Borcun Bir Kısmını Ödedim: Alacaklı Reddedebilir mi, Ödeme Hangi Borca Sayılır?
Birine 100.000 lira borcun var ve şimdilik sadece 30.000 lira ödeyebiliyorsun, ama alacaklı "ya tamamını ver ya hiç verme" diyor. Ya da aynı kişiye birden fazla borcun var, bir ödeme yaptın ve alacaklı bu parayı senin istediğin borca değil, başka bir borca saydığını söylüyor. "Alacaklı kısmi ödemeyi reddedebilir mi? Yaptığım ödeme hangi borca sayılır? Önce faize mi, anaparaya mı?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanununa göre kısmi ödemeyi ve ödemelerin hangi borca sayılacağını anlatıyoruz.
Alacaklı kısmi ödemeyi reddedebilir mi?
Borcun tamamı belli ve muacceliyse, yani tutarı kesin ve ödeme zamanı gelmişse, alacaklı kısmi ödemeyi reddedebilir.
Yani 100.000 liralık borcun ödeme zamanı geldiyse, alacaklı 30.000 lirayı almak zorunda değildir.
Ancak alacaklı kısmi ödemeyi kabul ederse, borçlu borcun kendisinin de kabul ettiği kısmını ödemekten kaçınamaz.
Uygulamada alacaklılar çoğu zaman kısmi ödemeleri kabul eder. Kısmi ödeme yaptığında mutlaka makbuz al ve ödemenin senedin üzerine işlenmesini iste. Bunu Hakkını Sor'daki borç ödeme makbuzu rehberinde bulabilirsin.
Kısmi ödeme önce neye sayılır?
Borcunun yanında faiz ve masraflar da varsa, yaptığın kısmi ödemenin önce neye sayılacağı önemlidir.
Kanuna göre borçlu, faiz veya giderleri ödemede gecikmemişse, kısmen yaptığı ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir. Bunun aksine anlaşma yapılamaz.
Ancak bir sınırlama vardır: Alacaklı, alacağın bir kısmı için kefalet, rehin veya başka bir güvence aldıysa, borçlu kısmi ödemesini güvence altındaki veya daha iyi güvenceli kısma saydıramaz. Yani alacaklının güvencesiz kalan kısmı önce kapatılır.
Birden fazla borcun varsa ödeme hangisine sayılır?
Aynı alacaklıya birden fazla borcun varsa, yaptığın ödemenin hangi borca sayılacağı şu sırayla belirlenir:
1. Borçlunun bildirimi
Birden çok borcu olan borçlu, ödeme gününde hangi borcunu ödemek istediğini alacaklıya bildirebilir. Bu nedenle ödeme yaparken neyi ödediğini açıkça belirtmelisin. Örneğin banka havalesinde açıklama kısmına "Ocak 2026 tarihli senet ödemesi" gibi bir not düşmek faydalıdır.
2. Makbuzdaki açıklama
Borçlu bildirimde bulunmazsa, yapılan ödeme, alacaklının makbuzda gösterdiği borç için yapılmış sayılır. Ancak borçlu buna hemen itiraz ederse durum değişir.
Makbuzda senin istemediğin bir borç yazıyorsa, buna hemen itiraz etmelisin.
3. Kanundaki sıra
Ne borçlu geçerli bir bildirim yapmışsa ne de makbuzda bir açıklık varsa, ödeme şu sıraya göre sayılır:
- Ödeme, muaccel olan, yani vadesi gelmiş borç için yapılmış sayılır.
- Birden çok borç muaccelse, ödeme borçluya karşı ilk olarak takibe konulan borç için yapılmış sayılır.
- Takip yapılmamışsa, ödeme vadesi ilk önce gelmiş olan borç için yapılmış olur.
- Birden çok borcun vadesi aynı anda gelmişse, ödeme borçlara orantılı olarak dağıtılır.
- Hiçbir borcun vadesi gelmemişse, ödeme güvencesi en az olan borç için yapılmış sayılır.
Bu kurallar neden önemli?
Ödemenin hangi borca sayıldığı şu konuları doğrudan etkiler:
- Hangi borcun zamanaşımına uğrayacağı
- Hangi borç için icra takibinin devam edeceği
- Hangi borcun kefil veya rehinle güvenceli kalacağı
- Faizin hangi tutar üzerinden işlemeye devam edeceği
Örneğin hem senetli hem senetsiz borcun varsa ve ödemeni senetli borca saydırırsan, senedi geri alabilirsin.
İcra takibinde kısmi ödeme
Hakkında icra takibi varsa, takip dosyasına yapılan ödemeler o dosyadaki borçtan düşülür. Taksitle ödeme seçeneklerini Hakkını Sor'daki icra borcunu taksitle ödemek rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Borcun tamamını ödeyemiyorsan alacaklıyla kısmi ödeme konusunda yazılı anlaşmaya çalış.
- Her ödemede hangi borcu ödediğini açıkça bildir.
- Banka havalelerinde açıklama kısmını mutlaka doldur.
- Makbuzda yazan borcu kontrol et; istemediğin bir borç yazıyorsa hemen itiraz et.
- Faiz ve masraflarda gecikmen yoksa ödemenin anaparadan düşülmesini iste.
- Her kısmi ödemeyi senedin üzerine işlettir.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 84: Borcun tamamı belli ve muaccel ise alacaklı kısmen ifayı reddedebilir; kabul ederse borçlu ikrar ettiği kısmı ifadan kaçınamaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 100: Faiz veya giderleri ödemede gecikmemiş borçlu kısmi ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir ve aksine anlaşma yapılamaz; alacağın bir kısmı güvence altındaysa borçlu ödemeyi güvenceli veya daha iyi güvenceli kısma mahsup edemez.
- 6098 sayılı Kanun m. 101: Birden çok borcu olan borçlu hangisini ödediğini bildirebilir; bildirmezse ödeme, derhal itiraz etmedikçe alacaklının makbuzda gösterdiği borç için yapılmış sayılır.
- 6098 sayılı Kanun m. 102: Geçerli açıklama veya makbuzda açıklık yoksa ödeme muaccel borca, birden çok muaccel borçta ilk takip edilene, takip yoksa vadesi ilk gelene sayılır; vadeler aynıysa orantılı, hiçbirinin vadesi gelmemişse güvencesi en az olana mahsup edilir.
En çok sorulan sorular
Alacaklı kısmi ödemeyi kabul etmek zorunda mı?
Borcun tamamı belli ve muaccelse hayır, reddedebilir.
Kısmi ödeme önce faize mi sayılır?
Faiz ve giderlerde gecikmen yoksa, ödemeyi ana borçtan düşme hakkın vardır.
Birden fazla borcum var, ödemem hangisine sayılır?
Önce senin bildirimine, bildirim yoksa makbuzdaki açıklamaya, o da yoksa kanundaki sıraya göre belirlenir.
Makbuzda başka bir borç yazılmış, ne yapmalıyım?
Hemen itiraz etmelisin. İtiraz etmezsen ödeme makbuzda gösterilen borç için yapılmış sayılır.
Hiçbir borcumun vadesi gelmediyse ödeme hangisine sayılır?
Güvencesi en az olan borca sayılır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.