Davada Talebimi Artırabilir miyim? Islah Nedir, Nasıl ve Ne Zamana Kadar Yapılır?
Trafik kazası nedeniyle tazminat davası açtın. Zararının ne kadar olduğunu tam bilmediğin için dava dilekçesine şimdilik on bin lira yazdın. Bilirkişi raporu geldi ve zararının iki yüz bin lira olduğu hesaplandı. Ya da dava dilekçende önemli bir talebini veya delilini yazmayı unuttun. Avukatın "Islah yapmamız gerekiyor" diyor. "Islah nedir? Dava açtıktan sonra talebimi artırabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki ıslah kurumunu anlatıyoruz.
Islah nedir?
Islah, davanın taraflarından birinin, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir. Islah sayesinde:
- Dava dilekçesinde yazdığın miktarı artırabilirsin.
- Unuttuğun bir talebi ekleyebilirsin.
- Dava dilekçesindeki veya cevap dilekçesindeki eksik ve hatalı açıklamaları düzeltebilirsin.
- Davanın konusunu genişletebilirsin.
Islah, hem davacı hem de davalı için kullanılabilir. Örneğin davalı da cevap dilekçesinde ileri sürmediği bir savunmayı ıslah yoluyla ekleyebilir.
Islah kaç kez yapılabilir?
Aynı davada taraflardan her biri yalnızca bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Bu yüzden ıslahı doğru zamanda ve eksiksiz yapmak önemlidir. Genellikle bilirkişi raporu geldikten sonra, zararın gerçek miktarı belli olduğunda yapılır.
Islah ne zamana kadar yapılabilir?
- Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Tahkikat, delillerin toplanıp incelendiği aşamadır; sözlü yargılamaya geçildiğinde sona erer.
- Yargıtay bozma veya bölge adliye mahkemesi kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine geri geldiğinde, mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa, tahkikat sona erinceye kadar yine ıslah yapılabilir. Ancak bozma kararına uyulmasıyla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz.
Islah nasıl yapılır?
- Islah sözlü veya yazılı olarak yapılabilir.
- Karşı taraf duruşmada yoksa veya ıslah duruşma dışında yapılıyorsa, ıslah dilekçesi veya tutanak örneği karşı tarafa bildirilir.
- Miktar artırımı içeren ıslahlarda, artırılan miktar üzerinden harcın tamamlanması gerekir.
Islahın masrafı
Islah eden taraf, ıslah nedeniyle geçersiz hale gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin belirleyeceği teminatı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Yatırmazsa ıslah yapılmamış sayılır.
Sadece talep miktarının artırılması gibi, geçmiş işlemleri geçersiz kılmayan ıslahlarda bu teminat genellikle gündeme gelmez.
Kısmen ve tamamen ıslah
- Kısmen ıslah: Belirli bir usul işlemini düzeltmektir. Islah eden tarafa, ıslah ettiği işlemi yapması için bir haftalık süre verilir. Bu sürede işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.
- Tamamen ıslah: Davanın baştan düzeltilmesidir. Islah eden taraf, bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. Vermezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve dava eskisi gibi devam eder.
Islahın etkisi
Islah, yapan tarafın belirleyeceği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. Ancak şu işlemler ıslahla geçersiz kılınamaz:
- İkrar
- Tanık ifadeleri
- Bilirkişi raporları ve beyanları
- Keşif ve isticvap tutanakları
- Belirli koşullarla yemin işlemleri
Islahtan sonraki tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin dikkate alınması gerekmiyorsa, bunlar da yapılmamış sayılır.
Kötüniyetli ıslah
Islahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapıldığı anlaşılırsa, mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir. Ayrıca kötüniyetle ıslaha başvuran taraf, karşı tarafın uğradığı bütün zararları ödemeye ve disiplin para cezasına mahkûm edilir.
Zamanaşımına dikkat
Islahla artırılan miktar için zamanaşımı ayrıca değerlendirilir. Uygulamada, ıslahla artırılan kısım için zamanaşımı süresinin ıslah tarihine kadar dolmuş olması halinde karşı taraf zamanaşımı itirazında bulunabilmektedir. Bu nedenle uzun süren davalarda ıslahı geciktirmemek önemlidir.
Miktarı baştan belli olmayan alacakların nasıl dava edileceği için Hakkını Sor'daki belirsiz alacak davası rehberine, bilirkişi raporuna itiraz için bilirkişi raporuna nasıl itiraz edilir rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Islah hakkının aynı davada yalnızca bir kez kullanılabileceğini bil.
- Bilirkişi raporu geldikten sonra, talep miktarını ve eksik taleplerini gözden geçir.
- Islahı tahkikat sona ermeden yap.
- Miktar artırdıysan artırılan kısım için harcı tamamla.
- Hâkim teminat belirlediyse bir hafta içinde yatır.
- Tamamen ıslahta bir hafta içinde yeni dava dilekçesi ver.
- Zamanaşımı riskine karşı ıslahı geciktirme.
Dayanak mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 176: Taraflar usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir; aynı davada ıslah ancak bir kez yapılabilir.
- 6100 sayılı Kanun m. 177: Islah tahkikatın sonuna kadar yapılabilir; bozma veya kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesi tahkikat işlemi yaparsa tahkikat sonuna kadar yine yapılabilir; ıslah sözlü veya yazılı yapılır ve karşı tarafa bildirilir.
- 6100 sayılı Kanun m. 178: Islah eden, geçersiz hale gelen işlemlerin giderleri ve karşı tarafın zararı için hâkimin takdir ettiği teminatı bir hafta içinde yatırır; yatırmazsa ıslah yapılmamış sayılır.
- 6100 sayılı Kanun m. 179: Islah, belirlenen noktadan itibaren usul işlemlerini yapılmamış sayar; ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi raporları, keşif ve isticvap tutanakları ve belirli yemin işlemleri ıslahla geçersiz kılınamaz.
- 6100 sayılı Kanun m. 180-181: Tamamen ıslahta bir hafta içinde yeni dava dilekçesi verilir; kısmen ıslahta işlem bir hafta içinde yapılır; aksi halde ıslah yapılmamış gibi devam edilir.
- 6100 sayılı Kanun m. 182: Kötüniyetli ıslah dikkate alınmaz; kötüniyetli taraf karşı tarafın zararlarını ödemeye ve disiplin para cezasına mahkûm edilir.
En çok sorulan sorular
Dava açtıktan sonra talep miktarını artırabilir miyim?
Evet. Islah yoluyla, tahkikat sona erinceye kadar talep miktarını artırabilirsin.
Islah kaç kez yapılabilir?
Aynı davada her taraf yalnızca bir kez ıslah yapabilir.
Islah için ek harç öder miyim?
Miktar artırımı içeren ıslahlarda artırılan miktar üzerinden harcın tamamlanması gerekir.
Islah yapınca bilirkişi raporu geçersiz olur mu?
Hayır. Bilirkişi raporları, tanık ifadeleri ve ikrar ıslahla geçersiz kılınamaz.
Bozma kararından sonra ıslah yapılabilir mi?
Dosya ilk derece mahkemesine döndükten sonra mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa, tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.