CEZA YARGILAMASINDA ZAMANAŞIMI

Ceza yargılamasında dava zamanaşımının başlangıcı, soruşturmanın başladığı veya suç duyurusunun yapıldığı tarih değil; kural olarak suçun işlendiği (eylemin gerçekleştiği veya tamamlandığı) tarihtir. Soruşturma evresi ve bu evrede yürütülen usul işlemleri zamanaşımının başlangıcını oluşturmaz; ancak kanunda açıkça düzenlenen hâllerde işlemekte olan zamanaşımı süresini durdurabilir veya kesebilir.

1. Dava Zamanaşımının Başlangıcı: Suç Tarihi Esası

Yargı içtihatlarında, dava zamanaşımının soruşturmanın başladığı tarihten itibaren işlemediği; suçun işlendiği tarihin esas alındığı istikrarlı biçimde vurgulanmaktadır:

● Ceza Genel Kurulu (11.10.2022, E. 2022/15, K. 2022/627): Dava zamanaşımının soruşturmanın başladığı tarihten değil suçun işlendiği tarihten itibaren başladığını belirterek; "Dava zamanaşımı kural olarak tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlayacaktır." tespitinde bulunmuştur.

● Ceza Genel Kurulu (12.02.2025, E. 2024/579, K. 2025/60): Dava zamanaşımının soruşturma tarihiyle başlamadığını "Bu düzenlemeye göre, suçun işlenmesi ile başlayan dava zamanaşımı süresi" ifadesiyle açıklamış; izin süreçleri nedeniyle sürenin durduğunu gözeterek Özel Dairenin kamu davasının düşmesine ilişkin kararlarını onamıştır.

● Ceza Genel Kurulu (20.12.2023, E. 2019/257, K. 2023/671): Dava zamanaşımının soruşturma tarihinden başlamadığını, "Dava zamanaşımı, suçun işlenip bittiği tarihten itibaren kanun koyucu tarafından belirlenen sürelerin geçmesi hâlinde davanın açılamamasını veya açıldıktan sonra devam edilememesini sağlayan bir kurumdur." şeklinde tanımlamıştır. Kurul ayrıca, "Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur." ilkesine işaret etmiştir.

● Yargıtay 6. Ceza Dairesi (09.05.2023, E. 2023/1073, K. 2023/10573): Zamanaşımının soruşturmayla değil suçla başladığını belirterek, "5237 sayılı Kanun'un 66 ncı maddesinde düzenlenen dava zamanaşımı, suçun işlendiği tarihten itibaren belli bir süre geçtiği halde dava açılmamış veya dava açılmasına rağmen kanuni süre içinde sonuçlandırılmamış ise, devletin cezalandırma hakkından vazgeçmesi ve ceza davasının düşmesi sonucunu doğuran bir ceza hukuku kurumudur." değerlendirmesini yapmış ve düşme hükmünü onamıştır.

● Yargıtay 4. Ceza Dairesi (18.06.2020, E. 2020/839, K. 2020/7339): "Dava zamanaşımı kural olarak tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden" başlar ilkesini anımsatarak, "Suçun işlendiği gün zamanaşımı süresinin birinci günüdür." tespitini yapmıştır.

● Yargıtay 4. Ceza Dairesi (06.02.2020, E. 2020/449, K. 2020/2682): Zamanaşımının soruşturma başlangıcıyla değil suçla işlemeye başladığını belirtmiş; "Dava zamanaşımı kural olarak tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlayacaktır." kuralını vurgulamıştır.

● Yargıtay 16. Ceza Dairesi (28.01.2021, E. 2020/5076, K. 2021/297): Dava zamanaşımını "5237 sayılı TCK'nın 66 ve 67. maddelerinde düzenlenen dava zamanaşımı ise suçun işlenmesinden sonra belli sürenin geçmesi nedeniyle kamu davasının açılmaması veya açılmışsa kamu davasına devam olunmayarak düşürülmesi sonucunu doğuran bir durumdur." olarak nitelendirmiş; mahkûmiyet hükmünü bozmuştur.

● Yargıtay 16. Ceza Dairesi (22.02.2016, E. 2015/7619, K. 2016/876): Kesintisiz suçlar bakımından, "Suç işlemek için örgüt kurma suçu, kesintisiz bir suçtur" ve "Bu durumda zamanaşımı kesintinin gerçekleştiği tarihten itibaren işleyecektir." esasını kabul etmiş; somut olayda "Hükümlünün Emniyet Genel Müdürlüğünden istifa ettiği 30.10.1995 tarihi temadinin kesildiği tarih yani suç tarihi olarak kabul edilmelidir." tespitiyle davanın düşmesine karar vermiştir.

● Yargıtay 11. Ceza Dairesi (20.05.2024, E. 2023/5127, K. 2024/6832): Soruşturma tarihi yerine suç tarihinin esas alınması gerektiğini, sonradan düzenlenen belgelerin gönderildiği tarihin suç tarihi sayılması gerektiğini ve bu belgeler yönünden "zamanaşımı sürelerinin henüz dolmadığı" sonucuna vararak Sulh Ceza Hâkimliğinin kararını kanun yararına bozmuştur. Aynı kararda aktarılan kanun yararına bozma isteminde ise sahte belgenin raporda kullanıldığı tarihin suç tarihi olduğu ileri sürülmüştür.

● Yargıtay 11. Ceza Dairesi (08.02.2024, E. 2021/1650, K. 2024/1401): Sanığın pasaportu kullandığı tarihe dayanarak "suç tarihinin 04.08.2015 olacağı" tespitini yapmış; kamu davasının zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar vermiştir.

● Yargıtay 12. Ceza Dairesi (04.05.2023, E. 2023/417, K. 2023/1465): Süre hesabında başlangıcı soruşturma tarihi değil "suç tarihi olan 09.09.2007 tarihinden itibaren 12 yıllık olağanüstü zamanaşımı süresine" durma sürelerini ekleyerek hesaplamış ve düşme kararını onamıştır.

● Yargıtay 4. Ceza Dairesi (01.06.2011, E. 2011/3905, K. 2011/7535): Değerlendirmesini soruşturma tarihi üzerinden değil, "07.02.2000 olan suç tarihinden hüküm tarihine kadar 7,5 yıllık zamanaşımının dolmadığı" tespiti üzerinden yapmıştır.

● Yargıtay 5. Ceza Dairesi (14.11.2018, E. 2018/7545, K. 2018/8983): Hesabı soruşturma üzerinden değil, "11/09/2006 olan suç tarihi ile inceleme günü arasında" geçen süreye göre ele almıştır.

2. Soruşturma ve Kovuşturma İşlemlerinin Zamanaşımına Etkisi: Kesilme ve Durma

Soruşturma tarihi zamanaşımını başlatmaz; ancak soruşturma ve kovuşturma sürecinde icra edilen belirli işlemler süreyi keser veya durdurur.

A. Zamanaşımını Kesen Hâller

Zamanaşımı kesildiğinde, durmuş olan süre devam etmez; zamanaşımı süresi en baştan yeniden işlemeye başlar.

● Yargıtay 12. Ceza Dairesi (09.05.2023, E. 2022/6151, K. 2023/1556): Zamanaşımını kesen hâlleri; "Bir suçla ilgili olarak; a) Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, b) Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararının verilmesi, c) Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi, d) Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa, mahkûmiyet kararı verilmesi, halinde, dava zamanaşımı kesilir." şeklinde belirtmiş; incelediği dosyada "sanık hakkında dava zamanaşımı süresinin en son 26.04.2022 tarihinde kesildiği, bu tarihten itibaren yeniden işlemeye başladığı ve zamanaşımı süresinin henüz dolmadığı" gerekçesiyle onama kararı vermiştir.

● Yargıtay 11. Ceza Dairesi (22.06.2026, E. 2026/815, K. 2026/6797): Zamanaşımının soruşturma tarihinde başladığına dair bir kabulde bulunmamış; "Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi" hâlinde zamanaşımının kesileceğini ve "Dava zamanaşımı kesildiğinde, zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar." kuralının işletileceğini belirtmiştir.

● Yargıtay 2. Ceza Dairesi (22.03.2023, E. 2023/10730, K. 2023/1422): Zamanaşımını kesen son işlemin "07.03.2013 tarihli sorgu beyanıdır" tespitini yapmış, "suç tarihi itibarıyla 12 yıllık zamanaşımı sürelerinin dolmaması" nedeniyle kanun yararına bozma istemini reddetmiştir.

● Yargıtay 6. Ceza Dairesi (09.05.2023, E. 2023/1073, K. 2023/10573): Kesme işlemini "sanık ...'in 25.03.2014 tarihinde mahkeme huzurunda savunmasının alınması" olarak saptamıştır.

● Yargıtay 11. Ceza Dairesi (08.02.2024, E. 2021/1650, K. 2024/1401): Kesici işlemi "30.12.2015 tarihli sorgu" olarak belirlemiştir.

● Disiplin Kurulu (27.04.2024, E. 2024/255, K. 2024/283): TCK m. 67 düzenlemesine atıfla "Dava zamanaşımı kesildiğinde, zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar." ve birden fazla neden varsa sürenin "son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar" olduğunu aktarmıştır.

● Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi (18.06.2026, E. 2026/1175, K. 2026/1330): Kararda aktarılan ilk derece mahkemesi gerekçesine göre, "zamanaşımının kesilmesi için kesme sebebinin yine zamanışımı süresi içerisinde gerçekleşmesi gerektiği" belirtilmiştir.

● Danıştay 2. Daire (15.04.1999, E. 1997/1968, K. 1999/1043): Daire çoğunluğu, "sanık savunmalarının soruşturmacı tarafından alınmasının zamanaşımını kesmeyeceği, suçun işlendiği tarih ile bugünkü tarih arasında zamanaşımı kesilmeksizin 5 yıldan fazla süre geçtiği anlaşıldığından" diyerek kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Karşı oy gerekçesinde ise "soruşturmacının eldeki dosyadaki sanıkları sorguladığı tarihte zamanaşımının kesildiği" görüşü ileri sürülmüştür.

B. Zamanaşımını Durduran Hâller

Zamanaşımının durduğu hâllerde, durma anına kadar işlemiş olan süre korunur; engel ortadan kalktığında süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.

● Soruşturma ve Kovuşturma İzinleri / Bekletici Sorunlar:

○ Yargıtay 16. Ceza Dairesi (22.02.2016, E. 2015/7619, K. 2016/876): "suçun işlenmesiyle başlayan dava zamanaşımı süresi, izin veya karar alınması için yetkili merciye başvurulduğu ya da bir bekletici sorunun ortaya çıktığı günde duracak" ve engelin kalkmasıyla sürecektir.

○ Ceza Genel Kurulu (12.02.2025, E. 2024/579, K. 2025/60): İzin süreçlerinde zamanaşımının toplam "3 yıl 2 ay 25 günlük süre için durduğu" tespitini onaylamıştır.

○ Danıştay 1. Daire (12.03.2019, E. 2019/362, K. 2019/376): "şüphelilere atılı suçun 21.7.2009 tarihinde işlendiği" tespit edilmiş; zamanaşımının soruşturma başlangıcıyla değil suçla başladığı, soruşturma izni sürecinde "söz konusu suçla ilgili dava zamanaşımının bu soruşturmanın tamamlanıp Yükseköğretim Kurulu üyelerinden teşkil eden üç kişilik kurulca şüpheliler hakkında karar verilene kadar geçen süre zarfında, yani 4.8.2009-1.10.2018 tarihleri arasında durduğu" ifade edilmiştir.

○ Yargıtay 5. Ceza Dairesi (14.11.2018, E. 2018/7545, K. 2018/8983): İzin sürecinde geçen süreyi "kovuşturma izni istenmesine dair 2013/362 sayılı yazı tarihi olan 10/01/2013 ile Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün soruşturmanın tamamlanması istemini içeren 28/01/2013 tarihi arasında ve 12/03/2013 günlü fezleke ile kovuşturma izni verilmesine dair 29/03/2013 tarihli olur yazısı arasında geçen durma süreleri" olarak belirlemiştir. Karşı oyda ise zamanaşımının izin istenmesi ile verilmesi arasında durduğu ve "inceleme tarihi itibarıyla zamanaşımı süresi dolmadığından işin esasının incelenmesi gerektiği" savunulmuştur.

○ Yargıtay 4. Ceza Dairesi (01.06.2011, E. 2011/3905, K. 2011/7535): "Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığı'nın soruşturma izni verilmesi için yazdığı 18.10.2001 tarihli yazı tarihinden soruşturma izninin verildiği 29.11.2001 tarihine kadar zamanaşımının durduğu" değerlendirilmiştir.

● Uzlaştırma Süreci:

○ Ceza Genel Kurulu (11.10.2022, E. 2022/15, K. 2022/627): Uzlaştırma sürecinde zamanaşımının durduğunu açıklamış; "dava zamanaşımının taraflardan birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulması ile duracağı" ve sürecin sonuçsuz kalmasıyla yeniden işlemeye başlayacağını kaydetmiştir.

● Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB):

○ Yargıtay 4. Ceza Dairesi (06.02.2020, E. 2020/449, K. 2020/2682): "hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi durumunda dava zamanaşımı, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının kesinleştiği tarihte durmaya başlayıp, denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranılması halinde yeni suç işlendiği veya denetimli serbestlik tedbiri yükümlülüklerine aykırı davranıldığı tarihte yeniden işlemeye başlayacaktır." kuralını uygulamıştır. (Benzer tespit: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 18.06.2020, E. 2020/839, K. 2020/7339).

3. Haksız Fiile Dayalı Tazminat Davalarında Ceza Zamanaşımı ve Soruşturma Koşulu

Ceza davası zamanaşımının uygulanması için soruşturma açılmış olması dahi bir zorunluluk teşkil etmemektedir:

● Konya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (15.10.2025, E. 2023/245, K. 2025/822): Kararda aktarılan Yargıtay Hukuk Dairesi değerlendirmesinde; "Hemen belirtilmelidir ki ceza davası zamanaşımı süresinin başlangıcı 818 sayılı Kanun hükümlerine göre değil, ceza kanunu hükümlerine göre belirlenir. Buna göre ceza davası zamanaşımının uygulandığı durumlarda zamanaşımı süresi, zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren değil, suç teşkil eden fiilin işlendiği (veya fiilin tamamlandığı) tarihten itibaren işlemeye başlayacaktır" tespiti yapılmış; ayrıca sürenin işlemesi için "ayrıca haksız fiilin faili hakkında ceza davası açılmış olması veya mahkumiyet kararı verilmiş olması, hatta soruşturma yapılması gerekli değildir." ilkesine yer verilmiştir. Mahkeme, "davanın zamanaşımı süresinin dolmasından sonra açıldığı sonucuna varılmıştır" gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

● Yargıtay 4. Hukuk Dairesi (26.12.2013, E. 2013/2424, K. 2013/20786 & 2012, E. 2012/5367, K. 2012/10302): "Ceza davası devam ederken zamanaşımının işlemeyeceği Hukuk Genel Kurulu Kararları ile de istikrar kazanmıştır." ilkesi gereğince yerel mahkemelerin zamanaşımı nedeniyle verdikleri ret kararlarını bozmuştur.

Hakkını Sor Hukuk Platformu