Dosyada Kısıtlama Kararı Nedir? Avukat Dosyayı Ne Zaman Görebilir?
Kardeşin gözaltına alındı ve avukat tuttun. Avukatın savcılığa gidip dosyayı incelemek istedi, ama "Dosyada kısıtlama kararı var, inceleyemezsiniz" denildi. "Neyle suçlandığını bilmeden nasıl savunma yapacağız? Bu karar ne kadar sürer?" diye soruyorsun. Ya da sen bir soruşturmada mağdursun ve avukatın dosyadaki delilleri göremiyor. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki müdafiin dosyayı inceleme yetkisini ve kısıtlama kararını anlatıyoruz.
Avukatın dosyayı inceleme hakkı
Kural olarak müdafi, yani şüphelinin avukatı, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Bu hak, savunmanın neyle suçlandığını bilmesi ve etkili bir savunma hazırlayabilmesi için önemlidir.
Bu haktan suçtan zarar görenin, yani mağdurun vekili de yararlanır.
Kısıtlama kararı nedir?
Avukatın dosyayı inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse kısıtlanabilir. Buna halk arasında "dosyada kısıtlama var" denir.
Kısıtlama kararını savcı tek başına veremez. Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi karar verir.
Hangi suçlarda kısıtlama kararı verilebilir?
Kısıtlama kararı her soruşturmada verilemez. Yalnızca kanunda sayılan suçlarda verilebilir. Bunlardan bazıları şunlardır:
- Kasten öldürme
- Nitelikli cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
- Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
- Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve devlet sırlarına karşı suçlar
- Silah kaçakçılığı, Bankacılık Kanunu'ndaki zimmet ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu gibi özel kanunlardaki bazı suçlar
Bu listede yer almayan bir suçta, örneğin basit bir dolandırıcılık veya yaralama soruşturmasında kısıtlama kararı verilemez. Böyle bir durumda kısıtlama kararına itiraz edebilirsin.
Kısıtlama olsa bile görülebilecek belgeler
Kısıtlama kararı verilmiş olsa bile şu belgeler kısıtlanamaz; avukat bunları her zaman inceleyebilir ve örneğini alabilir:
- Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar
- Bilirkişi raporları
- Şüphelinin ve avukatının hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlere ait tutanaklar
Yani kardeşinin kendi ifade tutanağını ve bilirkişi raporlarını avukatın görebilir.
Kısıtlama ne zaman sona erer?
Kısıtlama yalnızca soruşturma evresinde geçerlidir. İddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren müdafi, dosya içeriğinin tamamını ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.
Kısıtlama kararına itiraz
Kısıtlama kararı sulh ceza hâkimliği tarafından verildiği için bu karara karşı itiraz yoluna başvurulabilir. İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren hâkimliğe verilecek bir dilekçeyle yapılır ve kural olarak sırada bulunan bir sonraki sulh ceza hâkimliği tarafından incelenir. İtiraz dilekçesinde özellikle şunları vurgulayabilirsin:
- Soruşturma konusu suçun kanundaki listede yer almadığı
- Kısıtlamanın soruşturmanın amacı bakımından gerekli olmadığı
- Kısıtlamanın uzun sürmesinin savunma hakkını ortadan kaldırdığı
Tutuklamaya itiraz için Hakkını Sor'daki tutuklama kararına itiraz nasıl yapılır rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Avukatından dosyada kısıtlama kararı olup olmadığını ve hangi tarihte, hangi hâkimlikçe verildiğini öğrenmesini iste.
- Soruşturma konusu suçun kısıtlama kararı verilebilecek suçlar arasında olup olmadığını kontrol et.
- Kısıtlama olsa bile ifade tutanaklarının ve bilirkişi raporlarının örneklerini iste.
- Hukuka aykırı olduğunu düşündüğün kısıtlama kararına iki hafta içinde itiraz et.
- İddianame kabul edildiğinde dosyanın tamamının incelenmesini sağla.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 153: Müdafi soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belgelerin örneğini harçsız alabilir; bu yetki soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse savcının istemi üzerine hâkim kararıyla, yalnızca kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti, örgüt kurma, devletin güvenliğine, anayasal düzene ve devlet sırlarına karşı suçlar ile özel kanunlarda sayılan suçlarda kısıtlanabilir; ifade tutanakları, bilirkişi raporları ve hazır bulunulabilen işlemlere ait tutanaklar kısıtlanamaz; iddianamenin kabulünden itibaren müdafi dosyanın tamamını inceleyebilir; bu haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır.
- 5271 sayılı Kanun m. 267 ve 268: Hâkim kararlarına karşı itiraz edilebilir; itiraz kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie yapılır; sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazı kural olarak sıradaki sulh ceza hâkimliği inceler.
En çok sorulan sorular
Dosyada kısıtlama kararı ne demek?
Avukatın soruşturma dosyasını inceleme ve belge örneği alma yetkisinin, sulh ceza hâkimi kararıyla sınırlandırılmasıdır.
Her suçta kısıtlama kararı verilebilir mi?
Hayır. Yalnızca kanunda sayılan ağır suçlarda verilebilir.
Kısıtlama varken hangi belgeleri görebiliriz?
İfade tutanaklarını, bilirkişi raporlarını ve hazır bulunmaya yetkili olunan işlemlerin tutanaklarını.
Kısıtlama kararı ne zaman kalkar?
İddianamenin mahkeme tarafından kabulüyle birlikte avukat dosyanın tamamını inceleyebilir.
Kısıtlama kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.