Çocuğum İznim Olmadan Yurt Dışına Götürüldü: Ne Yapmalıyım?
Eşin ya da eski eşin, senin iznin olmadan çocuğunuzu yurt dışına götürdüyse ya da yurt dışında tatile götürüp geri getirmiyorsa, bu durum uluslararası çocuk kaçırma olarak değerlendirilebilir. Türkiye'nin de taraf olduğu uluslararası bir sözleşme sayesinde çocuğunun geri getirilmesini isteyebilirsin. Bu rehberde bu durumda neler yapabileceğini anlatıyoruz.
Lahey Sözleşmesi nedir?
Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine İlişkin Lahey Sözleşmesi, haksız olarak başka bir ülkeye götürülen ya da orada alıkonulan çocukların, hızlı bir şekilde mutad meskenlerinin bulunduğu ülkeye iade edilmesini amaçlar. Türkiye bu sözleşmeye taraftır ve sözleşmenin uygulanmasına ilişkin ayrı bir kanun da çıkarmıştır.
Sözleşme, on altı yaşından küçük çocuklar için uygulanır ve yalnızca sözleşmeye taraf olan ülkeler arasında geçerlidir.
Haksız götürme ne demek?
Çocuğun götürülmesi ya da alıkonulması şu durumlarda haksız sayılır:
- Çocuğun götürüldüğü tarihte mutad olarak yaşadığı ülkenin hukukuna göre senin velayet hakkın varsa.
- Bu velayet hakkını fiilen kullanıyorduysan ya da götürülme olmasaydı kullanacak idiysen.
- Senin rızan alınmadan çocuk yurt dışına götürüldüyse ya da izin verdiğin süre dolduğu hâlde geri getirilmediyse.
Evlilik devam ederken anne ve baba velayeti birlikte kullanır. Bu nedenle bir ebeveynin diğerinin rızası olmadan çocuğu yurt dışına götürüp orada kalması, haksız götürme sayılabilir.
Nereye başvurulur?
Sözleşmeye göre her ülkede bir merkezi makam bulunur. Türkiye'de merkezi makam Adalet Bakanlığı'dır.
- Çocuğun Türkiye'den başka bir ülkeye götürüldüyse, Adalet Bakanlığı'na başvurarak çocuğun iadesi talebinde bulunabilirsin.
- Bakanlık başvurunu, çocuğun bulunduğu ülkenin merkezi makamına iletir.
- O ülkenin makamları, çocuğun yerini tespit eder ve iade için gerekli yargısal işlemleri başlatır.
Başvurunu, çocuğun bulunduğu ülkenin merkezi makamına doğrudan da yapabilirsin.
Süre çok önemli
Çocuğun haksız götürülmesinden itibaren bir yıl geçmeden başvurursan, mahkeme kural olarak çocuğun hemen iadesine karar verir.
Bir yıldan sonra başvurursan da iade mümkündür. Ancak bu durumda, çocuğun yeni ortamına uyum sağladığı ispat edilirse mahkeme iadeyi reddedebilir. Bu yüzden çocuğun götürüldüğünü fark ettiğin anda harekete geç.
Mahkeme iadeyi reddedebilir mi?
Mahkeme bazı durumlarda iadeyi reddedebilir:
- İade, çocuğu fiziksel ya da psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacaksa ya da başka bir şekilde katlanılmaz bir duruma sokacaksa.
- Çocuk iadeye karşı çıkıyorsa ve görüşünün dikkate alınması uygun olacak yaş ve olgunluğa ulaşmışsa.
- Velayet hakkına sahip ebeveyn, götürmeye rıza gösterdiyse ya da sonradan kabul ettiyse.
İade davası, velayetin kime verileceğine ilişkin bir dava değildir. Mahkeme yalnızca çocuğun mutad meskenine iade edilip edilmeyeceğine karar verir. Velayet konusu, çocuğun mutad meskeninin bulunduğu ülkenin mahkemelerinde görülür.
Kaçırmayı önlemek için
Çocuğunun yurt dışına kaçırılacağından endişe ediyorsan, önceden önlem alabilirsin:
- Aile mahkemesinden, çocuğun yurt dışına çıkarılmasının yasaklanması yönünde tedbir kararı isteyebilirsin.
- Çocuğun pasaportunun bulunduğu yeri kontrol et.
- Boşanma ya da velayet kararlarında, çocuğun yurt dışına götürülmesine ilişkin şartların belirlenmesini isteyebilirsin.
Ceza boyutu
Velayet hakkı elinden alınmış bir ebeveynin ya da başka birinin çocuğu ailesinden kaçırması ya da alıkoyması, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçunu oluşturabilir. Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunabilirsin. Ancak ceza şikâyetinin, iade sürecini olumsuz etkileyip etkilemeyeceğini de değerlendirmelisin.
Kısaca yapılacaklar
- Çocuğun götürüldüğünü fark ettiğin anda harekete geç.
- Velayet hakkını gösteren nüfus kaydı ve mahkeme kararlarını hazırla.
- Adalet Bakanlığı'na, merkezi makama, iade başvurusu yap.
- Bir yıllık süreyi kaçırmamaya özen göster.
- Kaçırma riski varsa aile mahkemesinden yurt dışına çıkış yasağı tedbiri iste.
En çok sorulan sorular
Çocuğum iznim olmadan yurt dışına götürüldü, nereye başvururum?
Türkiye'de merkezi makam olan Adalet Bakanlığı'na ya da çocuğun bulunduğu ülkenin merkezi makamına başvurabilirsin.
Lahey Sözleşmesi hangi çocuklar için uygulanır?
On altı yaşından küçük çocuklar için ve yalnızca sözleşmeye taraf ülkeler arasında uygulanır.
Evliyken eşim çocuğu götürdü, bu da haksız götürme mi?
Evet. Evlilikte velayet birlikte kullanıldığı için diğer ebeveynin rızası olmadan götürülmesi haksız götürme sayılabilir.
Başvuruda süre neden önemli?
Bir yıl geçmeden başvurursan mahkeme kural olarak çocuğun hemen iadesine karar verir; sonra başvurursan çocuğun yeni ortamına uyum sağladığı gerekçesiyle iade reddedilebilir.
Mahkeme iadeyi reddedebilir mi?
Evet. İade çocuğu ciddi bir tehlikeye sokacaksa ya da yeterli olgunluktaki çocuk iadeye karşı çıkıyorsa reddedebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.