Dolarla Borç Verdim: Türk Lirasıyla Ödenebilir mi, Hangi Günün Kuru Esas Alınır?
Bir yakınına 5.000 dolar borç verdin ve şimdi o, borcu Türk lirasıyla ödemek istiyor. Ya da sen dövizle borçlandın, ama elinde döviz yok ve "borcumu lira olarak ödeyebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Belki de borçlu zamanında ödemedi ve o sırada kur çok değişti. "Hangi günün kuru esas alınır? Alacaklı dolar olarak ödenmesinde ısrar edebilir mi?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanununa göre yabancı parayla belirlenen borçların nasıl ödeneceğini anlatıyoruz.
Temel kural: Para borcu Türk lirasıyla ödenir
Borçlar Kanununa göre konusu para olan bir borç, ülke parasıyla, yani Türk lirasıyla ödenir.
Borç dövizle belirlenmişse
Taraflar borcun dolar, euro veya başka bir yabancı parayla ödenmesini kararlaştırmış olabilir. Bu durumda iki ihtimal vardır:
Sözleşmede "aynen ödeme" kaydı yoksa
Sözleşmede "aynen ödeme" veya bu anlama gelen bir ifade yoksa, borçlu borcunu ödeme günündeki rayiç, yani kur üzerinden Türk lirasıyla da ödeyebilir.
Örneğin 5.000 dolar borcun varsa ve sözleşmede "aynen dolar olarak ödenecektir" gibi bir kayıt yoksa, ödeme günündeki kur üzerinden hesaplanan Türk lirasını ödeyerek borcundan kurtulabilirsin.
Sözleşmede "aynen ödeme" kaydı varsa
Sözleşmede "aynen ödeme" veya bu anlama gelen bir ifade varsa, borçlu borcu kararlaştırılan yabancı parayla ödemek zorundadır. Bu durumda Türk lirasıyla ödeme hakkı yoktur.
"Aynen ödeme" kaydına örnek ifadeler şunlar olabilir:
- "Borç aynen ABD doları olarak ödenecektir."
- "Ödeme yalnızca euro cinsinden yapılacaktır."
Borç zamanında ödenmezse: Alacaklının seçimlik hakkı
Döviz borcu ödeme gününde ödenmezse ve sözleşmede aynen ödeme kaydı yoksa, alacaklı şu seçeneklerden birini tercih edebilir:
- Alacağın aynen, yani yabancı para olarak ödenmesini isteyebilir.
- Vade tarihindeki kur üzerinden Türk lirası olarak ödenmesini isteyebilir.
- Fiili ödeme günündeki kur üzerinden Türk lirası olarak ödenmesini isteyebilir.
Bu kural, borcunu zamanında ödemeyen borçlunun kur farkından yararlanmasını önler. Örneğin vade günü dolar düşükse ama sonra yükselmişse, alacaklı fiili ödeme günündeki kuru seçebilir. Tersine, vadeden sonra dolar düştüyse alacaklı vade tarihindeki kuru seçebilir.
Temerrüt faizi
Döviz borcu zamanında ödenmezse temerrüt faizi de gündeme gelir. Yabancı para alacaklarında uygulanacak faiz oranı ayrıca özel mevzuata tabi olabilir. Genel faiz kurallarını Hakkını Sor'daki yasal faiz ve temerrüt faizi rehberinde bulabilirsin.
Dövizle borç verirken nelere dikkat etmelisin?
- Borcu yazılı olarak belgele; tutarı, para birimini ve vadeyi açıkça yaz.
- Dövizle ödenmesini istiyorsan sözleşmeye "aynen ödeme" kaydı koy.
- Parayı banka aracılığıyla gönder ki ödemenin para birimi ve tutarı belli olsun.
- Vade tarihini açıkça belirle.
Senedi düzgün hazırlamayı Hakkını Sor'daki senet nasıl yazılır rehberinde bulabilirsin.
Kira ve diğer sözleşmelerde döviz
Konut kiralarında dövizle kira belirlenmesi ve kira artışlarına ilişkin özel kurallar ve geçici düzenlemeler bulunabilir. Kira sözleşmesinde dövizle bedel belirlenmesini planlıyorsan, güncel düzenlemeleri ayrıca kontrol etmelisin.
Kısaca yapılacaklar
- Sözleşmende "aynen ödeme" kaydı olup olmadığını kontrol et.
- Aynen ödeme kaydı yoksa, borçlu olarak ödeme günündeki kur üzerinden Türk lirasıyla ödeyebilirsin.
- Aynen ödeme kaydı varsa, borcu kararlaştırılan yabancı parayla ödemelisin.
- Borç zamanında ödenmediyse, alacaklı olarak aynen ödeme, vade günü kuru veya ödeme günü kuru seçeneklerinden birini seç.
- Ödemeyi banka aracılığıyla yap ve dekontunu sakla.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 99: Konusu para olan borç ülke parasıyla ödenir; başka bir para birimiyle ödeme kararlaştırılmışsa, sözleşmede aynen ödeme kaydı yoksa borç ödeme günündeki rayiç üzerinden ülke parasıyla da ödenebilir; ödeme gününde ödenmezse alacaklı aynen veya vade ya da fiili ödeme günündeki rayiç üzerinden ülke parasıyla ödenmesini isteyebilir.
En çok sorulan sorular
Dolarla aldığım borcu Türk lirasıyla ödeyebilir miyim?
Sözleşmede aynen ödeme kaydı yoksa, ödeme günündeki kur üzerinden Türk lirasıyla ödeyebilirsin.
Alacaklı dolar olarak ödenmesinde ısrar edebilir mi?
Sözleşmede aynen ödeme kaydı varsa evet. Kayıt yoksa borçlu Türk lirasıyla ödeyebilir.
Borç zamanında ödenmezse hangi günün kuru esas alınır?
Alacaklı, vade tarihindeki veya fiili ödeme günündeki kuru seçebilir ya da aynen döviz olarak ödenmesini isteyebilir.
Aynen ödeme kaydı ne demek?
Borcun yalnızca kararlaştırılan yabancı parayla ödenmesi gerektiğini gösteren sözleşme hükmüdür.
Döviz borcunu ödemezsem ne olur?
Alacaklı icra takibi başlatabilir veya dava açabilir. Ayrıca kur seçimi alacaklıya geçer ve temerrüt faizi de istenebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.