Çekim veya Senedim Kayboldu: Ödeme Yasağı ve İptal Davası Nasıl Açılır?
Elindeki bir çek ya da senet kayboldu, çalındı veya yanlışlıkla başkasının eline geçti. Vadesi yaklaşıyor ve "Parayı başkası mı tahsil edecek, kaybolan çek nasıl iptal edilir, ödeme yasağı nedir?" diye endişeleniyorsun. Bu rehberde kaybolan ya da çalınan çek ve senetler için yapman gerekenleri adım adım anlatıyoruz.
Çek veya senet kaybolursa neden risklidir?
Çek ve bono gibi kambiyo senetleri kıymetli evraktır. Bu senetlerde hak, senede bağlıdır. Yani senedi elinde tutan kişi, belirli şartlarla senetteki parayı isteyebilir. Senet ciro yoluyla başkasına devredildiyse ve bu kişi iyiniyetliyse, senedi sana geri vermek zorunda olmayabilir.
Bu yüzden çek veya senet kaybolduğunda ya da çalındığında hızlı hareket etmen gerekir.
Hemen yapman gerekenler
1. Bankaya haber ver
Kaybolan bir çekse, çekin muhatabı olan bankaya hemen yazılı olarak bildirimde bulun. Çekin seri numarasını, tutarını ve keşide tarihini bildir. Banka, mahkemeden bir ödeme yasağı kararı gelmeden ödemeyi kendiliğinden durdurmayabilir; bu yüzden ikinci adımı geciktirme.
2. Polise veya savcılığa başvur
Çek ya da senet çalındıysa kolluğa veya savcılığa suç duyurusunda bulun. Bu başvuru, mahkemeye sunacağın en önemli delillerden biridir.
3. Mahkemeden ödeme yasağı iste
İradesi dışında çek veya senet elinden çıkan kişi, ödeme yerindeki ya da kendi yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı kararı isteyebilir. Bu kararla mahkeme, muhatabın senet bedelini ödemesini yasaklar. Mahkeme ayrıca senet bedelinin vadede belirli bir yere yatırılmasına izin verebilir.
Ödeme yasağı kararını mümkün olan en kısa sürede alman, kaybolan senedin bir başkası tarafından tahsil edilmesini önler.
Senedin kimin elinde olduğu biliniyorsa
Senedi eline geçiren kişi biliniyorsa mahkeme, sana bu kişiye karşı senedin iadesi davası açman için uygun bir süre verir. Bu süre içinde dava açmazsan mahkeme ödeme yasağını kaldırır.
Senedin kimin elinde olduğu bilinmiyorsa: iptal davası
Senedi kimin eline geçirdiği bilinmiyorsa mahkemeden senedin iptaline karar verilmesini isteyebilirsin.
Ne sunmalısın?
İptal isteyen kişi:
- Senedin kendi elindeyken kaybolduğunu ya da çalındığını inandırıcı şekilde gösteren delilleri sunmalı,
- Senedin bir suretini vermeli ya da senedin esas içeriği hakkında bilgi vermelidir.
Polis tutanağı, bankaya yaptığın bildirim, senedin fotokopisi, fatura ve yazışmalar bu konuda işine yarar.
İlan ve süre
Mahkeme açıklamalarını inandırıcı bulursa, senedi eline geçiren kişiyi senedi belirli bir süre içinde mahkemeye getirmeye davet eden bir ilan yapılır. Bu ilan, kanunda belirtilen gazetede üç kez yayımlanır. Mahkeme gerekli görürse başka ilan yollarına da başvurabilir.
Senedi getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır. Vadesi gelmiş senetlerde süre birinci ilan gününden, vadesi gelmemiş senetlerde vadeden itibaren işler.
Senet ortaya çıkarsa
Senet bu süre içinde mahkemeye sunulursa, mahkeme sana iade davası açman için süre verir. Bu süre içinde dava açmazsan senet onu sunan kişiye geri verilir ve ödeme yasağı kaldırılır.
Senet ortaya çıkmazsa
Senet verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa mahkeme senedin iptaline karar verir. İptal kararından sonra senetteki hakkını, senet olmadan da borçluya karşı ileri sürebilirsin.
Teminat
Mahkeme iptal kararı vermeden önce borçluya, senet bedelini mahkemenin göstereceği yere yatırma ya da yeterli teminat karşılığında ödeme yapma yükümlülüğü getirebilir. Bu teminat, senedi iyiniyetle edinen kişinin uğrayabileceği zarara karşı güvence oluşturur.
Çekler için de aynı kurallar geçerli
Kanunda bu usul poliçe için düzenlenmiştir. Ancak bono ve çek için de, niteliklerine aykırı düşmedikçe bu iptal hükümleri uygulanır. Yani kaybolan çek ve bono için de aynı yollar izlenir.
Borçluysan ve senedini kaybettiğini söyleyen biri varsa
Sana senet bedelini ödemen için başvuran biri olursa, mahkemeden bir ödeme yasağı kararı olup olmadığını araştır. Mahkeme ödeme yasağı koymuşsa, senedi getiren kişiye ödeme yapmamalısın. Bu durumda bedeli mahkemenin gösterdiği yere yatırabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Çek veya senet kaybolunca hiç vakit kaybetmeden harekete geç.
- Çekse muhatap bankaya hemen yazılı bildirim yap.
- Çalındıysa polise ya da savcılığa suç duyurusunda bulun.
- Asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı kararı iste.
- Senedin kimde olduğu biliniyorsa mahkemenin verdiği süre içinde iade davası aç.
- Bilinmiyorsa iptal davası aç; senedin fotokopisini ve kaybolduğunu gösteren delilleri sun.
- İlan süresi sonunda senet ortaya çıkmazsa iptal kararı verilir ve hakkını senetsiz de ileri sürebilirsin.
Dayanak mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 757: İradesi dışında senet elinden çıkan kişi, ödeme veya kendi yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı isteyebilir; mahkeme bedelin tevdiine izin verir.
- 6102 sayılı Kanun m. 758-759: Senedi eline geçiren biliniyorsa iade davası için süre verilir; bilinmiyorsa iptal istenebilir ve isteyen kişi zıyaı gösteren delilleri ve senedin suretini veya içeriğini sunar.
- 6102 sayılı Kanun m. 760-762: Mahkeme ilanla senedi getirmeye davet eder; süre en az üç ay en çok bir yıldır; ilan kanunda belirtilen gazetede üç kez yapılır.
- 6102 sayılı Kanun m. 763-765: Senet sunulursa iade davası için süre verilir; sunulmazsa iptaline karar verilir; mahkeme iptalden önce tevdi veya teminat karşılığı ödeme yükümlülüğü getirebilir.
- 6102 sayılı Kanun m. 778/1-ı ve m. 818/1-s: Poliçenin iptaline ilişkin hükümler bono ve çek hakkında da uygulanır.
En çok sorulan sorular
Kaybolan çek nasıl iptal edilir?
Önce muhatap bankaya bildirimde bulunur, ardından asliye ticaret mahkemesinden ödeme yasağı ve çekin iptali talep edilir. İlan süresi içinde çek ortaya çıkmazsa mahkeme iptal kararı verir.
Ödeme yasağı kararı nereden alınır?
Ödeme yerindeki veya senet sahibinin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden alınır.
Çek iptal davası ne kadar sürer?
Mahkemenin vereceği senedi getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır. Bu süre ve ilanlar nedeniyle dava genellikle birkaç ay sürer.
Çalınan senedi başkası tahsil edebilir mi?
Senet iyiniyetli birine ciro edildiyse bu kişi tahsil etmeye çalışabilir. Bu yüzden hemen mahkemeden ödeme yasağı kararı alman gerekir.
Senet iptal edilince alacağımı kaybeder miyim?
Hayır. İptal kararından sonra senetteki hakkını, senet olmadan da borçluya karşı ileri sürebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.