Çalışanın Verdiği Zarardan İşveren Sorumlu mu? Adam Çalıştıranın Sorumluluğu
Kafede garson üzerine sıcak çay döktü, oto yıkamacı aracını çizdi, kargo görevlisi paketini kırdı ya da bir şirketin şoförü aracına çarptı. "Zararı çalışan mı öder, işveren mi? Doğrudan işverenden isteyebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde çalışanın başkalarına verdiği zarardan işverenin sorumluluğunu anlatıyoruz.
Adam çalıştıranın sorumluluğu
Borçlar Kanununa göre adam çalıştıran, yani işveren, çalışanının kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür.
Bu, uygulamada "adam çalıştıranın sorumluluğu" olarak bilinir. İşveren burada kendi kusuru olmasa bile sorumlu tutulabilir. Bu yüzden zarar gören kişi tazminatı doğrudan işverenden isteyebilir.
Şartlar nelerdir?
İşverenin sorumlu olması için:
- Zararı veren kişi işverenin emri ve talimatı altında çalışan biri olmalıdır. Sigortalı olup olmaması veya kadrolu olup olmaması önemli değildir.
- Zarar, verilen işin yapılması sırasında ve bu işle bağlantılı olarak doğmuş olmalıdır.
- Çalışanın davranışı ile zarar arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
- Ortada hukuka aykırı bir zarar olmalıdır.
Örneğin bir restoranın garsonunun servis sırasında müşterinin üzerine yemek dökmesi işle bağlantılıdır. Ancak aynı garsonun izin gününde, kendi işi için başkasına zarar vermesi işverenin sorumluluğuna girmez.
İşveren sorumluluktan kurtulabilir mi?
İşveren, şu konularda gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz:
- Çalışanını seçerken: Örneğin şoför olarak ehliyetsiz birini işe almamışsa
- İşiyle ilgili talimat verirken: Gerekli eğitimi ve talimatları vermişse
- Gözetim ve denetimde bulunurken: Çalışanın işini uygun şekilde denetlemişse
Bu kurtuluş imkanı uygulamada çok dar yorumlanır. İşverenin bu özeni gösterdiğini ispat etmesi zordur.
İşletmelerde daha ağır sorumluluk
Bir işletmede adam çalıştıranın sorumluluğu daha ağırdır. İşletme sahibi, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe, işletmenin faaliyetleri nedeniyle sebep olunan zararı gidermekle yükümlüdür.
Bu sayede, zararı hangi çalışanın verdiği belirlenemese bile, zarar işletmenin faaliyetinden doğmuşsa işletme sorumlu tutulabilir. Örneğin bir fabrikadan çıkan kimyasal sızıntının hangi çalışanın hatasından kaynaklandığı bilinmese bile fabrika sorumludur.
Kimden isteyebilirsin?
Zarar gören kişi tazminatı:
- Zararı veren çalışandan
- İşverenden
- Veya her ikisinden
isteyebilir. Çoğu durumda işverenden istemek daha pratiktir, çünkü işverenin ödeme gücü genellikle daha yüksektir ve sorumluluk sigortası olabilir.
İşveren çalışana rücu edebilir mi?
İşveren ödediği tazminat için zarar veren çalışana ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu edebilir. Yani tazminatı ödeyen işveren, çalışanın kusuru oranında bu parayı ondan geri isteyebilir.
Çalışan açısından bu konuyu Hakkını Sor'daki işçi işyerine zarar verirse rehberinde bulabilirsin.
Özel durumlar
- Trafik kazaları: Şirket aracıyla yapılan kazalarda ayrıca araç işleteninin sorumluluğu ve zorunlu trafik sigortası devreye girer. Bunu Hakkını Sor'daki trafik kazası tazminatı rehberinde bulabilirsin.
- Hastanede tedavi hatası: Özel hastanede çalışan doktorun hatası için hastane de sorumlu tutulabilir. Bunu Hakkını Sor'daki doktor hatası rehberinde bulabilirsin.
- Tüketici işlemleri: Hizmet satın aldığın bir işletmede uğradığın zararda tüketici hukuku da uygulanabilir.
Nasıl tazminat istersin?
- Olayı hemen kayıt altına al: Fotoğraf, video, tanık bilgileri.
- İşletmeden olay tutanağı veya yazılı açıklama iste.
- Zararını belgele: Fatura, tamir faturası, hastane raporu.
- İşverene yazılı olarak başvur veya noterden ihtarname gönder.
- Ödeme yapılmazsa genel mahkemede tazminat davası açabilirsin. Tüketici işlemlerinde tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yetkili olabilir.
Tazminat istemi, zararı ve sorumluyu öğrendiğin tarihten itibaren iki yıl, her halde olayın üzerinden on yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Kısaca yapılacaklar
- Zararın çalışanın işini yaparken doğduğunu tespit et.
- Fotoğraf, tanık ve belgelerle olayı kaydet.
- Zararını faturalarla belgele.
- Tazminatı doğrudan işverenden yazılı olarak iste.
- Ödenmezse dava aç; tüketici işlemlerinde hakem heyetini değerlendir.
- İki yıllık zamanaşımı süresini kaçırma.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 66: Adam çalıştıran, çalışanın kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 66: Adam çalıştıran, çalışanını seçerken, işiyle ilgili talimat verirken, gözetim ve denetimde bulunurken zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 66: Bir işletmede adam çalıştıran, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe, işletmenin faaliyetleri dolayısıyla sebep olunan zararı gidermekle yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 66: Adam çalıştıran, ödediği tazminat için zarar veren çalışana ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu hakkına sahiptir.
- 6098 sayılı Kanun m. 72: Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.
En çok sorulan sorular
Çalışanın verdiği zarardan işveren sorumlu mu?
Evet. Zarar, çalışanın kendisine verilen işi yaparken doğduysa işveren sorumludur. Gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir.
Tazminatı çalışandan mı işverenden mi istemeliyim?
İkisinden de isteyebilirsin. Uygulamada işverenden istemek genellikle daha pratiktir.
İşveren "çalışan hata yaptı, ben sorumlu değilim" diyebilir mi?
Ancak çalışanı seçerken, talimat verirken ve denetlerken gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse. Bu ispat uygulamada zordur.
Çalışan izin günündeyken zarar verdiyse işveren sorumlu mu?
Hayır. Zararın verilen işin yapılması sırasında ve bu işle bağlantılı olarak doğması gerekir.
Tazminat davası için ne kadar sürem var?
Zararı ve sorumluyu öğrendiğin tarihten itibaren iki yıl, her halde olaydan itibaren on yıl.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.