Deneme Süresi Nedir? Deneme Süresinde İşten Çıkarılırsan
Yeni bir işe başladın ve iş sözleşmende "iki ay deneme süresi" yazıyor. Bu süre içinde işten çıkarılırsan ne olur? Tazminat alabilir misin? Deneme süresi uzatılabilir mi? Bu rehberde deneme süresinin kurallarını anlatıyoruz.
Deneme süresi nedir?
Deneme süresi, işçi ve işverenin birbirlerini tanımaları ve iş ilişkisinin devam edip etmeyeceğine karar vermeleri için tanınan bir süredir (4857 s.K. md. 15). Bu süre içinde taraflar iş sözleşmesini daha kolay sona erdirebilir.
Deneme süresi ne kadar olabilir?
- Deneme süresi, iş sözleşmesinde açıkça kararlaştırılmalıdır.
- Deneme süresi en fazla iki ay olabilir.
- Toplu iş sözleşmesi varsa, deneme süresi toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.
İş sözleşmende deneme süresine ilişkin bir hüküm yoksa, deneme süresi uygulanmaz. İşveren sonradan "Deneme süresindeydin" diyerek tazminatsız fesih yapamaz.
İki aylık süre, iş sözleşmesiyle uzatılamaz. Sözleşmende iki aydan uzun bir deneme süresi yazıyorsa ve toplu iş sözleşmesi yoksa, iki aydan sonraki kısım geçersizdir.
Deneme süresinde fesih
Deneme süresi içinde işçi de işveren de iş sözleşmesini:
- Bildirim süresine uymadan, yani önceden haber vermeden,
- Tazminat ödemeden
feshedebilir.
Yani deneme süresinde işten çıkarılırsan, ihbar ve kıdem tazminatı alamazsın. Kıdem tazminatı için zaten en az bir yıl çalışma şartı aranır.
Aynı şekilde sen de deneme süresinde işi beğenmezsen, önceden haber vermeden ve tazminat ödemeden işten ayrılabilirsin.
Deneme süresinde hakların
Deneme süresinde olman, diğer haklarını kaybettiğin anlamına gelmez:
- Çalıştığın günlerin ücretini almaya hakkın vardır.
- İlk günden itibaren sigortalı olarak çalıştırılman zorunludur. Sigortasız çalıştırılamazsın.
- Fazla çalışma yaptıysan, fazla çalışma ücretini almaya hakkın vardır.
- Asgari ücretin altında ücret ödenemez.
- Deneme süresi, kıdemin ve yıllık izin hakkının hesaplanmasında çalışma süresine dahil edilir.
Deneme süresi bittikten sonra iş ilişkisi devam ederse, deneme süresinde geçen süre de kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır.
Ayrımcılık yasağı
Deneme süresinde fesih serbest olsa da işveren, cinsiyet, hamilelik, din, siyasi düşünce ya da engellilik gibi sebeplerle ayrımcılık yaparak seni işten çıkaramaz. Örneğin hamile olduğunu öğrendiği için deneme süresinde seni çıkaran işverene karşı, ayrımcılık tazminatı talep edebilirsin. Bu tazminat, dört aya kadar ücretin tutarında olabilir.
İş güvencesi
İşe iade davası açabilmek için en az altı aylık kıdem şartı aranır. Deneme süresi en fazla iki ya da dört ay olduğu için, bu süre içinde işten çıkarılan işçi kural olarak işe iade davası açamaz.
Kısaca yapılacaklar
- İş sözleşmende deneme süresi olup olmadığını ve süresini kontrol et.
- Deneme süresinin iki ayı aşıp aşmadığına bak.
- İlk günden itibaren sigortalı olarak çalıştırıldığını e-Devlet'ten kontrol et.
- Çalıştığın günlerin ücretini ve fazla çalışma ücretini iste.
- Ayrımcılık nedeniyle çıkarıldığını düşünüyorsan arabulucuya, ardından iş mahkemesine başvur.
En çok sorulan sorular
Deneme süresi en fazla ne kadar olabilir?
En fazla iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.
Sözleşmemde deneme süresi yazmıyor, uygulanır mı?
Hayır. Deneme süresi sözleşmede açıkça kararlaştırılmadıysa uygulanmaz.
Deneme süresinde işten çıkarılırsam tazminat alır mıyım?
Hayır. Deneme süresinde taraflar bildirim süresine uymadan ve tazminatsız fesih yapabilir; ancak çalıştığın günlerin ücretini alırsın.
Deneme süresinde sigortasız çalıştırılabilir miyim?
Hayır. İlk günden itibaren sigortalı çalıştırılman zorunludur.
Deneme süresi kıdemden sayılır mı?
Evet. İş ilişkisi devam ederse deneme süresi kıdem ve yıllık izin hesabına dahil edilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.