Değerinin Çok Altında Sattım: Aşırı Yararlanma (Gabin) Nedeniyle Sözleşme İptal Edilir mi?
Acil paraya ihtiyacın vardı ve evini piyasa değerinin çok altında sattın. Ya da yaşlı bir yakının, ne imzaladığını tam anlamadan değerli arsasını çok düşük bir fiyata devretti. "Değerinin çok altında yapılan satış iptal edilebilir mi? Aşırı yararlanma (gabin) nedir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde aşırı yararlanmayı ve haklarını anlatıyoruz.
Aşırı yararlanma nedir?
Aşırı yararlanma, bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunması ve bu oransızlığın, zarar gören tarafın zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanmasıdır. Hukukta buna "gabin" de denir.
Örneğin:
- Borç batağındaki birinin evini piyasa değerinin yarısından da azına satın almak
- Hastanedeki bir yakını için acil para arayan birine fahiş faizle borç vermek
- Hukuki işlemlerden anlamayan yaşlı birine arsasını çok düşük bedelle sattırmak
Şartlar nelerdir?
Aşırı yararlanmadan söz edebilmek için iki şart birlikte bulunmalıdır:
Edimler arasında açık oransızlık
Verdiğin şey ile aldığın şey arasında açık ve belirgin bir dengesizlik olmalıdır. Küçük fiyat farkları veya pazarlıkta kaybetmek yeterli değildir. Kanunda belirli bir oran öngörülmemiştir; oransızlığın açık olup olmadığına hakim karar verir.
Zor durum, düşüncesizlik veya deneyimsizlik
Bu oransızlık, şu durumlardan birinden yararlanılarak sağlanmış olmalıdır:
- Zor durum: Ekonomik sıkıntı, acil para ihtiyacı, hastalık veya benzeri bir zorunluluk
- Düşüncesizlik: İşlemin sonuçlarını yeterince düşünmeden hareket etmek
- Deneyimsizlik: Bu tür işlemler hakkında bilgi ve tecrübe sahibi olmamak
Karşı tarafın bu durumdan yararlanmış olması gerekir.
Hangi hakların var?
Zarar gören, durumun özelliğine göre iki seçenekten birini kullanabilir:
- Sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirerek verdiğini geri istemek
- Sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini istemek; örneğin satış bedelinin piyasa değerine tamamlanması
Süre çok önemli
Bu hakkı belirli süreler içinde kullanman gerekir:
- Düşüncesizlik veya deneyimsizlikte: Bunu öğrendiğin tarihten itibaren bir yıl içinde
- Zor durumda: Zor durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde
- Her halde: Sözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren beş yıl içinde
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Süre geçerse hakkını kaybedersin.
Nasıl kullanılır?
- Önce karşı tarafa sözleşmeyle bağlı olmadığını veya oransızlığın giderilmesini istediğini yazılı olarak bildir. Bunu noter aracılığıyla yapmak ispat açısından faydalıdır. İhtarname göndermeyi Hakkını Sor'daki ihtarname rehberinde bulabilirsin.
- Karşı taraf kabul etmezse dava aç. Taşınmaz satışlarında tapu iptal ve tescil davası açılabilir.
- Satış tarihindeki piyasa değerini gösteren belgeleri topla; mahkeme genellikle bilirkişi incelemesi yaptırır.
- Zor durumunu gösteren belgeleri, örneğin icra takipleri, hastane kayıtları veya borç belgelerini sakla.
Aldatma ve korkutmadan farkı
Aşırı yararlanmada karşı taraf seni kandırmamış veya tehdit etmemiştir. Ama senin zayıf durumundan yararlanmıştır. Eğer seni kandırarak veya korkutarak sözleşme yaptırdıysa, aldatma veya korkutma hükümleri uygulanır. Bunu Hakkını Sor'daki hile veya korkutmayla imzalatılan sözleşme rehberinde bulabilirsin.
Ölen yakının sağlığında mallarını mirasçılardan kaçırmak için satış gibi göstererek devrettiyse, bu muris muvazaasıdır. Bunu Hakkını Sor'daki muris muvazaası rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Sözleşme tarihindeki piyasa değerini araştır ve oransızlığı belgele.
- Zor durumunu, düşüncesizliğini veya deneyimsizliğini gösteren delilleri topla.
- Bir yıllık ve beş yıllık süreleri hesapla.
- Karşı tarafa noter aracılığıyla bildirim yap.
- Kabul edilmezse dava aç; taşınmazlarda tapu iptal ve tescil davasını değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 28: Sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak gerçekleştirilmişse zarar gören, sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirerek ediminin geri verilmesini veya sözleşmeye bağlı kalarak oransızlığın giderilmesini isteyebilir; bu hak, düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği, zor durumda ise durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her halde sözleşmenin kurulmasından başlayarak beş yıl içinde kullanılabilir.
En çok sorulan sorular
Evimi değerinin çok altında sattım, iptal ettirebilir miyim?
Satışı zor durumunda, düşüncesizliğinde veya deneyimsizliğinde bundan yararlanılarak yaptıysan ve oransızlık açıksa, süreler içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir veya farkı isteyebilirsin.
Gabin için ne kadar oransızlık gerekir?
Kanunda belirli bir oran yoktur. Oransızlığın açık olup olmadığına hakim karar verir.
Süre ne zaman başlar?
Düşüncesizlik veya deneyimsizlikte öğrenmeden, zor durumda bu durumun ortadan kalkmasından itibaren bir yıl. Her halde sözleşmeden itibaren beş yıl.
Sözleşmeyi bozmak yerine farkı isteyebilir miyim?
Evet. Sözleşmeye bağlı kalarak oransızlığın giderilmesini isteyebilirsin.
Pazarlıkta kötü bir fiyata sattım, bu gabin sayılır mı?
Tek başına yeterli değildir. Zor durum, düşüncesizlik veya deneyimsizlikten yararlanılmış olması da gerekir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.