Define veya Tarihi Eser Buldum: Kimin Olur, Bildirmezsem Ne Olur?
Bahçende temel kazarken toprak bir küpün içinden eski altın sikkeler çıktı. Ya da dedenden kalan evin duvarını yıkarken gizlenmiş bir kese buldun. Belki de tarlanda sürüm yaparken eski bir heykel parçası çıktı. "Bulduğum şey benim mi? Satabilir miyim? Bildirmezsem ne olur?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde define ve tarihi eser bulmanın kurallarını anlatıyoruz.
Define nedir?
Medeni Kanuna göre define, bulunmasından çok önce gömülmüş veya saklanmış olan ve artık malikinin bulunmadığı kesin olarak anlaşılan değerli şeylerdir.
Örneğin:
- Toprağa gömülmüş eski para veya altın
- Duvar içine saklanmış ve sahibinin kim olduğu artık bilinemeyen mücevherler
Önemli: Yakın zamanda kaybedilmiş veya sahibi belli olan eşya define değildir. Bu durumda kayıp eşya kuralları uygulanır. Bu konuyu Hakkını Sor'daki kayıp eşya bulmak rehberinde bulabilirsin.
Define kimin olur?
Bilimsel değeri olan eşyaya ilişkin kurallar saklı kalmak üzere define, içinde bulunduğu taşınmazın veya taşınır malın malikine ait olur.
- Kendi bahçende bulduysan define senindir.
- Başkasının arsasında, örneğin bir inşaatta işçi olarak çalışırken bulduysan, define arsa sahibinindir.
Defineyi bulan kişi, malikten değerinin yarısını aşmamak üzere uygun bir ödül isteyebilir.
Tarihi eser bulduysan kurallar değişir
Bulduğun şey tarihi veya bilimsel değer taşıyorsa, Medeni Kanun değil Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uygulanır. Uygulamada toprak altından çıkan eski şeylerin çoğu bu kapsama girer.
Korunması gerekli taşınır kültür varlıklarına örnekler:
- Eski sikkeler ve madalyalar
- Heykeller, figürinler, çini ve seramik kaplar
- Eski silahlar, takılar, mühürler
- Yazılı tabletler, el yazması kitaplar
- Fosiller ve insan iskeletleri
Bu varlıklar, ister devlete ister kişilere ait taşınmazlarda bulunsun, Devlet malı niteliğindedir. Yani kendi tarlanda bulsan bile tarihi eser senin olmaz.
Bildirme zorunluluğu
Kültür varlığı bulan veya arazisinde böyle bir varlık bulunduğunu öğrenen kişi, en geç üç gün içinde şu yerlerden birine bildirmek zorundadır:
- En yakın müze müdürlüğü
- Köyde muhtar
- Diğer yerlerde kaymakamlık veya valilik
Askeri bölgelerde bulunan varlıklar ise ilgili komutanlığa bildirilir.
Bildirim yükümlülüğüne mazeretsiz ve bilerek uymayan kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası alabilir. Bildirilmemiş bir kültür varlığını satan, satışa çıkaran veya satın alan kişinin cezası ise iki yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır.
İzinsiz define aramak suçtur
Define aramak için Kültür ve Turizm Bakanlığından define arama ruhsatı almak gerekir. Sit alanları, korunan yerler ve mezarlıklarda bu izin verilmez.
- İzinsiz define arayan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası alabilir.
- Kültür varlığı bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj yapan kişinin cezası iki yıldan beş yıla kadardır. Kazı sit alanı veya korunan bir yerde değilse ceza üçte bir indirilir.
- Bu suçları işleyerek bulduğu varlığı soruşturma başlamadan önce mülki amire teslim eden kişinin cezasında indirim yapılabilir.
Dedektörle tarlada gezmek, "define haritası" peşinde kazı yapmak da bu kapsama girebilir.
Kısaca yapılacaklar
- Bulduğun şeyin eski veya tarihi olabileceğini düşünüyorsan, ona dokunmayı ve kazmayı bırak.
- Üç gün içinde müze müdürlüğüne, muhtara veya kaymakamlığa bildir; bildirimi yazılı yap ve bir örneğini sakla.
- Bulduğun şeyi satmaya, saklamaya veya başkasına vermeye çalışma.
- İzinsiz define arama ve kazı yapma.
- Bulduğun şey tarihi değilse ve başkasının taşınmazındaysa, malikten değerinin yarısını aşmamak üzere ödül isteyebileceğini bil.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 772: Çok önce gömülmüş veya saklanmış ve artık maliki bulunmadığı kesin olan değerli şeyler definedir; bilimsel değerli eşya hükümleri saklı kalmak üzere define bulunduğu malın malikinindir; bulan değerinin yarısını aşmamak üzere ödül isteyebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 773: Bilimsel değeri olan sahipsiz doğal şeyler ile eski eserlerin bulunmasında özel kanun hükümleri uygulanır.
- 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m. 4: Kültür ve tabiat varlığını bulanlar veya arazilerinde bulunduğunu öğrenen malik ve zilyetler en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne, köyde muhtara veya mülki amire bildirmek zorundadır.
- 2863 sayılı Kanun m. 5: Kamuya veya kişilere ait taşınmazlarda bilinen veya ileride ortaya çıkacak korunması gerekli kültür ve tabiat varlıkları Devlet malı niteliğindedir.
- 2863 sayılı Kanun m. 23: Sikkeler, heykeller, kaplar, silahlar, takılar, yazılı belgeler, fosiller ve benzeri tarihi ve bilimsel değerli taşınırlar korunması gerekli taşınır kültür varlıklarıdır.
- 2863 sayılı Kanun m. 50: Define aramak için Kültür ve Turizm Bakanlığından ruhsat alınması gerekir; sit alanları, korunan yerler ve mezarlıklarda ruhsat verilmez.
- 2863 sayılı Kanun m. 67: Bildirim yükümlülüğüne mazeretsiz ve bilerek aykırı davranan altı aydan üç yıla kadar, bildirilmemiş varlığı satan veya satın alan iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır.
- 2863 sayılı Kanun m. 74: İzinsiz kazı veya sondaj yapan iki yıldan beş yıla kadar, izinsiz define arayan üç aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır; bulunan varlığı soruşturmadan önce teslim edene indirim yapılabilir.
En çok sorulan sorular
Kendi bahçemde define buldum, benim mi olur?
Bulduğun şey tarihi veya bilimsel değer taşımıyorsa, taşınmazın maliki olarak define senindir. Tarihi eser niteliğindeyse Devlet malıdır.
Bulduğum eski sikkeleri satabilir miyim?
Korunması gerekli kültür varlığıysa satamazsın. Bildirilmemiş kültür varlığını satmak veya satın almak iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir.
Tarihi eser bulursam kime bildirmeliyim?
En geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne, köydeysen muhtara, diğer yerlerde kaymakamlığa veya valiliğe bildirmelisin.
Başkasının arsasında define buldum, payım olur mu?
Define arsa malikinin olur. Ancak sen değerinin yarısını aşmamak üzere uygun bir ödül isteyebilirsin.
Dedektörle define aramak suç mu?
Kültür ve Turizm Bakanlığından ruhsat almadan define aramak suçtur ve üç aydan iki yıla kadar hapis cezası gerektirir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.