Ceza Davasında İlk Duruşmada Ne Olur? Duruşma Sırasıyla Nasıl İşler?
İddianamen kabul edildi ve tensip zaptıyla birlikte duruşma günün belli oldu. Hayatında ilk kez sanık olarak bir mahkeme salonuna gireceksin. "İçeride beni neler bekliyor? Ne zaman konuşacağım? Susmak zorunda mıyım, yoksa her şeyi anlatmalı mıyım? Tanıklara soru sorabilir miyim?" diye endişeleniyorsun. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre bir ceza duruşmasının sırasıyla nasıl işlediğini anlatıyoruz.
Duruşmaya nasıl hazırlanmalısın?
- Duruşma saatinden önce adliyede ol; kimliğini yanına al.
- Duruşma salonunun kapısında yazan dosya listesini kontrol et ve sıranı bekle.
- İddianameyi ve dosyadaki delilleri önceden oku, savunmanı hazırla.
- Lehine tanıkların varsa adlarını ve adreslerini önceden mahkemeye bildir ya da duruşmaya getir.
- Belgelerin varsa birer örneklerini yanında bulundur.
İddianame ve tebligat hakkında Hakkını Sor'daki iddianame tebliği rehberine bakabilirsin.
Duruşma nasıl başlar?
Mübaşir dosyanı çağırdığında salona girersin. Mahkeme önce sanığın ve avukatının hazır olup olmadığını, çağrılan tanık ve bilirkişilerin gelip gelmediğini tespit eder.
Tutuklu olsan bile duruşmaya kelepçesiz alınırsın. Hâkim, duruşmanın başladığını iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklar. Tanıklar, birbirlerinin ve senin anlatımlarından etkilenmesinler diye salondan dışarı çıkarılır.
Duruşmada sırasıyla neler olur?
1. Kimlik tespiti
Önce açık kimliğin tespit edilir. Mesleğin, gelirin, medeni durumun, çocuk sayın gibi kişisel ve ekonomik durumun sorulur. Bu bilgiler özellikle adli para cezası miktarının belirlenmesinde önemlidir.
2. Suçlamanın anlatılması
İddianamede sana yüklenen eylemler, bunların dayandığı deliller ve suçun hukuki adı anlatılır. Uygulamada bu, iddianamenin özetlenmesi şeklinde olur.
3. Hakların hatırlatılması
Hâkim sana yüklenen suç hakkında açıklama yapmama, yani susma hakkın olduğunu hatırlatır. Ayrıca şu hakların bildirilir:
- Avukat seçme ve avukatın yardımından yararlanma hakkı
- Lehine olan delillerin toplanmasını isteme hakkı
- Aleyhindeki şüphe nedenlerini ortadan kaldırma ve lehine olan hususları ileri sürme imkânı
Susman aleyhine delil sayılamaz. Ancak ceza davalarında çoğu zaman kendi anlatımın, olayın senin açından anlaşılması için önemlidir. Ne yapacağına avukatınla birlikte karar ver.
4. Sorgu ve savunma
Açıklama yapmaya hazır olduğunu söylersen sorgun yapılır. Olayı kendi anlatımınla açıklarsın; hâkim, savcı ve avukatlar sana soru sorabilir. Hazır değilsen veya avukatınla görüşmek istiyorsan bunu söyleyebilirsin.
Tanıklar ve deliller
Sorgudan sonra delillerin incelenmesine geçilir. Tanıklar tek tek salona çağrılarak dinlenir, belgeler okunur, bilirkişi raporları tartışılır.
Soru sorma hakkın vardır:
- Savcı ve avukatlar tanıklara, bilirkişilere ve diğer kişilere doğrudan soru yöneltebilir.
- Sanık olarak sen de soru sorabilirsin; ancak bunu hâkim aracılığıyla yaparsın. Sorunu hâkime söylersin, hâkim tanığa yöneltir.
- Bir soruya itiraz edilirse sorunun sorulup sorulmayacağına mahkeme başkanı karar verir.
Her tanığın dinlenmesinden ve her belgenin okunmasından sonra sana "Bir diyeceğin var mı?" diye sorulur. Tanığın yanlış veya çelişkili anlattığı bir nokta varsa bunu tam bu anda belirtmelisin.
İlk duruşmada karar çıkar mı?
Basit dosyalarda bütün deliller ilk celsede toplanabilir ve karar aynı gün verilebilir. Ancak çoğu dosyada ilk duruşmada tanıklar dinlenir, eksik deliller için yazışma yapılmasına karar verilir ve duruşma ertelenir. Bir sonraki duruşma günü salonda sana bildirilir.
Deliller tamamlandığında savcı esas hakkındaki mütalaasını verir, sen ve avukatın savunma yaparsınız ve karardan önce son söz sana verilir. Bu aşama için Hakkını Sor'daki esas hakkındaki mütalaa ve sanığın son sözü rehberine bakabilirsin.
Duruşmaya gidemeyeceksen sonuçlarını Hakkını Sor'daki ceza duruşmasına gitmemek rehberinden öğrenebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Duruşma saatinden önce kimliğinle adliyede ol.
- İddianameyi ve delilleri önceden oku; savunmanı hazırla.
- Lehine tanıklarını önceden bildir ya da duruşmaya getir.
- Susma hakkını kullanıp kullanmayacağına avukatınla birlikte karar ver.
- Tanıklara sormak istediğin soruları hâkim aracılığıyla yönelt.
- Her tanık ve belgeden sonra itirazını ve diyeceğini o anda söyle.
- Bir sonraki duruşma tarihini not al.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 191: Duruşma sanık, müdafi, tanık ve bilirkişilerin hazır olup olmadığı saptanarak başlar; sanık duruşmaya bağsız alınır; iddianamenin kabulü kararı okunur, tanıklar salondan çıkarılır; sırasıyla sanığın kimliği ve kişisel-ekonomik durumu tespit edilir, suçlama ve deliller anlatılır, susma hakkı ve diğer hakları bildirilir, açıklamaya hazırsa sorgusu yapılır.
- 5271 sayılı Kanun m. 201: Savcı ve duruşmaya katılan avukatlar sanığa, katılana, tanık ve bilirkişilere doğrudan soru yöneltebilir; sanık ve katılan mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla soru sorabilir; itiraz edilen soruya başkan karar verir.
- 5271 sayılı Kanun m. 215: Tanık, bilirkişi veya suç ortağının dinlenmesinden ve her belgenin okunmasından sonra katılana, savcıya, sanığa ve müdafiine bir diyecekleri olup olmadığı sorulur.
- 5271 sayılı Kanun m. 216: Delillerin tartışılmasında söz sırasıyla katılana, savcıya, sanığa ve müdafiine verilir; hükümden önce son söz hazır bulunan sanığa verilir.
En çok sorulan sorular
Ceza davasında ilk duruşmada ne olur?
Kimliğin tespit edilir, suçlama anlatılır, hakların hatırlatılır ve savunman alınır; ardından tanıklar dinlenir ve deliller incelenir.
İlk duruşmada karar çıkar mı?
Basit dosyalarda çıkabilir. Çoğu dosyada ise eksik deliller için duruşma ertelenir.
Duruşmada susma hakkımı kullanabilir miyim?
Evet. Hâkim bu hakkı sana hatırlatmak zorundadır; susman aleyhine delil sayılamaz.
Tanıklara soru sorabilir miyim?
Evet, ancak sanık olarak sorularını hâkim aracılığıyla yöneltirsin. Avukatın ise doğrudan soru sorabilir.
Tutuklu sanık duruşmaya kelepçeli mi alınır?
Hayır. Sanık duruşmaya bağsız olarak alınır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.