendi üzerine almasıdır. Kanun bunu iki farklı sözleşmeyle düzenler:
- İç üstlenme sözleşmesi: Borçlu ile borcu üstlenen kişi arasında yapılır.
- Dış üstlenme sözleşmesi: Borcu üstlenen kişi ile alacaklı arasında yapılır.
Bu ayrım çok önemlidir, çünkü eski borçlunun borçtan kurtulup kurtulmayacağını belirler.
İç üstlenme: Borçlu ile üstlenen arasında
Borçlu ile iç üstlenme sözleşmesi yapan kişi, borçluyu borcundan kurtarma yükümlülüğü altına girer. Bunu iki şekilde yapabilir:
- Borcu bizzat ödeyerek
- Alacaklının rızasıyla borcu üstlenerek
Ancak dikkat: İç üstlenme tek başına seni alacaklıya karşı borçtan kurtarmaz. Alacaklı, seninle değil üstlenenle bir sözleşme yapmadıkça, borcunu senden istemeye devam edebilir.
İç üstlenmede ayrıca:
- Borçlu, iç üstlenme sözleşmesinden doğan kendi borçlarını yerine getirmedikçe, diğer taraftan yükümlülüğünü yerine getirmesini isteyemez.
- Borçlu borcundan kurtarılmamışsa, üstlenenden güvence isteyebilir.
Dış üstlenme: Alacaklının onayı şart
Borçlunun yerine yeni bir borçlunun geçmesi ve eski borçlunun borçtan kurtulması, borcu üstlenen ile alacaklı arasında yapılacak bir sözleşmeyle olur. Yani alacaklının kabulü olmadan eski borçlu borçtan kurtulamaz.
Alacaklının kabulü:
- Açık olabilir, örneğin yazılı bir onay.
- Örtülü olabilir. Alacaklı, çekince koymadan üstlenenin ödemesini kabul ederse veya onun borçlu sıfatıyla yaptığı başka bir işleme rıza gösterirse, borcun üstlenilmesini kabul etmiş sayılır.
İç üstlenme sözleşmesinin üstlenen veya onun izniyle borçlu tarafından alacaklıya bildirilmesi, dış üstlenme sözleşmesi yapılması için öneri anlamına gelir.
Alacaklı ne zamana kadar kabul edebilir?
- Borcun üstlenilmesine ilişkin öneri, alacaklı tarafından her zaman kabul edilebilir.
- Ancak üstlenen veya eski borçlu kabul için bir süre koyabilir. Alacaklı bu süre sonuna kadar susarsa, öneri reddedilmiş sayılır.
Kefil ve rehin verenin durumu
Borçlu değişse bile alacaklının, borçlunun kişiliğine özgü olanlar dışındaki bağlı hakları devam eder.
Ancak borç için rehin veren üçüncü kişinin ve kefilin sorumlulukları, ancak onlar borcun üstlenilmesine yazılı olarak rıza gösterirse devam eder. Yani bir arkadaşının borcuna kefil olduysan ve borç senin rızan olmadan başka birine devredildiyse, kural olarak artık kefil olarak sorumlu olmazsın.
Kefaleti Hakkını Sor'daki kefil olmak rehberinde bulabilirsin.
Yeni borçlunun savunmaları
- Üstlenilen borca ilişkin savunmaları ileri sürme hakkı yeni borçluya geçer.
- Dış üstlenme sözleşmesinden aksi anlaşılmadıkça, yeni borçlu eski borçlunun kişisel savunmalarını ileri süremez.
- Yeni borçlu, eski borçluyla arasındaki iç üstlenme sözleşmesinden kaynaklanan savunmaları alacaklıya karşı ileri süremez. Örneğin "eski borçlu bana söz verdiği parayı ödemedi" diyerek alacaklıya ödemeden kaçınamaz.
Üstlenme sözleşmesi geçersiz olursa
Dış üstlenme sözleşmesi hükümsüz hale gelirse, iyi niyetli üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere, eski borç bütün bağlı borçlarıyla birlikte devam eder. Alacaklı, kusursuzluğunu ispat edemeyen üstlenenden, güvenceyi yitirmesi gibi nedenlerle uğradığı zararı da isteyebilir.
Borca katılma
Borca katılmada, katılan kişi borçlunun yerine geçmez, onun yanında yer alır. Borca katılan ile borçlu, alacaklıya karşı müteselsilen sorumlu olur. Müteselsil sorumluluğu Hakkını Sor'daki müteselsil borç rehberinde bulabilirsin.
İşletme veya malvarlığı devri
Bir işletmeyi veya malvarlığını aktif ve pasifleriyle, yani alacak ve borçlarıyla birlikte devralan kişi:
- Bunu alacaklılara bildirdiği veya ilanla duyurduğu tarihten itibaren işletmenin borçlarından sorumlu olur. İlan, ticari işletmelerde Ticaret Sicili Gazetesinde, diğerlerinde Türkiye genelinde dağıtılan bir gazetede yapılır.
- Eski borçlu da iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır.
- Bu iki yıllık süre muaccel borçlarda bildirim veya ilan tarihinden, sonradan muaccel olacak borçlarda muacceliyet tarihinden işlemeye başlar.
- Devralan bildirim veya ilan yapmadıkça iki yıllık süre işlemeye başlamaz.
Sözleşmenin devri
Sözleşmenin devri, yalnızca bir borcun değil, bir sözleşmedeki taraf sıfatının bütün hak ve borçlarıyla birlikte başkasına geçirilmesidir. Örneğin bir abonelik veya hizmet sözleşmesindeki yerini başkasına bırakmak.
Sözleşmenin devri:
- Devralan, devreden ve sözleşmede kalan diğer taraf arasında yapılan bir anlaşmayla olur.
- Devreden ile devralan arasında yapılıp diğer tarafın önceden izin verdiği veya sonradan onayladığı anlaşma da sözleşmenin devri sayılır.
- Devredilen sözleşme hangi şekle tabiyse, devir de o şekilde yapılmalıdır.
Kira sözleşmesinin devri için özel kurallar vardır. Bunu Hakkını Sor'daki kira sözleşmesi başkasına devredilebilir mi rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Borcunu başkası üstlenecekse, alacaklının yazılı onayını al; aksi halde borçtan kurtulmazsın.
- Üstlenen ödemiyorsa ondan güvence iste.
- Kefilsen, borcun devrine yazılı rıza vermediysen sorumluluğunun devam edip etmediğini araştır.
- Bir işletmeyi devralıyorsan, borçlarını ve ilan yükümlülüğünü öğren.
- Sözleşmeni devredeceksen, karşı tarafın onayını ve sözleşmenin şeklini dikkate al.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 195: İç üstlenme sözleşmesi yapan kişi borcu ifa ederek veya alacaklının rızasıyla üstlenerek borçluyu kurtarmakla yükümlüdür; kurtarılmayan borçlu güvence isteyebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 196: Borçlunun yerine yenisinin geçmesi, üstlenen ile alacaklı arasındaki sözleşmeyle olur; alacaklının kabulü açık veya örtülü olabilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 197: Öneri her zaman kabul edilebilir; kabul için süre konmuşsa ve alacaklı susarsa öneri reddedilmiş sayılır.
- 6098 sayılı Kanun m. 198: Borçlu değişse bile bağlı haklar saklı kalır; ancak rehin veren üçüncü kişi ile kefilin sorumluluğu yazılı rızalarıyla devam eder.
- 6098 sayılı Kanun m. 199: Borca ilişkin savunmalar yeni borçluya geçer; yeni borçlu eski borçlunun kişisel savunmalarını ve iç üstlenmeden doğan savunmaları ileri süremez.
- 6098 sayılı Kanun m. 200: Dış üstlenme hükümsüz kalırsa eski borç bağlı borçlarıyla devam eder; kusursuzluğunu ispat edemeyen üstlenen alacaklının zararını giderir.
- 6098 sayılı Kanun m. 201: Borca katılan ile borçlu alacaklıya karşı müteselsilen sorumludur.
- 6098 sayılı Kanun m. 202: Malvarlığını veya işletmeyi aktif ve pasifleriyle devralan, bildirim veya ilan tarihinden itibaren borçlardan sorumludur; önceki borçlu iki yıl süreyle müteselsilen sorumlu kalır.
- 6098 sayılı Kanun m. 205: Sözleşmenin devri, devralan, devreden ve sözleşmede kalan taraf arasında yapılan ve bütün hak ve borçları devralana geçiren anlaşmadır; geçerliliği devredilen sözleşmenin şekline bağlıdır.
En çok sorulan sorular
Borcumu başkası üstlendi, artık borçlu değil miyim?
Alacaklı borcun üstlenilmesini açıkça veya örtülü olarak kabul etmedikçe borçlu olmaya devam edersin.
Borcu üstlenen ödemiyor, ne yapabilirim?
Borçtan kurtarılmadıysan, üstlenenden güvence isteyebilirsin. Alacaklıya karşı ise sorumluluğun devam eder.
Kefil olduğum borç başkasına devredildi, hâlâ kefil miyim?
Borcun üstlenilmesine yazılı olarak rıza göstermediysen, kefil olarak sorumluluğun kural olarak devam etmez.
Devraldığım işletmenin eski borçlarından sorumlu muyum?
İşletmeyi aktif ve pasifleriyle devraldıysan, bildirim veya ilan tarihinden itibaren sorumlusun. Eski sahibi de iki yıl süreyle seninle birlikte sorumlu kalır.
Sözleşmemi başkasına devredebilir miyim?
Sözleşmede kalan diğer tarafın katılımı, önceden izni veya sonradan onayı ile devredebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.