Çocuk Nafakası (İştirak Nafakası): Ne Kadar, Ne Zamana Kadar Ödenir?
Boşandın ya da boşanma davası sürüyor ve çocuk seninle kalıyor. Diğer ebeveyn çocuğun masraflarına katkı yapmıyor. Ya da çocuk eski eşinde kalıyor ve sana "ayda ne kadar nafaka ödeyeceğim?" sorusu takılıyor. "İştirak nafakası nedir? Ne kadar olur? Kaç yaşına kadar ödenir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde çocuk nafakasını anlatıyoruz.
İştirak nafakası nedir?
Boşanmadan sonra çocuğun velayeti anne ya da babadan birine verilir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Bu katkıya iştirak nafakası, halk arasında çocuk nafakası denir.
İştirak nafakası çocuğun hakkıdır. Velayeti alan ebeveyn bu parayı çocuk için alır ve çocuğun ihtiyaçları için kullanır.
Boşanma davası sürerken: Tedbir nafakası
Boşanma davası açıldığında mahkeme, dava sürdüğü sürece çocuğun bakımı için geçici önlemleri kendiliğinden alır. Çocuk için hükmedilen bu nafakaya tedbir nafakası denir. Boşanma kararı kesinleşince tedbir nafakası, kural olarak iştirak nafakasına dönüşür. Tedbir nafakasını Hakkını Sor'daki tedbir nafakası rehberinde bulabilirsin.
Nafaka ne kadar olur?
Kanunda sabit bir tutar veya oran yoktur. Hakim nafaka miktarını şunlara bakarak belirler:
- Çocuğun ihtiyaçları: yaşı, okulu, sağlık durumu, özel giderleri
- Anne ve babanın yaşam koşulları
- Anne ve babanın ekonomik gücü: maaşı, mülkü, diğer gelirleri
- Çocuğun kendi geliri varsa bu da dikkate alınır
"Maaşın yüzde şu kadarı" gibi bir kural yoktur. Her dosyada tarafların gelir durumu araştırılır. Mahkeme genellikle SGK kayıtlarını, tapu ve araç kayıtlarını, banka bilgilerini sorgular ve tarafların sosyal ekonomik durumu hakkında araştırma yaptırır.
Nafaka yükümlüsü işsiz olsa bile, çalışabilecek durumdaysa nafakadan kurtulamaz. Hakim, gücüne göre daha düşük bir nafakaya hükmedebilir.
Nafakaya yıllık artış
Hakim, istenirse nafakanın gelecek yıllarda ne kadar artacağını da kararda belirleyebilir. Uygulamada genellikle "her yıl TÜİK'in açıkladığı üretici fiyat endeksi oranında artırılmasına" gibi bir ifade kullanılır. Dava açarken bu artışı da istemeyi unutma.
Kararda artış yazmıyorsa, nafakanın artırılması için ayrı dava açman gerekir. Bunu Hakkını Sor'daki nafaka artırım ve kaldırma davası rehberinde bulabilirsin.
Kaç yaşına kadar ödenir?
İştirak nafakası kural olarak çocuk ergin olana, yani 18 yaşını doldurana kadar ödenir.
Çocuk ergin olduğunda eğitimi devam ediyorsa, anne baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitimi bitene kadar bakım yükümlülüğünü sürdürür. Ancak 18 yaşından sonra iştirak nafakası kendiliğinden devam etmez; bu durumda çocuğun kendisi yardım nafakası davası açar. Bunu Hakkını Sor'daki 18 yaşından sonra nafaka rehberinde bulabilirsin.
Nafaka değiştirilebilir mi?
Evet. Durum değişirse, hakim istem üzerine nafakayı yeniden belirler veya kaldırır. Örneğin:
- Nafaka ödeyenin geliri ciddi şekilde arttıysa artırım istenebilir.
- Çocuğun okul, sağlık gibi giderleri arttıysa artırım istenebilir.
- Nafaka ödeyen işini kaybettiyse veya ağır hastalandıysa indirim istenebilir.
- Velayet değiştiyse nafaka kaldırılabilir veya diğer ebeveyne yüklenebilir.
Nafaka nasıl istenir?
- Boşanma davasında, velayetin kendisine verilmesini isteyen taraf iştirak nafakası da ister. Hakim velayet konusunda karar verirken nafakayı da belirler.
- Boşanma kararında nafaka istenmediyse veya hükmedilmediyse, sonradan ayrı bir iştirak nafakası davası açılabilir.
- Dava aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesi bakar.
Dava dilekçesinde çocuğun aylık giderlerini somut olarak yaz: okul ücreti, servis, kırtasiye, kıyafet, sağlık, kurs. Bunları faturalarla belgelemek, nafakanın daha gerçekçi belirlenmesini sağlar.
Nafaka ödenmezse
Nafaka kararı ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Ödenmeyen nafaka için haciz yapılabilir, maaşa haciz konulabilir. Nafaka borcunu ödememek ayrıca disiplin hapsi yaptırımı da doğurabilir. Bunu Hakkını Sor'daki nafaka ödenmiyor rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun giderlerine gücü oranında katılır.
- Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçlarına ve anne babanın ekonomik gücüne göre belirlenir.
- Dava açarken nafakanın her yıl artırılmasını da iste.
- Çocuğun giderlerini fatura ve belgelerle göster.
- Nafaka 18 yaşına kadar ödenir; eğitim sürüyorsa çocuk kendisi yardım nafakası ister.
- Durum değişirse nafakanın artırılması veya azaltılması için dava açılabilir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182: Velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır; hakim istem halinde bu giderlerin gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 169: Boşanma veya ayrılık davası açılınca hakim, davanın devamı süresince gerekli geçici önlemleri, özellikle eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin önlemleri kendiliğinden alır.
- 4721 sayılı Kanun m. 327: Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır.
- 4721 sayılı Kanun m. 328: Ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür.
- 4721 sayılı Kanun m. 329: Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 330: Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur ve nafaka her ay peşin ödenir.
- 4721 sayılı Kanun m. 331: Durumun değişmesi halinde hakim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.
En çok sorulan sorular
Çocuk nafakası ne kadar?
Sabit bir tutar veya oran yoktur. Hakim çocuğun ihtiyaçlarına ve anne babanın ekonomik gücüne göre belirler.
İştirak nafakası kaç yaşına kadar ödenir?
Çocuk 18 yaşını doldurana kadar. Eğitimi sürüyorsa çocuk, eğitimi bitene kadar yardım nafakası için kendisi dava açabilir.
İşsizim, yine de nafaka öder miyim?
Çalışabilecek durumdaysan nafaka yükümlülüğün devam eder. Hakim ekonomik gücüne göre miktarı belirler.
Nafaka her yıl artar mı?
Kararda yıllık artış yazıyorsa artar. Yazmıyorsa artış için ayrıca nafaka artırım davası açman gerekir.
Boşanırken nafaka istemedim, sonradan isteyebilir miyim?
Evet. Çocuğun bakımı için sonradan ayrı bir iştirak nafakası davası açabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.