Emanet Bıraktığım Eşyalar: Saklama Sözleşmesinde Hakların
Taşınırken eşyalarını bir tanıdığının deposuna bıraktın. Yurt dışına giderken altınlarını güvendiğin bir yakınına emanet ettin. Şimdi geri istediğinde "sonra veririm" diyor, eşyaların bir kısmı kaybolmuş ya da kullanılmış. "Emanet bıraktığım eşyayı ne zaman geri isteyebilirim? Saklayan eşyamı kullanabilir mi? Zarar görürse kim sorumlu?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki saklama sözleşmesini anlatıyoruz.
Saklama sözleşmesi nedir?
Saklama sözleşmesi, saklayanın, saklatanın kendisine bıraktığı bir taşınırı güvenli bir yerde koruma altına almayı üstlendiği sözleşmedir. Halk arasında buna "emanet bırakmak" denir.
Saklama kural olarak ücretsizdir. Ancak açıkça kararlaştırıldıysa veya durum ve koşullar gerektiriyorsa, saklayan ücret isteyebilir. Örneğin profesyonel bir depolama hizmeti ücretlidir.
Kullanım ödüncünden farkı şudur: Ödünçte eşya kullanılmak için verilir; saklamada ise yalnızca korunmak için bırakılır.
Saklayan eşyayı kullanabilir mi?
Hayır. Saklayan, saklatanın izni olmadıkça saklanan eşyayı kullanamaz.
Bu yasağa aykırı davranırsa:
- Saklatana uygun bir kullanım bedeli ödemekle yükümlüdür.
- Kullanmamış olsaydı bile zararın doğacağını ispat etmedikçe, beklenmedik hallerden doğan zararlardan da sorumludur.
Örneğin emanet bırakılan arabayı izinsiz kullanan kişi, araba kullanım sırasında kendi kusuru olmadan zarar görse bile sorumlu olur.
Eşyayı ne zaman geri isteyebilirsin?
Saklama sözleşmesinde belirli bir süre kararlaştırılmış olsa bile, saklatan eşyasını her zaman geri isteyebilir. Saklayan, eşyayı bütün çoğalmalarıyla birlikte geri vermekle yükümlüdür.
Ancak süre kararlaştırılmışsa ve saklayan bu süreyi dikkate alarak masraf yaptıysa, saklatan bu masrafları ödemek zorundadır.
Saklayan eşyayı erken iade edebilir mi?
- Süre belirlenmişse, saklayan süre bitmeden eşyayı geri veremez. Ancak öngörülemeyen durumlar nedeniyle saklamanın devamı eşya için tehlikeli veya kendisi için zararlı hale gelirse erken iade edebilir.
- Süre belirlenmemişse, saklayan eşyayı her zaman geri verebilir.
Birden fazla kişi birlikte bıraktıysa
Birden çok kişi bir eşyayı birlikte saklamak üzere bıraktıysa, sözleşmede aksine hüküm yoksa veya hepsinin rızası alınmadıkça, saklayan eşyayı bunlardan yalnızca birine vererek sorumluluktan kurtulamaz.
Örneğin kardeşlerin birlikte emanet bıraktığı miras eşyaları, diğerlerinin rızası olmadan yalnızca bir kardeşe verilemez.
Eşya nerede geri verilir?
Saklanan eşya, masrafları ve hasarı saklatana ait olmak üzere, korunması gereken yerde geri verilir. Yani kural olarak eşyayı saklandığı yerden almak saklatana düşer.
Birlikte saklayanlar
Bir eşyayı birlikte saklamak üzere alanlar, ondan müteselsilen sorumludur.
Üçüncü kişi eşyada hak iddia ederse
Bir üçüncü kişi saklanan eşya üzerinde hak iddia etse bile, eşya haczedilmedikçe veya saklayana karşı istihkak davası açılmadıkça, saklayan eşyayı saklatana geri vermekle yükümlüdür.
Haciz konulması veya istihkak davası açılması halinde saklayan, durumu hemen saklatana bildirmek zorundadır.
Saklatanın borçları
Saklatan da bazı yükümlülükler altındadır:
- Saklamanın gerektirdiği bütün masrafları ödemekle yükümlüdür. Örneğin depolama sırasında yapılması zorunlu bakım masrafları.
- Kendi kusurundan kaynaklanmadığını ispat etmedikçe, saklayanın saklama nedeniyle uğradığı zararları gidermekle yükümlüdür.
Eşya geri verilmezse ne yapılır?
- Eşyayı yazılı olarak, tercihen noter aracılığıyla geri iste. Bunu Hakkını Sor'daki ihtarname rehberinde bulabilirsin.
- Geri verilmezse iade veya tazminat için dava açabilirsin.
- Saklayan eşyayı kendisine mal ettiyse veya inkar ediyorsa, güveni kötüye kullanma suçu nedeniyle şikayette bulunabilirsin. Bunu Hakkını Sor'daki güveni kötüye kullanma suçu rehberinde bulabilirsin.
Emanet bıraktığını ispat etmek için tutanak, mesaj, fotoğraf ve tanıklar önemlidir. Değerli eşyaları emanet bırakırken eşyaların listesini çıkarıp karşı tarafa imzalatmak en güvenli yoldur.
Kısaca yapılacaklar
- Emanet bırakırken eşyaların listesini çıkar ve karşı tarafa imzalat.
- Varsa ücret ve süreyi yazılı olarak belirle.
- Eşyalarını her zaman geri isteyebileceğini bil.
- Saklayanın eşyayı izinsiz kullandığını öğrenirsen kullanım bedeli ve zarar iste.
- Geri verilmezse noter aracılığıyla iste, sonuç alamazsan dava aç veya şikayette bulun.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 561: Saklama sözleşmesi, saklayanın saklatanın bıraktığı taşınırı güvenli bir yerde koruma altına almayı üstlendiği sözleşmedir; açıkça öngörülmüşse veya koşullar gerektiriyorsa saklayan ücret isteyebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 562: Saklatan sözleşmenin gerektirdiği masrafları öder ve kusursuzluğunu ispat etmedikçe saklayanın saklamadan doğan zararlarını giderir.
- 6098 sayılı Kanun m. 563: Saklayan saklatanın izni olmadan saklananı kullanamaz; kullanırsa kullanım bedeli öder ve beklenmedik hallerden doğan zararlardan da sorumlu olur.
- 6098 sayılı Kanun m. 564: Süre belirlenmiş olsa bile saklayan, saklatanın her zaman ileri sürebileceği istem üzerine saklananı çoğalmalarıyla birlikte geri vermekle yükümlüdür; saklatan süreye göre yapılan masrafları öder.
- 6098 sayılı Kanun m. 565: Saklayan belirlenen süreden önce geri veremez, ancak öngörülemeyen durumlarda verebilir; süre belirlenmemişse her zaman geri verebilir; birden çok saklatanda hepsinin rızası olmadan birine geri vermekle sorumluluktan kurtulamaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 566: Saklanan, masraf ve hasarı saklatana ait olmak üzere korunması gereken yerde geri verilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 567: Bir şeyi birlikte saklamak üzere alanlar müteselsilen sorumludur.
- 6098 sayılı Kanun m. 568: Üçüncü kişi ayni hak iddia etse bile saklanan haczedilmedikçe veya istihkak davası açılmadıkça saklayan onu saklatana geri verir; haciz veya dava halinde durumu hemen saklatana bildirir.
En çok sorulan sorular
Emanet bıraktığım eşyayı ne zaman geri isteyebilirim?
Her zaman. Süre kararlaştırılmış olsa bile geri isteyebilirsin; ancak süreye göre yapılan masrafları ödemen gerekebilir.
Saklayan emanet eşyamı kullanabilir mi?
Hayır. İznin olmadan kullanırsa kullanım bedeli öder ve beklenmedik zararlardan da sorumlu olur.
Kardeşlerimle birlikte bıraktığımız eşyayı saklayan bir kardeşe verebilir mi?
Aksine anlaşma veya hepsinin rızası yoksa veremez.
Emanet eşyamı geri vermiyor, ne yapabilirim?
Noter aracılığıyla geri iste. Sonuç alamazsan dava açabilir, kendisine mal ettiyse güveni kötüye kullanma suçundan şikayette bulunabilirsin.
Saklayan ücret isteyebilir mi?
Açıkça kararlaştırılmışsa veya koşullar gerektiriyorsa, örneğin profesyonel depolamada, isteyebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.