Engelli Emekliliği: Yüzde Kaç Raporla, Kaç Günle Erken Emekli Olunur?
Engelli raporun var ve "erken emekli olabilir miyim?" diye merak ediyorsun. Ya da işe girmeden önce de var olan bir engelin yüzünden malulen emekli olamayacağını öğrendin. Sosyal güvenlik sisteminde engelliler için yaş şartı aranmadan emekliliğe imkân tanıyan özel kurallar vardır. Bu rehberde engelli emekliliğinin şartlarını, rapor oranlarını ve başvuru sürecini anlatıyoruz.
Engelli emekliliği nedir?
Engelli emekliliği, çalışma gücünde belirli oranda kayıp bulunan sigortalıların, normal emeklilik yaşını beklemeden yaşlılık aylığı almasını sağlayan bir düzenlemedir. Halk arasında "engelli raporuyla erken emeklilik" olarak da bilinir.
Engelli emekliliği ile malulen emeklilik farklı şeylerdir. Malulen emeklilikte çalışma gücünün en az yüzde altmışını kaybetmiş olman ve bu kaybın işe girdikten sonra ortaya çıkması gerekir. Engelli emekliliğinde ise daha düşük oranlarla ve işe girmeden önce var olan engellerle de emekli olunabilir.
Hangi oranda kaç gün ve kaç yıl gerekir?
Kanunda, 2008 yılından sonra ilk kez sigortalı olanlar için temel kurallar şöyle düzenlenmiştir:
Çalışma gücü kaybı yüzde elli ile elli dokuz arasındaysa
- En az 16 yıllık sigortalılık süresi
- En az 4320 gün prim
Çalışma gücü kaybı yüzde kırk ile kırk dokuz arasındaysa
- En az 18 yıllık sigortalılık süresi
- En az 4680 gün prim
Bu iki durumda yaş şartı aranmaz.
İşe girmeden önce malul derecesinde engelli olanlar
İlk kez sigortalı olmadan önce çalışma gücünün en az yüzde altmışını kaybetmiş olan ve bu nedenle malullük aylığı alamayan sigortalılar için:
- En az 15 yıllık sigortalılık süresi
- En az 3960 gün prim
şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır.
2008'den önce sigortalı olanlar için farklı günler
Kanundaki geçiş hükümleri, gün şartlarını sigortalı olduğun tarihe göre kademeli olarak belirler. Örneğin:
- 31 Aralık 2008 ve öncesinde sigortalı olanlar için yüzde elli ile elli dokuz arasındaki oranda gün şartı 3700, yüzde kırk ile kırk dokuz arasındaki oranda 4100 gündür.
- 2009 yılından itibaren sigortalı olanlar için bu günler, her yıl yüz gün artırılarak kanundaki üst sınıra kadar yükselir.
- İşe girmeden önce engelli olanlar için de 2008 sonuna kadar sigortalı olanlarda 3700 günden başlayan kademeli bir gün şartı uygulanır.
2008'den çok daha önce sigortalı olanlar için eski kanundan gelen farklı yıl ve gün şartları da uygulanabilir. Hangi tablonun sana uygulanacağı sigortalılık başlangıç tarihine bağlı olduğu için, durumunu mutlaka SGK'ya sorman ya da bir uzmana hesaplatman gerekir.
Engelli raporu nasıl alınır?
Hangi rapor gerekir?
Engelli emekliliği için, SGK'nın yetkilendirdiği hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenen rapor ve tıbbi belgeler, SGK Sağlık Kurulu tarafından incelenir. Çalışma gücü kayıp oranına son kararı SGK Sağlık Kurulu verir. Başka amaçlarla alınmış engelli raporları, örneğin ÖTV ya da vergi indirimi için alınan raporlar, tek başına yeterli olmayabilir.
Engelin başlangıç tarihi önemli
Engelli emekliliğinde, prim günlerinin hangi kısmının engelli iken ödendiği önem taşıyabilir. Uygulamada SGK, engelin hangi tarihte başladığını ve sigortalılık süresiyle ilişkisini inceler. Bu yüzden engelinin başladığı tarihi gösteren eski tıbbi belgelerini saklaman faydalı olur.
Başvuru nasıl yapılır?
- Sigortalılık süreni ve prim gün sayını e-Devlet'ten kontrol et.
- SGK'ya engellilik oranının tespiti için başvur.
- SGK seni yetkili bir hastanenin sağlık kuruluna sevk eder.
- SGK Sağlık Kurulu raporu inceleyip çalışma gücü kayıp oranını belirler.
- Şartları taşıyorsan işten ayrılıp yazılı olarak yaşlılık aylığı talep edersin.
Bağ-Kur'lular için borç şartı
Bağ-Kur (4/b) kapsamındaki sigortalıların, aylık talep tarihinde genel sağlık sigortası primi dahil hiçbir prim borcunun bulunmaması gerekir.
Kontrol muayenesi
Engelli emekliliğiyle aylık bağlananlar, SGK tarafından kontrol muayenesine çağrılabilir.
Ağır engelli çocuğu olan anneler
Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu olan kadın sigortalılar için ayrı bir kolaylık vardır. Bu annelerin 2008 sonrasında geçen prim günlerinin dörtte biri, toplam prim gün sayısına eklenir ve eklenen bu süre emeklilik yaşından da düşülür. Böylece anne daha erken emekli olabilir.
Kısaca yapılacaklar
- Sigortalılık başlangıç tarihini ve prim gün sayını öğren.
- SGK'ya başvurarak çalışma gücü kayıp oranını tespit ettir.
- Engelinin başlangıç tarihini gösteren eski tıbbi belgelerini sakla.
- Sana uygulanacak yıl ve gün şartlarını SGK'dan teyit et.
- Bağ-Kur'luysan prim borcunu kapat.
- Şartları taşıyorsan işten ayrılıp yazılı olarak aylık talep et.
Dayanak mevzuat
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 28: Çalışma gücü kaybı yüzde elli ile elli dokuz arasında olanlar 16 yıl ve 4320 gün, yüzde kırk ile kırk dokuz arasında olanlar 18 yıl ve 4680 gün ile yaş şartı aranmaksızın; işe girmeden önce malul derecesinde engelli olanlar 15 yıl ve 3960 gün ile yaşlılık aylığına hak kazanır; ağır engelli çocuğu olan kadınların prim günlerinin dörtte biri eklenir ve yaştan düşülür.
- 5510 sayılı Kanun geçici m. 6: Bu gün sayıları, 31 Aralık 2008 ve öncesinde sigortalı olanlar için daha düşük (3700 ve 4100 gün) uygulanır ve sonraki yıllarda kademeli olarak artar.
En çok sorulan sorular
Yüzde kırk engelli raporuyla emekli olabilir miyim?
Evet, çalışma gücü kaybın yüzde kırk ile kırk dokuz arasında tespit edilirse, kanunda belirtilen sigortalılık süresi ve prim gün sayısını doldurduğunda yaş şartı aranmadan emekli olabilirsin. Gerekli gün sayısı, sigortalılık başlangıç tarihine göre değişir.
Engelli emekliliğinde yaş şartı var mı?
Kanundaki engelli emekliliği hükümlerinde yaş şartı aranmaz. Sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını tamamlaman yeterlidir.
İşe girmeden önce engelliydim, emekli olabilir miyim?
Evet. İşe girmeden önce malul sayılacak derecede engelli olduğun için malullük aylığı alamıyorsan, kanunda belirtilen sigortalılık süresi ve prim günü şartıyla yaşlılık aylığı bağlanabilir. Daha düşük oranda engellilerde de kanundaki tablolar uygulanabilir.
Engelli emekli olduktan sonra çalışabilir miyim?
Engelli emekliliğiyle yaşlılık aylığı bağlanır. Emekli olduktan sonra yeniden çalışmaya başlarsan, genel olarak emeklilerin çalışmasına ilişkin kurallar uygulanır; aylığın kesilmeden sosyal güvenlik destek primi ödenerek çalışılabilir. Kendi durumunu SGK'dan teyit etmelisin.
Engelli raporum var ama SGK oranı düşük buldu, ne yapabilirim?
SGK Sağlık Kurulu kararına itiraz edebilirsin. İtiraz sonucuna da katılmıyorsan, iş mahkemesinde dava açabilirsin. Mahkeme genellikle Adli Tıp Kurumu'ndan rapor alır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.