Dereye Atık Vermek ve Moloz Dökmek Suç mu? Çevreyi Kirletmenin Cezası
Köyünün yanındaki dereye bir fabrikanın atık suyunu boşalttığını görüyorsun, balıklar ölüyor ve tarlan zarar görüyor. Ya da tadilattan çıkan molozu boş bir araziye döktün ve hakkında tutanak tutuldu. Belki de işyerinin bacası komşuları rahatsız ediyor ve şikayet edildin. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre çevreyi kirletme suçunu, cezasını ve bir kirliliği nasıl şikayet edebileceğini anlatıyoruz.
Çevre kirletme suçu nedir?
İlgili kanunlarla belirlenen teknik kurallara uymadan ve çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya vermek suçtur.
Bu suç iki şekilde işlenebilir:
- Kasten: Kişi atığı bilerek ve isteyerek çevreye bırakır. Örneğin fabrikanın atık suyunu bilerek dereye vermek.
- Taksirle: Kişi dikkatsizlik veya özensizlik yüzünden kirliliğe neden olur. Örneğin bakımı yapılmayan bir tankın sızıntı yaparak toprağı kirletmesi.
Hangi davranışlar çevre kirletme sayılabilir?
- Fabrika veya atölyenin atık suyunu arıtmadan dereye, göle veya denize vermek
- Kimyasal maddeleri, yağları veya akaryakıtı toprağa dökmek
- İnşaat molozunu veya sanayi atığını izinsiz bir araziye ya da dere yatağına dökmek
- Filtre kullanılmadan bacadan yoğun ve zararlı duman salmak
- Tarım ilacı kutularını veya tehlikeli atıkları su kaynaklarının yanına atmak
- Tehlikeli atıkları izinsiz olarak yurt dışından getirmek
Tek bir çöp poşetinin yere atılması gibi küçük davranışlar genellikle bu suçu değil, idari para cezasını gerektirir. Suç için çevreye zarar verebilecek nitelikte bir kirlilik aranır.
Cezası ne?
Kasten kirletmede:
- Atık veya artıkları teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek şekilde toprağa, suya veya havaya veren kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası alır.
- Atık veya artıkları izinsiz olarak ülkeye sokan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır.
- Atıklar toprakta, suda veya havada kalıcı bir etki bırakırsa ceza iki kat artırılır.
- Atıklar insan veya hayvanlarda tedavisi zor hastalıklara, üreme yeteneğinin kaybına ya da hayvan ve bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesine yol açabilecek nitelikteyse ceza beş yıldan az olmamak üzere hapis ve bin güne kadar adli para cezasıdır.
Taksirle kirletmede:
- Dikkatsizlik sonucu kirliliğe neden olan kişiye adli para cezası verilir.
- Kirlilik kalıcı bir etki bırakırsa ceza iki aydan bir yıla kadar hapistir.
- Tedavisi zor hastalıklara veya doğal yapının değişmesine yol açabilecek atıklarda ceza bir yıldan beş yıla kadar hapistir.
Kirliliği bir şirket yaptıysa, şirkete de faaliyet izninin iptali gibi güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Ayrıca çevre mevzuatına göre şirkete ağır idari para cezaları da verilebilir. Şirketlerin ceza sorumluluğu için Hakkını Sor'daki şirket adına işlenen suçlar rehberine bakabilirsin.
Bir kirliliği nasıl şikayet edebilirsin?
- Kirliliğin fotoğrafını ve videosunu tarih ve konum bilgisiyle çek.
- Atığın nereden geldiğini gösteren boru, kanal veya araç varsa onu da kayıt altına al; aracın plakasını not et.
- Ölen balık, kuruyan bitki veya hayvanlarda görülen hastalık gibi zararları belgeleyip fotoğrafla.
- İl Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğüne veya ALO 181 Çevre Hattına bildirimde bulun.
- Belediyeye veya jandarmaya haber vererek tutanak tutulmasını iste.
- Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulun.
Kirlilik sana zarar verdiyse, örneğin tarlan veya hayvanların etkilendiyse, ayrıca tazminat davası açabilirsin. Bu davada zararın tespiti için bilirkişi incelemesi istenir; bu yüzden zarar oluşur oluşmaz mahkemeden delil tespiti istemek faydalı olabilir.
Hakkında işlem yapıldıysa ne yapmalısın?
- Tutanağın bir örneğini iste ve neyin tespit edildiğini dikkatle oku.
- İfade vermeden önce avukatına danış.
- Atığın senden kaynaklanmadığını ya da teknik kurallara uygun şekilde bertaraf edildiğini gösteren belgeleri, örneğin atık teslim belgelerini ve lisanslı firmayla yapılan sözleşmeleri sun.
- Kirliliği gidermek için yaptığın temizlik ve iyileştirme çalışmalarını belgele.
- Kirlilik bir arıza veya kaza sonucu oluştuysa, bunun kasten değil taksirle olduğunu gösteren bakım kayıtlarını topla.
Kısaca yapılacaklar
- Moloz, kimyasal ve sanayi atıklarını yalnızca izinli alanlara ve lisanslı firmalara teslim et.
- Atık teslim belgelerini sakla.
- Bir kirlilik görürsen fotoğrafla, konumu ve kaynağı kaydet.
- ALO 181'e, il çevre müdürlüğüne ve savcılığa bildir.
- Zarar gördüysen delil tespiti ve tazminat yoluna git.
- Hakkında işlem yapıldıysa belgelerinle birlikte avukatına danış.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 181: Teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren altı aydan iki yıla, izinsiz ülkeye sokan bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır; kalıcı etkide ceza iki katına çıkar, ağır hastalık veya doğal yapıyı değiştirme niteliğindeki atıklarda beş yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası verilir; tüzel kişilere güvenlik tedbiri uygulanır.
- 5237 sayılı Kanun m. 182: Çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkların verilmesine taksirle neden olan adli para cezası, kalıcı etkide iki aydan bir yıla, ağır hastalık veya doğal yapıyı değiştirme niteliğindeki atıklarda bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır.
En çok sorulan sorular
Çevre kirletmenin cezası ne?
Kasten kirletmede temel ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir. Kalıcı etki ve tehlikeli atıklarda ceza ağırlaşır.
Moloz dökmek suç mu?
Çevreye zarar verecek şekilde izinsiz alana dökülürse suç oluşabilir. Ayrıca idari para cezası da verilir.
Fabrika dereyi kirletiyor, nereye şikayet etmeliyim?
ALO 181 Çevre Hattına, il çevre müdürlüğüne ve Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilirsin.
Dikkatsizlik sonucu kirlilik de suç mu?
Evet. Taksirle kirletmede adli para cezası, kalıcı etki varsa hapis cezası verilir.
Kirlilik tarlama zarar verdi, tazminat alabilir miyim?
Evet. Zararını belgeleyerek kirliliğe neden olan kişi veya şirkete karşı tazminat davası açabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.