Dernek Nasıl Kurulur? Kaç Kişi Gerekir, Nereye Başvurulur?
Köyünün kalkınması, mahallendeki çocuklara destek ya da hobin için bir araya gelen arkadaşlarınla resmi bir yapı kurmak istiyorsun. "Dernek kurmak için kaç kişi gerekir, izin almak gerekir mi, nereye başvurulur, derneğin yönetiminde sorumluluklarım neler?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde dernek kurmanın şartlarını, kuruluş sürecini ve üyelerin haklarını anlatıyoruz.
Dernek nedir?
Kanuna göre dernek; gerçek ya da tüzel en az yedi kişinin, kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek için bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmesiyle oluşan, tüzel kişiliğe sahip bir topluluktur. Hukuka ya da ahlaka aykırı amaçlarla dernek kurulamaz.
Kimler dernek kurabilir?
Herkes önceden izin almadan dernek kurma hakkına sahiptir. Dernek kurucularının fiil ehliyetine sahip olması, yani ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir.
Kısıtlamalar
Türk Silahlı Kuvvetleri ve kolluk mensupları ile kamu kurumlarındaki memurlar hakkında özel kanunlarında getirilen kısıtlamalar saklıdır. Bu kişiler dernek kurmadan önce kendi kanunlarındaki kuralları kontrol etmelidir.
Dernek tüzüğü
Her derneğin bir tüzüğü bulunur. Tüzükte en az şunlar yer almalıdır:
- Derneğin adı ve merkezi,
- Derneğin amacı ve bu amaç için yürütülecek çalışma konuları ve faaliyet alanı,
- Derneğe üye olma ve üyelikten çıkma şartları,
- Genel kurulun toplanma şekli, zamanı ve görevleri,
- Yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri,
- Üyelerin ödeyeceği giriş ve yıllık aidatın belirlenme şekli,
- Derneğin borçlanma usulleri ve iç denetim şekli,
- Tüzüğün nasıl değiştirileceği,
- Derneğin feshi halinde mallarının nasıl tasfiye edileceği.
Dernek nasıl kurulur?
Kuruluş bildirimi
Dernek, kuruluş bildirimi, dernek tüzüğü ve gerekli belgelerin, derneğin yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülki amirine (il merkezinde valilik, ilçede kaymakamlık) verilmesiyle kurulur. Dernek, bu belgeleri verdiği anda tüzel kişilik kazanır.
Uygulamada başvurular il sivil toplumla ilişkiler müdürlükleri aracılığıyla alınır. Gerekli belge listesini başvuracağın birimden önceden öğrenmelisin.
İnceleme
Kuruluş bildirimi, belgeler ve tüzük en büyük mülki amir tarafından altmış gün içinde dosya üzerinden incelenir. Kanuna aykırılık ya da eksiklik tespit edilirse, bunların giderilmesi kuruculardan istenir. Bu istemin tebliğinden itibaren otuz gün içinde eksiklik tamamlanmaz ve aykırılık giderilmezse, derneğin feshi için dava açılması amacıyla durum Cumhuriyet savcılığına bildirilir.
İlk genel kurul
Dernekler, inceleme sonucunda yapılan yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel kurul toplantılarını yapmak ve zorunlu organlarını oluşturmak zorundadır.
Derneğe üyelik
Üye olma
Fiil ehliyetine sahip her gerçek kişi ile tüzel kişiler derneğe üye olma hakkına sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya, hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz. Yazılı üyelik başvurusu, dernek yönetim kurulunca en geç otuz gün içinde karara bağlanır ve sonuç yazıyla bildirilir.
Üyelikten çıkma
Hiç kimse dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Her üye yazılı olarak bildirmek şartıyla dernekten çıkabilir.
Üyelikten çıkarılma
Tüzükte üyelerin çıkarılma sebepleri gösterilebilir. Tüzükte çıkarma düzenlenmemişse, üye ancak haklı sebeple çıkarılabilir ve bu karara haklı sebep bulunmadığı ileri sürülerek itiraz edilebilir.
Dernek yöneticilerinin sorumlulukları
Dernek yöneticilerinin kanunda düzenlenen çeşitli yükümlülükleri vardır. Bunlara uymamanın idari para cezası ve hatta hapis cezası gibi sonuçları olabilir:
- Derneğe ait defter ve kayıtları tutmayan ya da tasdiksiz defter tutan yöneticiler, üç aydan bir yıla kadar hapis ya da adli para cezasıyla cezalandırılır.
- Genel kurulu süresinde toplantıya çağırmayan ya da kurallara aykırı toplayan yöneticilere idari para cezası verilir.
- Seçimlere ve oylamalara hile karıştıranlar ya da defter ve kayıtları tahrif eden, yok eden veya gizleyenler altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır.
- Derneğin parasını ya da mallarını kendi çıkarı için kullanan yöneticiler, güveni kötüye kullanma suçundan cezalandırılır.
Gelir ve giderlerin belgelenmesi
Dernek gelirleri alındı belgesiyle toplanır, giderler harcama belgesiyle yapılır. Gelirler banka aracılığıyla toplanırsa dekont ya da hesap özeti alındı belgesi yerine geçer. Bu belgeler beş yıl saklanmalıdır.
Kısaca yapılacaklar
- En az yedi kurucu üyeyi bir araya getir.
- Kanunda sayılan konuları içeren bir dernek tüzüğü hazırla.
- Kuruluş bildirimini ve belgeleri valiliğe ya da kaymakamlığa ver.
- Eksiklik istenirse otuz gün içinde tamamla.
- Yazılı bildirimden itibaren altı ay içinde ilk genel kurulu yap.
- Defter ve kayıtları usulüne uygun tut, gelir ve giderleri belgele.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 56-57: Dernek en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında ortak amaç için oluşturduğu tüzel kişiliğe sahip topluluktur; herkes önceden izin almaksızın dernek kurabilir, kurucuların fiil ehliyeti gerekir.
- 4721 sayılı Kanun m. 59-60: Dernek, kuruluş bildirimi ve tüzüğün en büyük mülki amire verilmesiyle tüzel kişilik kazanır; belgeler altmış gün içinde incelenir, eksiklik otuz gün içinde giderilmezse fesih davası için savcılığa bildirilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 62: İlk genel kurul yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde yapılır.
- 4721 sayılı Kanun m. 63-64 ve m. 66-67: Kimse üye olmaya zorlanamaz; başvuru otuz gün içinde karara bağlanır; her üye yazılı bildirimle çıkabilir; tüzükte düzenlenmemişse üye ancak haklı sebeple çıkarılabilir.
- 5253 sayılı Dernekler Kanunu m. 3: Fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler önceden izin almaksızın dernek kurabilir; kolluk, askeri personel ve memurlara ilişkin özel kısıtlamalar saklıdır.
- 5253 sayılı Kanun m. 4: Tüzükte derneğin adı, merkezi, amacı, üyelik şartları, genel kurul ve organlarla ilgili hususların yer alması zorunludur.
- 5253 sayılı Kanun m. 11: Gelirler alındı belgesiyle toplanır, giderler harcama belgesiyle yapılır, belgeler beş yıl saklanır.
- 5253 sayılı Kanun m. 32: Defter tutmayan yöneticilere üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası, oylamaya hile karıştıranlara altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası, genel kurulu çağırmayanlara idari para cezası verilir; dernek malını kötüye kullananlar güveni kötüye kullanmadan cezalandırılır.
En çok sorulan sorular
Dernek kurmak için kaç kişi gerekir?
Kanuna göre dernek, gerçek ya da tüzel en az yedi kişi tarafından kurulabilir.
Dernek kurmak için izin almak gerekir mi?
Hayır. Herkes önceden izin almadan dernek kurma hakkına sahiptir. Kuruluş bildirimini ve tüzüğü mülki amire vermen yeterlidir. Dernek bu belgeleri verdiği anda tüzel kişilik kazanır.
Dernek kuruluş başvurusu nereye yapılır?
Kuruluş bildirimi ve tüzük, derneğin merkezinin bulunacağı yerin en büyük mülki amirine, yani il merkezinde valiliğe, ilçede kaymakamlığa verilir.
Memurlar dernek kurabilir mi?
Kanun, kamu kurumlarındaki memurlar ile asker ve kolluk mensupları hakkında özel kanunlarında getirilen kısıtlamaları saklı tutar. Bu kişiler kendi kanunlarındaki kurallara bakmalıdır.
Dernekten nasıl ayrılırım?
Hiç kimse dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Dernekten çıkmak için yönetim kuruluna yazılı olarak bildirimde bulunman yeterlidir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.