Çocuğum Okulda Zorbalığa Uğruyor: Ne Yapmalıyım, Kim Sorumlu?
Çocuğun okula gitmek istemiyor, eve morluklarla, yırtık eşyalarla geliyor ya da sınıf arkadaşlarının ona sürekli lakap taktığını, onu dışladığını, sosyal medyada alay ettiğini anlatıyor. "Çocuğum okulda zorbalığa uğruyor, ne yapmalıyım, zorbalık yapan çocuğun ailesi sorumlu mu?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde akran zorbalığına karşı veli olarak atabileceğin adımları anlatıyoruz.
Akran zorbalığı nedir?
Akran zorbalığı, bir çocuğun ya da bir grup çocuğun, başka bir çocuğa tekrar eden şekilde ve bilerek zarar vermesidir. Zorbalık farklı şekillerde olabilir:
- Fiziksel: Vurmak, itmek, tekmelemek, eşyalarına zarar vermek
- Sözlü: Alay etmek, lakap takmak, hakaret etmek, tehdit etmek
- Sosyal: Gruptan dışlamak, hakkında dedikodu yaymak
- Siber: Sosyal medyada ya da mesajlaşma gruplarında alay etmek, görüntülerini izinsiz paylaşmak
Tek seferlik bir tartışma ile sürekli tekrarlanan zorbalık aynı şey değildir. Zorbalığın belirgin özelliği tekrar etmesi ve taraflar arasında bir güç dengesizliği olmasıdır.
Belirtileri tanı
Çocuklar zorbalığa uğradıklarını her zaman açıkça söylemez. Şu belirtilere dikkat et:
- Okula gitmek istememe, sabahları sık sık karın ağrısı ya da baş ağrısı
- Açıklayamadığı morluklar, yırtık kıyafetler, kaybolan eşyalar
- Ders başarısında ani düşüş
- Uyku ve yeme düzeninde değişiklik
- Telefonuna bakınca huzursuzlanma, sosyal medyadan uzaklaşma
- Arkadaşlarından kopma, içine kapanma
Çocuğunla konuş
- Onu suçlamadan, sakin bir ortamda dinle.
- "Neden karşılık vermedin" gibi sorular sorma; bu, çocuğun kendini suçlu hissetmesine yol açabilir.
- Ne olduğunu, kimlerin yaptığını, ne zamandan beri sürdüğünü ve kimlerin gördüğünü öğren.
- Anlattıklarını tarih ve saatle birlikte not et.
Delilleri topla
- Fiziksel bir zarar varsa çocuğunu doktora götür ve rapor al. İzlerin fotoğrafını çek.
- Siber zorbalıkta mesajların, paylaşımların ve yorumların ekran görüntülerini al; tarih ve kullanıcı adının görünmesine dikkat et.
- Zarar gören eşyaları sakla.
- Olayı gören çocukların ve öğretmenlerin isimlerini not et.
- Okulda kamera varsa görüntülerin saklanmasını yazılı olarak iste.
Okula başvur
Sınıf öğretmeni ve rehberlik servisi
İlk adım olarak sınıf öğretmeniyle ve okulun rehberlik servisiyle görüş. Okul, zorbalığı önlemek ve öğrencileri korumakla yükümlüdür. Rehber öğretmen hem çocuğunla hem de zorbalık yapan öğrenciyle çalışabilir.
Okul müdürüne yazılı dilekçe
Sözlü görüşmeden sonuç alamazsan okul müdürüne yazılı bir dilekçe ver. Dilekçende olayları tarih sırasıyla anlat, delillerini ekle ve okuldan hangi önlemleri almasını istediğini belirt. Dilekçeyi evrak kaydına aldır ve bir örneğini sakla.
Zorbalık yapan öğrenci hakkında okulun disiplin süreci işletilebilir. Öğrenci disiplin cezalarına ilişkin kuralları Hakkını Sor'daki öğrenci disiplin cezası rehberinde bulabilirsin.
Milli eğitim müdürlüğü ve CİMER
Okul gerekli önlemleri almazsa ilçe milli eğitim müdürlüğüne yazılı şikayette bulunabilirsin. CİMER üzerinden de başvuru yapabilirsin.
Suç oluşturan davranışlar
Zorbalık bazı durumlarda suç oluşturabilir:
- Vurmak, yaralamak: Kasten yaralama
- "Seni döveceğim" gibi sözler: Tehdit
- Onur kırıcı sözler ve lakaplar: Hakaret
- Eşyalara zarar vermek: Mala zarar verme
- Görüntülerin izinsiz paylaşılması: Özel hayatın gizliliğini ihlal
Bu durumlarda kolluğa ya da savcılığa şikayette bulunabilirsin.
Zorbalık yapan çocuğun yaşı önemli
- On iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur. Bu çocuklar hakkında ceza kovuşturması yapılamaz, ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
- On iki ile on beş yaş arasındaki çocukların ceza sorumluluğu, işlediği fiilin anlamını ve sonuçlarını algılayıp algılayamadığına göre belirlenir.
- On beş ile on sekiz yaş arasındaki çocuklara indirimli ceza uygulanır.
Şikayetin amacı çoğu zaman cezadan çok, zorbalığın durdurulması ve çocuğun korunmasıdır. Savcılık, çocuklar hakkında koruyucu ve destekleyici tedbirlerin alınmasını da sağlayabilir.
Tazminat isteyebilir misin?
Çocuğun maddi ya da manevi zarara uğradıysa tazminat isteyebilirsin:
- Zorbalık yapan çocuğun ailesi: Ev başkanı, ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan, onu gerekli dikkatle gözetim altında bulundurduğunu ispat edemezse sorumludur.
- Okul: Okul, öğrencileri gözetim altında bulundurmakla yükümlüdür. Devlet okullarında hizmet kusuru nedeniyle tazminat davası Milli Eğitim Bakanlığına karşı idare mahkemesinde açılır. Özel okullarda ise okulu işleten kuruma karşı adli yargıda dava açılabilir.
Okulda yaralanmalarda okulun sorumluluğunu Hakkını Sor'daki okulda yaralanma rehberinde bulabilirsin.
Çocuğunu destekle
- Gerekirse bir çocuk psikoloğundan ya da psikolojik danışmandan destek al.
- Çocuğuna güvenebileceği yetişkinleri ve yardım isteyebileceği yolları öğret.
- Siber zorbalıkta hesapları engellemeyi ve platformlara şikayet etmeyi göster.
- Durum çok ağırsa okul ya da sınıf değişikliğini de değerlendirebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Çocuğunu suçlamadan dinle, olayları tarih ve saatle not et.
- Fiziksel zarar varsa doktor raporu al, siber zorbalıkta ekran görüntüleri kaydet.
- Önce sınıf öğretmeni ve rehberlik servisiyle görüş.
- Sonuç alamazsan okul müdürüne yazılı dilekçe ver, gerekirse milli eğitim müdürlüğüne başvur.
- Yaralama, tehdit, hakaret gibi suç oluşturan davranışlarda savcılığa şikayette bulun.
- Zarar varsa zorbalık yapan çocuğun ailesinden ya da okuldan tazminat isteyebilirsin.
- Çocuğuna psikolojik destek sağla.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 31: On iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur, ancak güvenlik tedbirleri uygulanabilir; on iki ile on beş yaş arası çocukların sorumluluğu fiilin anlamını algılama yeteneğine göre belirlenir; on beş ile on sekiz yaş arasına indirimli ceza uygulanır.
- 5237 sayılı Kanun m. 86: Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının bozulmasına neden olan kişi cezalandırılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 106: Bir başkasını hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi cezalandırılır.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 369: Ev başkanı, ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan, onu gerekli dikkatle gözetim altında bulundurduğunu veya bu özeni gösterseydi bile zararın önlenemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur.
En çok sorulan sorular
Çocuğum okulda zorbalığa uğruyor, ilk ne yapmalıyım?
Çocuğunu dinle, olayları not et ve delilleri topla. Ardından sınıf öğretmeni ve rehberlik servisiyle görüş; sonuç alamazsan okul müdürüne yazılı dilekçe ver.
Zorbalık yapan çocuğun ailesi sorumlu mu?
Evet, olabilir. Ev başkanı, ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan, onu gerekli dikkatle gözetim altında bulundurduğunu ispat edemezse sorumludur.
On iki yaşından küçük çocuğu şikayet edebilir miyim?
On iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında kovuşturma yapılamaz. Ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir ve ailesine karşı tazminat yoluna gidilebilir.
Okul zorbalığı engellemezse ne yapabilirim?
İlçe milli eğitim müdürlüğüne ve CİMER'e şikayette bulunabilirsin. Zarar varsa devlet okulunda Milli Eğitim Bakanlığına karşı idare mahkemesinde tazminat davası açabilirsin.
Siber zorbalığa karşı ne yapabilirim?
Mesajların ve paylaşımların ekran görüntülerini al, hesapları engelle ve platforma şikayet et. Tehdit, hakaret veya görüntülerin izinsiz paylaşılması varsa savcılığa da şikayette bulunabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.