Borcumu Ödedim: Makbuz ve Senedi Geri İsteme Hakkım Var mı?
Bir tanıdığına olan borcunu elden ödedin, ama makbuz almadın. Şimdi "sen bana hiç ödemedin" diyor. Ya da borcunu tamamen ödedin ama imzaladığın senet hâlâ alacaklının elinde ve bir gün o senetle icra takibi yapılabileceğinden korkuyorsun. "Borcu ödediğimde makbuz isteme hakkım var mı? Senedi geri almalı mıyım? Alacaklı senedi kaybettim derse ne olur?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanununa göre ödeme makbuzu ve borç senedinin geri verilmesini anlatıyoruz.
Makbuz isteme hakkın var
Borcunu ödeyen borçlu, alacaklıdan bir makbuz isteyebilir. Makbuz, ödemenin yapıldığını gösteren yazılı belgedir.
Ayrıca:
- Borcun tamamını ödediysen, borç senedinin sana geri verilmesini veya iptal edilmesini de isteyebilirsin.
- Borcun yalnızca bir kısmını ödediysen veya senet alacaklıya başka haklar da veriyorsa, makbuz verilmesini ve ödemenin borç senedinin üzerine işlenmesini isteyebilirsin.
Uygulamada makbuz vermeyen bir alacaklıya ödeme yapmamak, ispat açısından en güvenli yoldur.
Makbuzun sonuçları
Makbuz yalnızca ödemeyi ispat etmekle kalmaz, bazı önemli sonuçlar da doğurur:
Dönemsel ödemelerde
Faiz veya kira bedeli gibi dönemsel ödemelerden biri için alacaklı herhangi bir çekince koymadan makbuz verdiyse, önceki dönemlere ait ödemeler de yapılmış sayılır.
Örneğin ev sahibin sana mart ayı kirası için çekince koymadan makbuz verdiyse, şubat ve ocak kiralarının da ödendiği kabul edilir. Ev sahibi önceki ayların ödenmediğini ileri sürecekse bunu ispat etmek zorunda kalır.
Anapara makbuzunda
Alacaklı anaparanın tamamı için makbuz verdiyse, faizleri de almış olduğu kabul edilir.
Senedin geri verilmesinde
Borç senedi borçluya geri verilmişse, borç sona ermiş sayılır. Bu nedenle borcunu tamamen ödediğinde imzaladığın senedi geri almak çok önemlidir.
Alacaklı senedi kaybettiğini söylerse
Alacaklı borç senedini kaybettiğini iddia ederse, borçlunun istemi üzerine, ödeme sırasında borçluya şu belgeyi vermek zorundadır:
- Borç senedinin iptal edildiğini ve borcun sona erdiğini gösteren
- Resmi olarak düzenlenmiş veya usulüne göre onaylanmış bir belge
Bu belge, örneğin noterde düzenlenebilir. Böylece kaybolduğu söylenen senet ileride ortaya çıkarsa, borcu ödediğini ispat edebilirsin.
Bono ve çek gibi kıymetli evrakın iptaline ilişkin özel hükümler ayrıca saklıdır.
Makbuz almadıysan ne yapabilirsin?
Makbuz almadan ödeme yaptıysan, ödemeyi başka delillerle ispat etmeye çalışabilirsin:
- Banka havalesi veya EFT dekontu
- Ödemeye ilişkin mesajlar, e-postalar
- Ödeme sırasında yanında bulunan kişiler
Ancak senetle ispat kurallarına göre belirli bir tutarın üzerindeki ödemelerin tanıkla ispatı mümkün olmayabilir. Bu nedenle ödemelerini mümkünse banka aracılığıyla, açıklama kısmına neyin ödemesi olduğunu yazarak yapmalısın.
Elden yapılan ödemeleri ispat konusunu Hakkını Sor'daki borç verdiğim parayı senet olmadan nasıl geri alırım rehberinde bulabilirsin.
Ödenen senetle icra takibi yapılırsa
Borcunu ödediğin halde senet alacaklının elinde kaldıysa ve bu senetle hakkında icra takibi başlatıldıysa, borcun ödendiğini gösteren belgelerle süresi içinde itiraz etmelisin. Bunu Hakkını Sor'daki ödeme emrine itiraz rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Her ödemede alacaklıdan tarihli ve imzalı makbuz iste.
- Mümkünse ödemeyi banka aracılığıyla yap ve açıklamaya neyin ödendiğini yaz.
- Borcun tamamını ödediğinde imzaladığın senedi geri al veya iptal ettir.
- Kısmi ödemelerde ödemenin senedin üzerine işlenmesini iste.
- Alacaklı senedi kaybettiğini söylerse, noterden borcun sona erdiğini gösteren bir belge iste.
- Kiralarda her ay makbuz al; çekincesiz makbuz önceki ayları da kapsar.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 103: Borcu ödeyen borçlu makbuz ve borcun tamamı ödenmişse borç senedinin geri verilmesini veya iptalini isteyebilir; tamamı ödenmemişse veya senet başka haklar da veriyorsa makbuz verilmesini ve ödemenin senede işlenmesini isteyebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 104: Faiz veya kira gibi dönemsel edimlerden biri için çekincesiz makbuz verilmişse önceki dönemler de ifa edilmiş sayılır; anaparanın tamamı için makbuz verilmişse faizler de alınmış sayılır; borç senedi geri verilmişse borç sona ermiş sayılır.
- 6098 sayılı Kanun m. 105: Borç senedini kaybettiğini iddia eden alacaklı, borçlunun istemi üzerine senedin iptalini ve borcun sona erdiğini gösteren resmi veya usulüne göre onaylanmış bir belge vermek zorundadır; kıymetli evrakın iptaline ilişkin hükümler saklıdır.
En çok sorulan sorular
Borcumu ödediğimde makbuz isteyebilir miyim?
Evet. Borcunu ödeyen borçlu her zaman makbuz isteyebilir.
Borcu tamamen ödedim, senedi geri almalı mıyım?
Evet. Senedin geri verilmesini veya iptalini isteyebilirsin. Senet sana geri verilirse borç sona ermiş sayılır.
Ev sahibi son ay için makbuz verdi, önceki aylar ödenmiş sayılır mı?
Çekince koymadan verdiyse, önceki dönemlerin kiraları da ödenmiş sayılır.
Alacaklı senedi kaybettiğini söylüyor, ne yapmalıyım?
Borcu öderken senedin iptal edildiğini ve borcun sona erdiğini gösteren resmi veya onaylı bir belge iste.
Makbuz almadan ödedim, nasıl ispat ederim?
Banka dekontu, mesajlar veya tanıklar gibi delillerle ispat etmeye çalışabilirsin. Ancak belirli tutarın üzerindeki ödemelerde tanıkla ispat mümkün olmayabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.