Çocuğuma Kalan Mirası ve Parayı Kim Yönetir? Çocuk Mallarının Yönetimi ve Harcanması
Dedesi on yaşındaki oğluna miras olarak bir daire ve bir miktar para bıraktı. Eşinden boşandın, velayet sende. Eski eşin "Çocuğun parasını kendi işlerinde harcıyorsun" diyerek mahkemeye başvuracağını söylüyor. Ya da çocuğun bir trafik kazası geçirdi, sigortadan yüklü bir tazminat ödendi ve paranın nasıl kullanılacağını bilmiyorsun. Belki de babaannesi torununa "harcanmasın" diyerek bir hesap açtı. "Çocuğumun malını kim yönetir? Bu parayı ev ihtiyaçları için kullanabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Türk Medeni Kanunu'ndaki çocuk mallarının yönetimi kurallarını anlatıyoruz.
Çocuğun mallarını ana ve baba yönetir
Ana ve baba, velayetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahiptir ve bununla yükümlüdür. Kural olarak bu yönetim için hesap vermek veya güvence göstermek zorunda değildirler.
Ancak ana ve baba yükümlülüklerini yerine getirmezse hâkim müdahale eder.
Boşanmadan sonra mal dökümü verme yükümlülüğü
Evlilik sona erdiğinde velayet kendisinde kalan eş, hâkime çocuğun mal varlığının dökümünü gösteren bir defter vermek ve bu mal varlığında veya yapılan yatırımlarda meydana gelen önemli değişiklikleri bildirmek zorundadır.
Yani boşandıktan sonra velayet sendeyse, çocuğun malları üzerinde mahkemeye karşı bilgi verme yükümlülüğün vardır.
Çocuğun mallarını kullanabilir misin?
- Ana ve baba, kusurları nedeniyle velayetleri kaldırılmadıkça çocuğun mallarını kullanabilir. Örneğin çocuğa ait evde oturabilirler.
- Çocuk mallarının gelirleri, örneğin kira geliri veya faiz, öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için harcanır. Hakkaniyete uygun ölçüde aile ihtiyaçları için de kullanılabilir.
- Gelirden artan kısım çocuğun mallarına eklenir.
Anaparaya dokunulabilir mi?
- Toplu olarak ödenen paralar, tazminatlar ve benzeri ödemeler, olağan ihtiyaçlar gerektirdiği ölçüde çocuğun bakımı için kısmen kullanılabilir. Örneğin çocuğa ödenen sigorta tazminatının bir kısmı, tedavisi veya okul masrafları için harcanabilir.
- Çocuğun diğer mallarına, yani anaparaya başvurmak için çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için zorunluluk bulunmalıdır. Bu durumda hâkim, ana ve babaya belirleyeceği miktarlarda bu mallara başvurma yetkisi verebilir.
Yani çocuğa miras kalan evi satmak veya çocuğun hesabındaki parayı çekmek gibi işlemler için kural olarak mahkeme izni gerekir.
Başkasının çocuğa yaptığı bağışlar
- Faiz getiren bir yatırım veya tasarruf hesabı açılmak üzere ya da açıkça "ana ve baba kullanmasın" koşuluyla çocuğa yapılan bağışların gelirlerini ana ve baba kendi menfaatleri için harcayamaz.
- Bağışı yapan kişi açıkça aksini belirtmedikçe, bu malları yine ana ve baba yönetir.
- Miras bırakan, vasiyetnameyle çocuğun saklı payını ana ve babanın yönetimi dışında bırakabilir ve yönetimi üçüncü bir kişiye verebilir.
Çocuğun kendi kazancı
Çocuğun kendi çalışmasıyla elde ettiği kazancın ve ana ve babanın bir meslek veya sanat edinmesi için ona verdiği malların yönetimi ve bunlardan yararlanma hakkı çocuğa aittir. Çocuk ana ve babasıyla birlikte yaşıyorsa, ana ve baba ondan bakımı için uygun bir katkı isteyebilir.
Hâkim ne zaman müdahale eder?
- Ana ve baba çocuğun mallarını yönetirken yeterli özeni göstermezse, hâkim malların korunması için önlem alır. Yönetim konusunda talimat verebilir, belirli aralıklarla hesap isteyebilir, malların bir yere tevdi edilmesine veya güvence gösterilmesine karar verebilir.
- Çocuğun malları başka şekilde korunamayacak kadar tehlikedeyse, hâkim yönetimin bir kayyıma verilmesine karar verebilir.
Kayyım atanması için Hakkını Sor'daki kayyım nedir, nasıl atanır rehberine bakabilirsin.
Çocuk ergin olunca
Velayet sona erdiğinde, örneğin çocuk on sekiz yaşını doldurduğunda, ana ve baba çocuğun mallarını hesabıyla birlikte ona teslim eder.
- Ana ve baba, çocuk mallarının geri verilmesinde vekil gibi sorumludur.
- Dürüstlük kuralına uygun olarak başkasına devrettikleri malların yerine yalnızca aldıkları bedeli geri verirler.
- Kanuna uygun olarak çocuk veya aile için yaptıkları harcamalardan dolayı tazminat ödemezler.
Kısaca yapılacaklar
- Çocuğun mallarını kendi mallarından ayrı tut; çocuk adına ayrı banka hesabı aç.
- Çocuğun mallarından yaptığın harcamaları belgeleriyle kaydet.
- Boşandıysan ve velayet sendeyse mahkemeye mal dökümünü ver ve önemli değişiklikleri bildir.
- Çocuğun anaparasına veya taşınmazına dokunmak gerekiyorsa sulh hukuk mahkemesinden izin al.
- Eski eşin çocuğun mallarını kötü yönettiğini düşünüyorsan sulh hukuk mahkemesinden önlem alınmasını iste.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 352: Ana ve baba velayet sürdükçe çocuğun mallarını yönetir; kural olarak hesap ve güvence vermez; yükümlülüklerini yerine getirmezlerse hâkim müdahale eder.
- 4721 sayılı Kanun m. 353: Evlilik sona erince velayet kendisinde kalan eş hâkime çocuğun mal dökümünü verir ve önemli değişiklikleri bildirir.
- 4721 sayılı Kanun m. 354-356: Ana ve baba çocuğun mallarını kullanabilir; gelirleri önce çocuğun bakımı ve eğitimi, hakkaniyete uygun ölçüde aile ihtiyaçları için harcanır; toplu ödemeler ve tazminatlar olağan ihtiyaçlar için kısmen kullanılabilir; diğer mallara başvurmak hâkimin iznine bağlıdır.
- 4721 sayılı Kanun m. 357-359: Tasarruf amacıyla veya kullanılmaması koşuluyla yapılan kazandırmaların gelirleri ana ve babaya harcanamaz; saklı pay vasiyetle yönetim dışında bırakılabilir; çocuğun kişisel kazancının yönetimi çocuğa aittir.
- 4721 sayılı Kanun m. 360-361: Özen gösterilmezse hâkim önlem alır, talimat verir, tevdi veya güvence isteyebilir; mallar tehlikedeyse yönetimi kayyıma verebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 362-363: Velayet sona erince mallar hesabıyla devredilir; ana ve baba vekil gibi sorumludur; kanuna uygun harcamalardan sorumlu tutulmaz.
En çok sorulan sorular
Çocuğuma kalan mirası kim yönetir?
Velayet sahibi ana ve baba yönetir. Miras bırakan vasiyetle saklı payın yönetimini başkasına bırakabilir.
Çocuğumun parasını ev ihtiyaçları için harcayabilir miyim?
Malların gelirlerini önce çocuğun ihtiyaçları için, hakkaniyete uygun ölçüde aile ihtiyaçları için harcayabilirsin. Anaparaya başvurmak için zorunluluk ve hâkim izni gerekir.
Çocuğuma ödenen tazminatı kullanabilir miyim?
Olağan ihtiyaçlar gerektirdiği ölçüde çocuğun bakımı için kısmen kullanabilirsin.
Boşandım, çocuğun malları için mahkemeye bilgi vermem gerekir mi?
Evet. Velayet sendeyse çocuğun mal dökümünü hâkime vermek ve önemli değişiklikleri bildirmek zorundasın.
Eski eşim çocuğun parasını harcıyor, ne yapabilirim?
Sulh hukuk mahkemesine başvurarak önlem alınmasını, gerekirse yönetimin kayyıma verilmesini isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.