CMK Avukatı (Zorunlu Müdafi) Nedir? Kimlere Ücretsiz Avukat Verilir?
Oğlun on altı yaşında ve bir kavgaya karıştığı için karakola götürüldü. Avukat tutacak paran yok ve "Oğlum avukatsız mı ifade verecek?" diye endişeleniyorsun. Ya da sen ağır bir suçlamayla yargılanıyorsun ve mahkeme sana "baro tarafından bir avukat görevlendirildi" dedi. "Bu avukata ücret ödeyecek miyim? Kendi avukatımı sonradan tutabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki müdafi hakkını ve halk arasında CMK avukatı denilen zorunlu müdafiliği anlatıyoruz.
Müdafi kimdir?
Müdafi, ceza soruşturması veya kovuşturmasında şüpheliyi ya da sanığı savunan avukattır. Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir. Kanuni temsilcisi varsa, örneğin çocuğun velisi, o da şüpheliye müdafi seçebilir.
Avukatın, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez ve kısıtlanamaz. Soruşturma evresinde ifade alınırken en çok üç avukat hazır bulunabilir.
İfade sırasında sana ne söylenmeli?
İfaden alınırken veya sorguya çekilirken sana şunlar bildirilmelidir:
- Müdafi seçme hakkının olduğu ve onun hukuki yardımından yararlanabileceğin
- Müdafiin ifade veya sorgunda hazır bulunabileceği
- Müdafi seçecek durumda değilsen ve istersen, baro tarafından sana bir müdafi görevlendirileceği
- Yüklenen suç hakkında açıklama yapmama hakkının bulunduğu
İfade sürecinin tamamı için Hakkını Sor'daki ifadeye çağrıldım, ne yapmalıyım rehberine bakabilirsin.
İsteğe bağlı müdafi
Avukat tutacak durumda olmadığını söylersen ve bir avukat istersen, sana baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. Bu hakkı kullanmak için ayrıca yoksulluk belgesi sunman gerekmez; beyanın yeterlidir.
Zorunlu müdafi: istek aranmaz
Şu durumlarda müdafii olmayan şüpheliye veya sanığa, isteği aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir:
- Şüpheli veya sanık çocuksa, yani on sekiz yaşını doldurmamışsa
- Kendisini savunamayacak derecede malulse
- Sağır ve dilsizse
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan soruşturma veya kovuşturma yapılıyorsa
Bu durumlarda sen istemesen bile avukat görevlendirilir. Örneğin kasten öldürme gibi ağır suçlarda avukatsız ifade alınamaz ve yargılama yapılamaz.
Görevlendirme nasıl yapılır?
- Soruşturma evresinde ifadeyi alan merciin, yani savcının veya kolluğun ya da sorguyu yapan hâkimin istemi üzerine,
- Kovuşturma evresinde mahkemenin istemi üzerine,
soruşturmanın veya kovuşturmanın yapıldığı yerin barosu bir müdafi görevlendirir.
Kendi avukatını tutarsan
Sonradan kendin bir müdafi seçersen, baro tarafından görevlendirilen avukatın görevi sona erer.
Avukat görevini yapmazsa
Görevlendirilen müdafi duruşmada hazır bulunmaz, vakitsiz olarak duruşmadan çekilir veya görevini yerine getirmekten kaçınırsa, hâkim veya mahkeme derhal başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi yapar. Yeni müdafi savunmayı hazırlamak için yeterli zamanı olmadığını açıklarsa oturum ertelenir.
Ücret meselesi
Baro tarafından görevlendirilen müdafiin ücreti devlet tarafından ödenir; sen bu avukata ücret ödemezsin. Ancak mahkûm olursan, bu ücret yargılama giderleri arasında sayılarak senden istenebilir.
Hukuk davalarında ücretsiz avukat için Hakkını Sor'daki param yok, dava açabilir miyim rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- İfaden alınmadan önce avukat istediğini açıkça söyle ve bunun tutanağa yazılmasını sağla.
- Avukat tutacak durumda değilsen bunu belirt; baro senin için bir müdafi görevlendirir.
- Çocuğun ifadesi alınacaksa avukat görevlendirilip görevlendirilmediğini kontrol et.
- Ağır bir suçla suçlanıyorsan avukatsız ifade vermek zorunda olmadığını bil.
- Görevlendirilen avukatla iletişim bilgilerini paylaş ve duruşma tarihlerini birlikte takip et.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 147: İfade ve sorguda müdafi seçme hakkı, müdafiin hazır bulunabileceği, müdafi seçecek durumda olmayana baro tarafından müdafi görevlendirileceği ve açıklama yapmama hakkı şüpheliye veya sanığa bildirilir.
- 5271 sayılı Kanun m. 149: Şüpheli veya sanık her aşamada bir veya birden fazla müdafiden yararlanabilir; soruşturmada ifade alınırken en çok üç avukat bulunabilir; avukatın görüşme, hazır bulunma ve hukuki yardım hakkı engellenemez.
- 5271 sayılı Kanun m. 150: Müdafi seçemeyecek durumdaki şüpheli veya sanığa istemi halinde müdafi görevlendirilir; çocuk, kendini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz olanlara ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir.
- 5271 sayılı Kanun m. 151: Görevlendirilen müdafi görevini yapmazsa derhal başka müdafi görevlendirilir; yeni müdafi hazırlık için yeterli zamanı olmadığını açıklarsa oturum ertelenir.
- 5271 sayılı Kanun m. 156: Müdafi, soruşturmada ifadeyi alan merciin veya sorgu hâkiminin, kovuşturmada mahkemenin istemi üzerine yer barosunca görevlendirilir; şüpheli veya sanık sonradan müdafi seçerse görevlendirilen avukatın görevi sona erer.
En çok sorulan sorular
CMK avukatı ne demek?
Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca baro tarafından şüpheliye veya sanığa görevlendirilen avukattır.
Çocuğun ifadesi avukatsız alınabilir mi?
Hayır. Şüpheli çocuksa, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir.
CMK avukatına ücret öder miyim?
Avukatın ücretini devlet öder. Mahkûm olursan bu ücret yargılama gideri olarak senden istenebilir.
Sonradan kendi avukatımı tutabilir miyim?
Evet. Kendi müdafiini seçtiğinde baronun görevlendirdiği avukatın görevi sona erer.
Hangi suçlarda avukat zorunludur?
Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda; ayrıca şüpheli veya sanık çocuk, malul ya da sağır ve dilsizse.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.