YouTube

Cezai Şart ve Kira Gecikme Tazminatı Birlikte İstenebilir mi?

1. Giriş ve Temel Hukuki Çerçeve

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 180. maddesi uyarınca; "Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile, kararlaştırılan cezanın ifası gerekir. Alacaklının uğradığı zarar kararlaştırılan ceza tutarını aşıyorsa alacaklı, borçlunun kusuru bulunduğunu ispat etmedikçe aşan miktarı isteyemez."

Sözleşmelerde teslimin gecikmesi ihtimaline binaen cezai şart (gecikme cezası) ile gecikme tazminatı niteliğindeki kira kaybının ayrı ayrı düzenlenmiş olması durumunda, her iki kalemin aynı anda ve tam olarak istenip istenemeyeceği hususu yargı kararlarında sözleşme serbestisi, tarafların iradesi ve TBK m. 180 (mülga BK m. 159/II) çerçevesinde ele alınmaktadır.

2. Yargı Kararlarında Geliştirilen İlkeler

A. Genel Kural: Cezai Şart ile Cezayı Aşan Gecikme Zararının (Kira Tazminatının) İstenebilmesi

Yargıtay kararlarında genel kural olarak; sözleşmede hem cezai şart hem de kira kaybı niteliğindeki gecikme tazminatı öngörülmüş olsa dahi, alacaklının her iki kalemi otomatik olarak ve tamamen birlikte talep edemeyeceği kabul edilmektedir:

● Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (02.11.2023, E. 2022/3024, K. 2023/3652): Kararda aktarılan Yargıtay (kapatılan) 23. Hukuk Dairesinin önceki bozma ilamına göre, sözleşmede gecikme tazminatı ile gecikme cezası ayrı ayrı kararlaştırılmış ancak ikisinin birlikte istenebileceği açıkça düzenlenmemişse, "gecikme cezasının tamamı ile gecikme zararının sadece cezayı aşan kısmına hükmedilebileceği" ifade edilmiştir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi somut uyuşmazlıkta davanın reddine ilişkin İlk Derece Mahkemesi hükmünü, "davacının dava dilekçesindeki talepleri hakkında sözleşme ve ek sözleşme hükümleri değerlendirilerek sonuca varılması gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup, kararın bozulması gerekmiştir." gerekçesiyle bozmuştur.

● Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (10.12.2025, E. 2025/54, K. 2025/4293): Kararda aktarılan Yargıtay (kapatılan) 23. Hukuk Dairesinin önceki bozma ilamında, "sözleşmede her ikisinin de ayrı ayrı istenebileceği kararlaştırılmamışsa gecikme cezasının tamamı ile gecikme zararının sadece cezayı aşan kısmına hükmedilebileceği" belirtilmiştir. Bozmaya uyan mahkemenin "gecikme cezasını aşan zararın bulunmadığı, bu durumda gecikme cezasının tamamına karar verilmesi gerektiği" yönündeki gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne dair verdiği karar Yargıtay 6. Hukuk Dairesince onanmıştır.

● Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (09.09.2025, E. 2025/1612, K. 2025/2802): Daire, "Ancak alacaklı bu cezayı aşan bir zarara uğradığını ve borçlunun da kusuru bulunduğunu ispat etmesi halinde TBK'nın 180/2. maddesi gereğince ayrıca bu zararı da isteyebilir." tespitinde bulunmuştur. Somut olayda "cezai şart bedeli ile birlikte ancak cezai şartı aşan rayiç kira bedeline hükmetmek" gerekirken rayiç kiranın tümüne hükmedilmesi hatalı görülerek "Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA" karar verilmiştir.

● Yargıtay 23. Hukuk Dairesi (24.12.2014, E. 2014/6038, K. 2014/8417): Daire, "sözleşmede her ikisinin de ayrı ayrı istenebileceği kararlaştırılmamışsa gecikme cezasının tamamı ile gecikme zararının sadece cezayı aşan kısmına hükmolunur." ilkesini vurgulamış; buna karşılık "aksi kararlaştırılmışsa her ikisininde tamamına (BK 159/II) hükmolunur." açıklamasını yapmıştır. Somut olayda iki kalemin de talep edilebileceğine dair açık hüküm bulunmadığından "cezai şarta ve varsa cezayı aşan kira tazminatına karar verilmelidir" gerekçesiyle ilk derece mahkemesi hükmü bozulmuştur.

● Yargıtay 23. Hukuk Dairesi (20.02.2013, E. 2012/6608, K. 2013/945): Sözleşmede gecikme için aylık cezai şart ve ayrıca kira öngörüldüğü uyuşmazlıkta, "sözleşmenin .../ı maddesinde düzenlenen cezai şartın ödenmesi gereklidir." denilmiş; gecikme kira bedelinin gecikme tazminatı niteliğinde olduğu ve "kararlaştırılan bu miktarın cezai şartı aşması halinde talep edilebilmesi mümkün olacaktır" tespiti yapılmıştır. Cezayı aşan zarar kanıtlanmadığından "aylık 120,00 TL kira bedeliyle ilgili talebin reddine karar verilmesi gerekirken" kabul kararı verilmesi hatalı görülerek "hükmün, davalı yararına BOZULMASINA" karar verilmiştir.

● Yargıtay 15. Hukuk Dairesi (28.01.2010, E. 2009/397, K. 2010/352): Kararda, "Sözleşmedeki düzenleme cezai şart ile kira kaybının (gecikme tazminatının) ayrı ayrı istenebileceği anlamına gelmemektedir." tespiti yinelenmiş; "Arsa sahipleri ancak cezai şartı aşan miktarda gecikme nedeniyle zararları olursa, cezai şart dışında bunların da tahsilini isteyebileceklerdir." kuralına yer verilmiştir. Cezai şart kira gelirini aştığından ve cezayı aşan zarar kanıtlanmadığından, "cezai şart isteminin davacıların istek miktarları ile bağlı kalınarak kabul edilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile reddine karar verilmesi doğru olmamıştır" denilerek karar, "kararın 2. bent uyarınca arsa sahipleri, 3. bent uyarınca yüklenici şirket, 4. bent uyarınca da taraflar yararına BOZULMASINA" şeklinde sonuçlandırılmıştır.

● Yargıtay 15. Hukuk Dairesi (23.01.2002, E. 2001/4440, K. 2002/273): Kararda, "Sözleşmenin 15/d maddesindeki "gecikme halinde ödenmesi kararlaştırılan daire başı 4 milyon lira tazminat" kira alacağı olarak değil, maddenin başlığında da yazıldığı üzere cezai şart hükmündedir." denilmiş ve "BK.nun 159/II. maddesi uyarınca davacılar cezai şartı aşan gecikme miktarını talep edebileceklerinden ve bu davada istenen miktarda kira alacağına ilişkin bulunduğundan mahkemece tahakkuk eden rayiç kira alacağına hükmedilmesi yerine, sözleşmenin yorumunda hataya düşülerek yazılı şekilde davanın kısmen kabulü doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir." değerlendirmesiyle hüküm bozulmuştur.

B. Sözleşmede Her İkisinin Birlikte İstenebileceğinin Açıkça Kararlaştırılması Durumu

TBK m. 180 (mülga BK m. 159/II) düzenlemesi emredici nitelikte olmadığından, taraflar sözleşmede her iki kalemin ayrı ayrı ve birlikte istenebileceğini açıkça kararlaştırabilirler:

● İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi (04.04.2017, E. 2017/187, K. 2017/163): Daire, gecikme tazminatı ile gecikme cezasının birlikte istenmesi hâlinde kural olarak gecikme cezası ve varsa cezayı aşan gecikme tazminatına hükmedilebileceğini belirtmiş, ancak "Ancak bunu düzenleyen hükümler emredici nitelikte olmadığından taraflar aksini kararlaştırarak, her ikisinin ayrı ayrı ve birlikte ödenmesini isteyebilirler." tespitinde bulunmuştur. Somut sözleşmede "gecikme tazminatı ile gecikme cezasının(cezai şart)ayrı ayrı istenebildiği açıkça düzenlenmiştir." gerekçesiyle ilk derece mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

● Yargıtay 15. Hukuk Dairesi (17.12.2019, E. 2019/1667, K. 2019/5226): Sözleşmede yüklenicinin gecikme durumunda "müteahhit, arsa sahiplerine düşecek her bir bağımsız bölüm için 1.000,00 TL cezai şart ve yine arsa sahiplerine düşecek her bir bağımsız bölüm için ayrı ayrı rayiç kira bedelini ödemeyi kabul ve taahhüt etmiştir." hükmü yer aldığından, "sözleşmede cezai şart ve gecikme tazminatının ayrı ayrı isteneceğinin kararlaştırılmasının geçerli olduğuna" ilişkin kabul yerinde bulunmuştur.

● Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (14.11.2024, E. 2023/2579, K. 2024/4067): Kararda aktarılan Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesi ilamında "mahkemenin sözleşmede cezai şart ve gecikme tazminatının ayrı ayrı isteneceğinin kararlaştırılmasının geçerli olduğuna dair kabulü" uygun görülmüş; Yargıtay 6. Hukuk Dairesi önceki bozma ilamına uyulmasının usuli kazanılmış hak doğurduğunu ve hükmedilecek bedelin "hükmedilen eksik iş bedeli ve geç ifadan doğan kira kaybı tazminatı ile birlikte 28.000,00 TL cezai şart bedeline hükmetmekten" ibaret olduğunu belirterek yerel mahkeme kararını bozmuştur.

● İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi (10.07.2025, E. 2024/281, K. 2025/1439): Gecikme bedeli ile kira bedelinin ayrı düzenlendiği olayda, "sözleşme hükümlerine göre hem gecikme bedeli hem de kira bedeli talep edilebileceği" ve "satılan her iki taşınmaz için ayrı ayrı kira bedellerinden sorumlu tutulması gerektiği" gerekçesiyle "100.000,00 TL gecikme tazminatı ile 100.000,00 TL kira bedelinin" ve ayrıca "144.000,00 TL gecikme tazminatının" tahsiline karar vermiştir.

● Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (11.12.2024, E. 2023/2747, K. 2024/4806): İlk Derece Mahkemesinin aktardığı önceki Bölge Adliye Mahkemesi kararında "sözleşmede hem gecikme tazminatının hemde ceza-i şartın birlikte istenebileceğine dair hüküm var ise her ikisinin birlikte istenebileceği, ancak ceza-i şartın istenebilmesinin inşaatın teslimi sırasında hakların saklı tutulmasına yani itirazi kayıt konulmasına bağlı olduğu" ifade edilmiştir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi ise asıl davaya yönelik temyiz istemlerini esastan incelememiş ve "Asıl davada tarafların temyiz istemlerinin miktardan REDDİNE" karar vermiştir.

● Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi (05.10.2023, E. 2023/1036, K. 2023/1184): Daire, "sözleşmede gecikme tazminatı ödeneceğine dair hüküm bulunmasa dahi yüklenicinin teslimde gecikmesi halinde TBK 125/II. maddesi hükmünce arsa sahibi yükleniciden, anahtar teslim inşaat yapım sözleşmelerinde aylık rayiç kira bedelinden az olmamak üzere gecikme tazminatı isteyebilecektir" tespitini yaparak, "teslimde gecikme nedeniyle davacının gecikme tazminatı ve cezai şart talepleri yerindedir" değerlendirmesinde bulunmuş ve dava tarihine kadarki dönem için "13.612,50 TL kira ve 22.500 TL cezai şart alacağı toplamı 36.112,50 TL" yönünden talebi kabul etmiş; fazlaya dair talebin "ayrı dava konusunu teşkil edeceğinden" bahisle usulden reddine karar vermiştir.

● Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (11.10.2022, E. 2020/38, K. 2022/719): Mahkeme, "Bu sebeple davacı gecikme tazminatı niteliğinde olan kira tazminatını talep edebilir." ve "Bu sebeple davacı hem ifayı hem de cezai şartı isteyebileceğinden" gerekçeleriyle "244.705,00-TL eksik imalat bedeli, 529.499,97-TL kira bedeli ile 642.070,00-TL cezai şart bedeli olmak üzere toplam 1.416.274,97-TL'nin temerrüt tarihi olan 15/11/2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine" hükmetmiştir.

C. Birlikte Talep Edilemeyeceğine (Seçimlik Uygulamaya) Dair Kararlar

Bazı kararlarda ise sözleşmedeki cezai şartın gecikmeden doğan kira kaybını karşıladığı veya ifaya ekli cezai şart ile kira kaybının bir arada istenemeyeceği kabul edilmiştir:

● Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (05.06.2024, E. 2023/3369, K. 2024/1842): Kararda, "Davacı ifaya ekli cezai şartla birlikte gecikme nedeniyle uğranılan kira kaybı alacağının tahsilini istemişse de hem kira kaybı tazminatı, hem de sözleşmede kararlaştırılan ifaya ekli cezai şart, birlikte talep edilemez." tespiti yapılmış; ayrıca "alacaklının uğradığı zarar kararlaştırılan ceza tutarını aşıyorsa alacaklı, borçlunun kusuru bulunduğunu ispat etmedikçe aşan miktarı isteyemez." denilerek ilk derece mahkemesinin ret kararı cezai şart yönünden bozulmuştur.

● Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (04.04.2023, E. 2022/3824, K. 2023/962): Geç teslim bedeli "ifaya ekli cezai şart" olarak nitelendirilmiş ve "hem kira kaybı tazminatı, hem de sözleşmede kararlaştırılan ifaya ekli cezai şart, birlikte talep edilemez" denilmiştir. Ancak kira kaybı cezai şarttan fazla olduğundan ve davacı da yüksek olanın verilmesini talep ettiğinden, karar "Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının davacı yararına BOZULMASINA" şeklinde sonuçlanmıştır.

● Yargıtay 13. Hukuk Dairesi (07.04.2016, E. 2015/2509, K. 2016/9882): Sözleşmedeki cezai şartın geç teslim nedeniyle kira kaybını karşıladığı belirtilerek, "Dolayısıyla hem cezai şart hem de kira tazminatının birlikte talep edilmesi mümkün değildir." sonucuna varılmış ve davacıya bu iki alacaktan hangisini tercih ettiğinin sorulması gerektiği belirtilerek "ikinci bentte açıklanan nedenle hükmün davalı yararına BOZULMASINA" karar verilmiştir.

● Yargıtay 13. Hukuk Dairesi (02.07.2018, E. 2015/37957, K. 2018/7535): Daire, aksine düzenleme bulunmadıkça edimin ifası ile cezai şartın birlikte talep edilemeyeceğini ("İkisini birarada talep etmesi mümkün değildir.") ifade etmiş; geç teslim için öngörülen ceza koşulunun kira kaybının karşılığı olduğu kabul edilerek "Dolayısıyla hem cezai şart hem de kira tazminatının birlikte talep edilmesi mümkün değildir." denilmiştir. Mahkemenin her iki kaleme de hükmetmesi hatalı görülerek "Mahkemece, davacıdan kira tazminatı ya da cezai şarttan hangisini talep ettiği sorularak hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir." gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.

● Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (26.03.2026, E. 2024/283, K. 2026/330): Kararda günlük gecikme bedeli "ifaya eklenen ceza koşulu" olarak nitelendirilmiş ve aktarılan Yargıtay kararlarına atıfla "hem kira kaybı tazminatı, hem de sözleşmede kararlaştırılan ifaya ekli cezai şart birlikte talep edilemez." ilkesi anılmıştır. Mahkeme, fiilî kullanımda itirazi kayıt konulmadığından "cezai şart talebi yönünden davaların ayrı ayrı REDDİNE" karar vererek gecikme tazminatını hüküm altına almıştır.

D. Nitelendirme ve Uygulamaya İlişkin Diğer Kararlar

● İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesi (16.06.2021, E. 2017/548, K. 2021/463): Mahkeme, "Ancak taraflar arasındaki sözleşmede belirlenen kira bedeli, cezai şart olarak değil, ''gecikme bedeli'' olarak düzenlenmiştir." ve "Gecikme bedeli istenir." değerlendirmesiyle, uyuşmazlığı cezai şart ile kira tazminatının birlikte istenmesi kapsamında değil salt gecikme bedeli olarak ele almış ve "Davanın KISMEN KABUL, KISMEN REDDİ ile ----- gecikme bedelinin davalılardan alınıp davacıya verilmesine" karar vermiştir.

● Yargıtay 23. Hukuk Dairesi (03.05.2013, E. 2013/490, K. 2013/2909): İlk derece mahkemesinin "sözleşmede düzenlenen gecikme halinde ödenecek paranın, Borçlar Kanunu'nun 106/II. maddesindeki gecikme tazminatı olup, ayrıca istenemeyeceği gerekçesiyle cezai şart talebinin reddine" şeklindeki gerekçesi Yargıtayca incelenmiş ve hüküm "taraf vekillerinin tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA" karar verilerek onanmıştır.

● İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi (04.05.2023, E. 2023/417, K. 2023/495): Kararda bilirkişi heyetinin "işbu cezai şartın "ifayla birlikte istenebilen cezai şart" olması sebebiyle davacının, davalıdan hem cezai şartın ödenmesi, hem de ödenmeyen veya eksik ödenen kira bedellerinin tahsili talebine hak kazanacağı" yönündeki tespitine yer verilmiş; ancak Daire muacceliyet ihtarının usulsüzlüğü gerekçesiyle ("ihtarnamelerin usulüne uygun olduğu söylenemez") davanın reddini onamıştır.

● Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (28.02.2024, E. 2023/1339, K. 2024/840): Kararda "sözleşme uyarınca cezai şart koşullarının gerçekleştiği" belirtilerek Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar verilmiş, ancak ayrı düzenleme halinde iki alacağın birlikte talep edilebilirliği hususunda açık bir genel değerlendirme yapılmamıştır.

● İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi (23.02.2021, E. 2020/673, K. 2021/138): Kararda aktarılan Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ilamında, boşaltılmayan günler için öngörülen ceza ile haksız fesih cezai şartının bir arada istenemeyeceği ("sözleşmenin her iki hükmüne dayalı olarak ayrı ayrı cezai şart taleplerinin kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiş") belirtilmiş; mahkeme bozmaya uyarak feshe bağlı cezai şart üzerinden "Karşı davanın KISMEN KABULÜ" yönünde hüküm tesis etmiştir.

3. Sonuç ve Değerlendirme

İncelenen yargı kararları doğrultusunda:

1. Açıkça Kararlaştırılmamışsa: Sözleşmede gecikme nedeniyle kira tazminatı ile cezai şartın yalnızca ayrı maddelerde düzenlenmiş olması, tek başına ikisinin de eksiksiz ve birlikte istenebileceği anlamına gelmez. TBK m. 180 uyarınca asıl kural; alacaklının kararlaştırılan cezai şartın tamamını, gecikme nedeniyle uğradığı kira tazminatının ise yalnızca cezai şartı aşan kısmını (borçlunun temerrütteki kusurunu ispat etmek kaydıyla) talep edebilmesidir.

2. Sözleşmede Birlikte İstenebileceğine Dair Açık Düzenleme Varsa: TBK m. 180 emredici nitelikte olmadığından, taraflar sözleşmede her iki alacağın "ayrı ayrı ve birlikte" istenebileceğini açıkça kararlaştırmışlarsa, bu düzenleme geçerli kabul edilmekte ve hem cezai şartın hem de kira tazminatının tamamı talep edilebilmektedir (Bkz. Yargıtay 15. HD, E. 2019/1667, K. 2019/5226; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. HD, E. 2017/187, K. 2017/163).

3. Seçimlik veya İtirazi Kayıt Gerektiren Durumlar: Bazı içtihatlarda (özellikle Yargıtay 3. ve 13. Hukuk Daireleri kararlarında) geç teslim için öngörülen cezai şartın bizzat kira kaybını ikame ettiği ifade edilerek ikisinin bir arada istenemeyeceği, alacaklıya seçimlik hakkının sorulması gerektiği veya cezai şart talep hakkının saklı tutulup tutulmadığının (ihtirazi kayıt) incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

En çok sorulan sorular

Teslimde gecikme olursa hem cezai şart hem kira kaybı istenebilir mi?

Sözleşmede ikisinin birlikte istenebileceği açıkça yazılmamışsa kural olarak ikisi birden otomatik olarak istenemez.

Cezai şartı aşan zararımı isteyebilir miyim?

Evet, ancak cezayı aşan bir zarara uğradığını ve borçlunun kusurlu olduğunu ispat etmen gerekir.

Sözleşmede ikisinin birlikte isteneceği yazıyorsa ne olur?

Bu kural emredici olmadığı için taraflar kararlaştırabilir; açıkça kararlaştırılmışsa her iki kalem birlikte istenebilir.

Hiç zarara uğramasam da cezai şartı isteyebilir miyim?

Evet. Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan ceza ödenmelidir.

Sözleşme yaparken nelere dikkat etmeliyim?

Gecikme cezası ile kira kaybının ayrı ayrı ve birlikte istenebileceğini sözleşmeye açıkça yazdır.

Hakkını Sor Hukuk Platformu

Sana bu konuda tavsiye ettiğimiz siteler

Bu konuda bu siteler sana yardımcı olabilir.

Soru sor Danışmanlık al