Dava Açmak Ne Kadar Tutar? Harç, Gider Avansı ve Avukat Ücreti
Haklı olduğunu düşündüğün bir konuda dava açmak istiyorsun ama aklındaki ilk soru şu: "Dava açmak ne kadar tutar?" Harç, gider avansı, bilirkişi ücreti, avukat ücreti gibi kalemler kafanı karıştırıyor. Bu rehberde bir hukuk davasını açarken ve dava sürerken hangi masrafları ödediğini, bu masrafları sonunda kimin üstlendiğini anlatıyoruz.
Dava açarken hangi masraflar ödenir?
Hukuk mahkemelerinde dava açan kişi, dava açarken iki tür ödeme yapar:
- Yargılama harçları
- Gider avansı
Bu ödemeler dava açılırken mahkeme veznesine ya da UYAP üzerinden yatırılır.
Harçlar
Harçlar, devletin yargı hizmeti karşılığında aldığı ücretlerdir. Başlıcaları şunlardır:
- Başvurma harcı: Her davada alınan sabit bir harçtır.
- Peşin harç: Para alacağı ya da tazminat gibi değeri belli olan davalarda, dava değeri üzerinden nispi olarak hesaplanır. Karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin alınır, kalanı karardan sonra ödenir.
- Maktu harç: Boşanma, velayet gibi değeri parayla ölçülemeyen davalarda sabit tutarda alınır.
Ölüm ve bedensel zarar nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harç oranı daha düşüktür; dava açılırken harcın yirmide biri alınır.
Harç tutarları ve oranları Harçlar Kanunu'na ekli tarifede yer alır ve her yıl güncellenir. Güncel tutarları dava açacağın adliyenin harç servisinden ya da UYAP'tan öğrenebilirsin.
Gider avansı
Gider avansı, dava sırasında yapılacak tebligat, posta, tanık ve bilirkişi gibi masraflar için peşin yatırılan paradır. Tutarı her yıl Adalet Bakanlığının çıkardığı gider avansı tarifesiyle belirlenir ve davanın türüne göre değişir.
Gider avansının yatırılması dava şartıdır. Yatırılmazsa dava görülemez. Dava sırasında avansın yetmediği anlaşılırsa mahkeme eksikliğin tamamlanması için sana iki haftalık kesin süre verir. Bu süreyi kaçırmak davanın usulden reddine yol açabilir.
Dava bittiğinde kullanılmayan gider avansı sana iade edilir. İade için banka hesap bilgilerini mahkemeye bildirmeyi unutma.
Dava sırasında çıkabilecek diğer masraflar
- Bilirkişi ücreti: Teknik bir konuda inceleme gerekiyorsa mahkeme bilirkişi atar ve ücretini taraflardan ister.
- Keşif gideri: Mahkemenin olay yerinde inceleme yapması gerekiyorsa ayrı bir masraf çıkar.
- Tanık ücretleri: Dinlenen tanıklar için yol ve gündelik ücreti ödenebilir.
- Delil avansı: Bir delilin toplanmasını isteyen taraf, mahkemenin belirlediği delil avansını yatırır.
Avukat ücreti ne kadar?
Davanı bir avukatla takip ediyorsan avukatla aranızda bir ücret sözleşmesi yapılır. Bu ücret avukatla serbestçe kararlaştırılır; ancak Türkiye Barolar Birliğinin her yıl yayımladığı avukatlık asgari ücret tarifesinin altında olamaz.
Avukatla yaptığın sözleşmedeki ücret ile mahkemenin karar verdiği vekalet ücreti farklı şeylerdir. Mahkemenin hükmettiği vekalet ücreti, davayı kaybeden tarafa yüklenir ve avukatınıza aittir.
Davayı kaybedersem masrafları kim öder?
Kural olarak yargılama giderleri, aleyhine karar verilen taraftan alınır. Yani davayı kaybeden taraf:
- Harçları
- Tebligat ve posta giderlerini
- Bilirkişi, tanık ve keşif giderlerini
- Karşı tarafın vekalet ücretini
öder. Taraflardan her biri davada kısmen haklı çıkarsa mahkeme giderleri haklılık oranına göre paylaştırır.
Bu yüzden dava açmadan önce delillerini ve haklılığını iyi değerlendirmen önemlidir. Kaybedersen kendi masraflarının yanında karşı tarafın vekalet ücretini de ödemek zorunda kalabilirsin. Ayrıntıları Hakkını Sor'daki davayı kaybedenin giderleri rehberinde bulabilirsin.
Param yoksa dava açamaz mıyım?
Açabilirsin. Kendinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini ödeyemeyecek durumdaysan ve talebin açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilirsin. Adli yardım kararıyla harç ve giderler geçici olarak devlet tarafından karşılanır; ayrıca baro aracılığıyla ücretsiz avukat da talep edebilirsin.
Adli yardım başvurusunun nasıl yapılacağını Hakkını Sor'daki adli yardım rehberinde bulabilirsin.
Arabuluculuk ve tüketici hakem heyeti
Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa dava açmaya gerek kalmaz ve masraflar çok daha düşük olur. Tüketici uyuşmazlıklarında da kanunda belirlenen tutarın altındaki başvurular için tüketici hakem heyetine ücretsiz başvurulabilir.
Kısaca yapılacaklar
- Dava açarken başvurma harcı, peşin ya da maktu harç ve gider avansı ödenir.
- Gider avansını yatırmazsan dava görülemez; eksik kalırsa iki hafta içinde tamamla.
- Harç ve avans tutarlarını adliyenin harç servisinden ya da UYAP'tan öğren.
- Avukat tutacaksan ücret sözleşmesini yazılı yap.
- Davayı kaybedersen karşı tarafın vekalet ücreti dahil yargılama giderlerini ödeyebileceğini hesaba kat.
- Ödeme gücün yoksa adli yardım iste.
- Zorunlu arabuluculuk ya da tüketici hakem heyeti yolu varsa önce onu kullan.
Dayanak mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114/1-g: Davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olması dava şartıdır.
- 6100 sayılı Kanun m. 120: Davacı, yargılama harçları ile gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken yatırır; avans yetersizse iki haftalık kesin süre verilir.
- 6100 sayılı Kanun m. 323: Yargılama giderleri harçları, tebligat, keşif, tanık ve bilirkişi giderlerini ve kanuna göre takdir edilen vekalet ücretini kapsar.
- 6100 sayılı Kanun m. 326: Yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen taraftan alınır; taraflar kısmen haklıysa giderler haklılık oranına göre paylaştırılır.
- 6100 sayılı Kanun m. 334: Yargılama giderlerini ödeme gücü bulunmayanlar, talepleri açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir.
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 28/a: Karar ve ilam harcının dörtte biri peşin, kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir; ölüm ve bedensel zarar nedeniyle açılan tazminat davalarında peşin harç oranı yirmide birdir.
En çok sorulan sorular
Dava açmak ne kadar tutar?
Tutar davanın türüne ve değerine göre değişir. Başvurma harcı, peşin ya da maktu harç ve gider avansı ödenir. Güncel tutarları adliyenin harç servisinden ya da UYAP'tan öğrenebilirsin.
Davayı kazanırsam ödediğim masraflar geri gelir mi?
Evet. Mahkeme yargılama giderlerinin aleyhine karar verilen taraftan alınmasına karar verir. Kullanılmayan gider avansı da sana iade edilir.
Gider avansını yatırmazsam ne olur?
Gider avansının yatırılması dava şartıdır. Yatırılmazsa ya da eksik kalıp verilen iki haftalık sürede tamamlanmazsa dava usulden reddedilebilir.
Avukatsız dava açabilir miyim?
Evet. Hukuk davalarında avukat tutma zorunluluğu yoktur. Ancak usul kuralları karmaşık olduğundan özellikle önemli davalarda avukattan destek almak faydalıdır.
Parasız dava açmak mümkün mü?
Ödeme gücün yoksa adli yardım talep edebilirsin. Mahkeme talebini kabul ederse harç ve giderler geçici olarak devlet tarafından karşılanır ve baro aracılığıyla ücretsiz avukat atanabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.