YouTube

Engelli Raporunda Oran Düşük Çıktı: Sağlık Kurulu Raporuna Nasıl İtiraz Edilir?

1. Giriş ve Mevzuat Çerçevesi

Sağlık kurulu raporlarında engellilik oranının beklenenden düşük belirlenmesi halinde işletilecek itiraz mekanizmaları, engelli bireyin yaşına ve raporun tanzim amacına göre pozitif hukuk kurallarıyla ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Temel yasal dayanak 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun olup; anılan Kanun kapsamında çıkarılan 31275 sayılı Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (18 yaş üstü bireyler için) ile 31274 sayılı Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER) (18 yaş altı bireyler için) idari itiraz usulünün temel normlarını oluşturmaktadır. Sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca çalışma gücü veya meslekte kazanma gücü kaybı ve malullük tespitlerine yönelik itirazlar ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 95. maddesi hükümlerine tabidir.

2. Sağlık Kurulu Raporuna İdari İtiraz Usulü ve Aşamaları

A. Başvuru Mercii ve Yasal Süre

Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesinin birinci fıkrası uyarınca:

"Raporlara, engelli birey, vasisi veya raporu talep eden kurum tarafından müdürlüğe itiraz edilir. Bireysel rapor itirazları, ilgilisine teslim tarihinden itibaren otuz gün içerisinde yapılır. Süresinde yapılmayan itirazlar değerlendirilmez. Kurum itirazları gerekçe belirtilerek yazılı olarak yapılır. Kurum itirazlarında süre aranmaz."

Buna göre, rapordaki engellilik oranını düşük bulan birey veya vasisi, raporun teslim veya tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yetkili İl Sağlık Müdürlüğü nezdinde gerekçeli bir dilekçe ile itirazda bulunmalıdır. 30 günlük yasal süre hak düşürücü nitelikte olup, süresinde yapılmayan bireysel itirazlar idarece değerlendirmeye alınmaz.

B. İkinci Sağlık Kuruluşuna Sevk ve Raporların Karşılaştırılması

Yönetmeliğin 12. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca itiraz süreci şu şekilde işletilir:

● İtiraz üzerine ilgili birey, İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yetkili en yakın farklı bir sağlık kuruluşuna veya önceki raporu farklı sağlık kuruluşundan alınmışsa sürekli izleminin yapıldığı sağlık kuruluşuna sevk edilir.

● Kararların Aynı Yönde Olması: İlk rapor ile itiraz üzerine alınan ikinci rapordaki kararlar/oranlar aynı yönde ise rapor kesinleşir.

● Kararların Farklı Olması: İki rapor arasında oran veya engel durumu bakımından çelişki/farklılık bulunması ve itirazın devam etmesi halinde, İl Sağlık Müdürlüğü ilgiliyi en yakın hakem hastaneye sevk eder.

C. Hakem Hastane İncelemesi ve Kararın Kesinliği

● Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik md. 12/2 son cümlesi uyarınca:

"Hakem hastane tarafından verilen karar kesindir."

● Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca:

"İlk veya itiraza istinaden alınan ikinci rapor hakem hastaneden alınmış olsa dahi hakem hastane raporu olarak kabul edilmez."

● Nitekim sigorta tahkim uyuşmazlığına ilişkin bir kararda (sigorta ----2016/7642-18.03.2016), sigorta şirketinin ilk rapora karşı İl Sağlık Müdürlüğü nezdinde itirazda bulunduğu ("…. İl Sağlık Müdürlüğü nezdinde 26.03.2015 tarih ve 68053496/903.99 sayılı itirazda bulunduğu"), Müdürlükçe yeni hastane belirlendiği ("rapor vermeye yetkili kurum olarak ……..DEVLET HASTANESİ’ nin belirlenerek") ve raporlar arasında çelişki doğması üzerine ilgilinin hakem hastaneye sevk edildiği somut bir süreç olarak aktarılmıştır. Danıştay 15. Dairesinin 2017/2031 Esas, 2018/1968 Karar sayılı kararının karşı oy yazısında da benzer şekilde "her iki rapor arasında çelişki doğması nedeniyle idare tarafından davacının hakem hastaneye gönderildiği" aşaması belirtilmiştir.

D. Kesinleşen Rapordan Sonra Yeniden Başvuru Esasları

● Hakem hastane kararı ile veya süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşen rapor hakkında aynı gereksinim alanı ile ilgili yeni rapor başvurusu kural olarak en erken altı ay sonra kabul edilir (md. 12/5).

● Terör, kaza ve yaralanma nedeniyle verilen, tıbbi/cerrahi tedavi veya rehabilitasyon ile engel oranının değişmeyeceği hakem hastane kararı ile kesinleşen sürekli ibareli raporlar için yeni rapor başvurusu kabul edilmez (md. 12/6).

● Ancak bireyin mevcut engel durumunda bir değişiklik (ağırlaşma/kötüleşme) meydana gelmesi veya yeni bir engel durumunun ortaya çıkması halinde, ilgili branş hekiminin kurula sevki uygun görmesi şartıyla altı aylık süre aranmaksızın yeni rapor düzenlenebilir (md. 11/4).

E. Çocuklar İçin Geçerli Usul (ÇÖZGER)

18 yaşını doldurmamış çocuklar için Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır. Anılan Yönetmeliğin 12. maddesi gereğince itiraz, çocuğa bakım veren kişi (veli/vasi) tarafından teslim tarihinden itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğüne yapılır. İkinci hastane ve hakem hastane sevk zinciri yetişkinlerle aynı usulde yürütülür.

F. Rapor Düzenleme ve Hesaplama Kuralları

● Balthazard Formülü: Bireyde birden fazla hastalık veya fonksiyon kaybı bulunması durumunda engellilik oranı doğrudan aritmetik olarak toplanmaz; Balthazard formülü ile hesaplanır. Bireyin 65 yaş ve üzeri olması halinde genel orana Balthazard formülü ile %10 eklenir (Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik md. 10/4).

● Yeniden Muayene Koşulu: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesinin 2020/561 Esas, 2022/1950 Karar sayılı kararında, "davacı tarafın itirazı sebebiyle ikinci rapor alınmış" olan dosyada "rapor düzenlenmesinde usulsüzlük bulunmamıştır" tespiti yapılmış; arazda değişiklik olmadıkça her raporda fiziki muayenenin şart olmadığı, ancak "arazın stabil hale gelmemesi, gelişen durum olması vb. hallerde" yeniden muayenenin gerekebileceği değerlendirilmiştir.

3. Sosyal Güvenlik Mevzuatı Kapsamındaki İtirazlar (5510 Sayılı Kanun Md. 95)

Sosyal güvenlik mevzuatına tabi malullük ve çalışma gücü kaybı tespitlerinde izlenecek prosedür genel engelli raporlarından farklıdır. 5510 sayılı Kanun’un 95. maddesi uyarınca Kurumca verilen kararlara itiraz merci Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruludur.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2024/2496 Esas, 2025/2556 Karar sayılı kararında aktarılan İlk Derece Mahkemesi gerekçesinde (önceki istinaf kaldırma kararı aktarımıyla); "maluliyet durumunun tespitine ilişkin SGK kararına karşı yapılan itirazlar Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır." tespiti yer almaktadır. Aynı aktarıma göre, bu karara da itiraz edilmesi durumunda inceleme Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurulunca yapılmalı; görüş ayrılığı sürerse çelişki Adli Tıp Kurumu ilgili üst kurulunca giderilmelidir. Yine Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2023/8569 Esas, 2023/10250 Karar sayılı kararında İlk Derece Mahkemesince, "Kurum Sağlık Kurulu ve Yüksek Sağlık Kurulu raporları arasında çelişki bulunduğu, ayrıca bu raporların bağlayıcılığı olmadığından Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerekmiştir." gerekçesiyle Adli Tıp Kurumundan rapor alındığı aktarılmıştır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2023/2551 Esas, 2024/13068 Karar sayılı kararında ise Merkez Sağlık Kurulu ile Yüksek Sağlık Kurulu ve ATK raporları arasındaki farklılık karşısında "Merkez Sağlık Kurulunca engelllik oranının son incelemede %35 olarak tespit edilmesi gerekçelerinin Merkez Sağlık Kurulundan sorularak verilecek cevabın ve konu ile ilgili bilgi ve belgelerin gönderilmesi gerekmektedir." denilerek dosya İlk Derece Mahkemesine geri çevrilmiştir ("Belirtilen işlemlerin yerine getirilmesi için dosyanın hükmü veren İlk Derece Mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE,").

4. Yargı Yolu ve Mahkemelerce Uygulanan İnceleme Esasları

A. İdari Yargı Yolu

İdari itiraz süreci tamamlandıktan sonra hakem hastanece verilen kesin rapora veya İl Sağlık Müdürlüğünün itirazı reddeden işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir. Danıştay 10. Dairesinin 2023/2706 Esas, 2025/1740 Karar sayılı kararında davacı, "özür durumunun tespitine yönelik olarak hakem hastane sıfatıyla Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen [...]tarihli ve [...] sayılı engelli sağlık kurulu raporunun ve bu rapora yapılan itiraz başvurusunun reddine ilişkin İstanbul Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün[...] tarih ve [...] sayılı işleminin iptali istemiyle" dava açmıştır. Danıştay, idare mahkemesinin davanın reddi yönündeki kararını hukuka uygun bularak "Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir." gerekçesiyle onamıştır ("Davacının temyiz isteminin REDDİNE", "temyize konu kararının ONANMASINA"). Danıştay 15. Dairesinin 2017/2031 Esas, 2018/1968 Karar sayılı kararında ise hakem hastane raporuna karşı açılan davada idare mahkemesince yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu verilen iptal kararı Danıştay çoğunluğunca "temyiz istemine konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu" gerekçesiyle onanmıştır. Danıştay 3. Dairesinin 2018/5550 Esas, 2020/4646 Karar sayılı kararında da ilk derece mahkemesince sağlık kurulu raporunun "taraflara tebliğ edilerek anılan rapora karşı süresi içerisinde varsa itirazların sunulmasının istenildiği" belirtilmiş ve temyiz istemi reddedilerek karar onanmıştır ("Temyiz isteminin reddine, 2. … Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ONANMASINA").

B. Adli Yargı ve Tazminat Davalarında Raporların Denetimi

Haksız fiil ve trafik kazalarından kaynaklanan tazminat yargılamalarında, ilgililerin tek taraflı sunduğu engelli raporları doğrudan hükme esas alınmamaktadır (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2019/3327 E., 2022/1019 K.: "somut olayın şartlarına göre söz konusu engelli raporunun hükme esas alınması doğru görülmemiştir."). Yargı kararlarında yerleşik denetim kriterleri şunlardır:

1. Olay Tarihindeki Mevzuatın Uygulanması:

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararlarında (2022/1767 E., 2023/7355 K.) "Maluliyete ilişkin alınacak raporların kaza tarihinde yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre düzenlenmesi gereklidir." ilkesi vurgulanmaktadır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2023/11144 Esas, 2025/9105 Karar sayılı kararında uygulanacak mevzuat zinciri açıkça belirlenmiştir:

"Söz konusu belirlemenin ise kaza tarihi 11.10.2008 tarihinden önce ise Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü, 11.10.2008 tarihi ile 01.09.2013 tarihleri arasında Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, 01.09.2013-01.06.2015 tarihleri arası Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği, 01.06.2015-20.02.2019 tarihleri arası Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönetmelik, 20.02.2019 tarihinden sonra Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri dikkate alınarak yapılması gerekmektedir."

Hangi yönetmeliğin esas alındığı belli olmayan raporlar usulsüz sayılmaktadır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2021/17823 E., 2022/14261 K.: "hangi yönetmelik esas alınarak hazırlandığı belli olmayıp usule uygun olarak hazınlanmış bir rapor değildir"). 20.02.2019 tarihinden sonraki olaylar bakımından raporun "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olması gerekir" (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2023/8809 E., 2025/3793 K.).

2. Yetkili Kurullar ve Uzman Hekim Heyeti:

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararlarında maluliyet tespitinin "Adli Tıp Kurumu İhtisas Dairesi veya Üniversite Hastanelerinin Adli Tıp Anabilim Dalı bölümleri gibi kuruluşların" uzman hekim heyetince yapılması gerektiği içtihat edilmiştir (2021/7457 E., 2022/1329 K.; 2024/3277 E., 2025/9054 K.; 2021/3048 E., 2021/2070 K.; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. HD, 2024/1039 E., 2026/514 K.). Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi de (2021/756 E., 2023/1116 K.) "Yargıtay uygulamalarına göre kişinin maluliyetine esas raporların Adli Tıp Kurumu ya da tıp fakültelerinin adli tıp anabilim dalı başkanlıklarından alınması gereklidir." değerlendirmesinde bulunmuştur. Heyette arazın niteliğine uygun branş uzmanlarının (örneğin plastik cerrahi, cildiye, nöroloji veya ortopedi) yer alması zorunludur; aksi halde "bu yönü ile raporlar hükme elverişli görülmemiştir." (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2024/9754 E., 2026/1023 K.; 2024/5844 E., 2025/12706 K.).

3. Çelişkilerin Giderilmesi:

Dosyada birden fazla sağlık kurulu raporu bulunup oranlar arasında farklılık oluştuğunda mahkemece "raporlar arasında çelişkilerin giderilmesi" amacıyla Adli Tıp Kurumu İhtisas Kurulu veya üniversitelerin Adli Tıp Anabilim Dalı heyetlerinden yeni rapor alınması gerekmektedir (Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/498 E., 2025/245 K.; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2023/12225 E., 2023/13393 K.). Çelişki halinde izlenecek yönteme ilişkin olarak Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2025/5576 Esas, 2025/13105 Karar sayılı kararında, "Mahkemece Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Dairesinden davacı hakkında özürlülük ölçütü yönünde rapor alınmalı, çelişki halinde Adli Tıp 2. Üst Kuruldan aynı konu hakkında rapor alınmalı ve alınan raporların merkez sağlık kuruluna gönderilerek engellilik oranının değerlendirilmesi istenmeli" değerlendirmesi yapılmıştır. Buna karşılık, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi (2023/85 E., 2025/1110 K.), davacı tarafın ATK üst kuruluna sevk talebi karşısında, "özürlülük (engellilik) ile meslekte kazanma gücü kaybı oranı (maluliyet) kavramlarının farklı kavramlar olduğundan farklı yönetmeliklerin farklı bölümlerinde değerlendirildikleri aralarında bağlantı bulunmadığından çelişkiden bahsedilemeyecek" gerekçesiyle her iki kavram arasındaki oran farkını çelişki kabul etmemiştir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi (2024/1514 E., 2026/933 K.) ise davacının sürekli iş göremezlik tazminatı talebi bulunmadığından ("davacı vekili tarafından maddi tazminat olarak talep edilen miktarın açıklanmasına yönelik beyan dilekçesinde sürekli iş göremezlik zararlarına yönelik bir talepte de bulunmamasına") engellilik raporuna itirazın uyuşmazlığın esasına etkili olmadığını belirtmiştir.

5. Sonuç ve Özet Değerlendirme

1. İdari İtiraz Mercii ve Süresi: Engelli sağlık kurulu raporunda oranın düşük çıktığını düşünen erişkin birey veya vasisi, raporun teslim/tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğüne gerekçeli dilekçe ile itiraz etmelidir. Çocuklar için de (ÇÖZGER) 30 günlük süre içinde bakım veren kişi tarafından İl Sağlık Müdürlüğüne başvurulur.

2. Sevk Zinciri ve Kesinleşme: İtiraz üzerine İl Sağlık Müdürlüğü ilgiliyi ikinci bir yetkili sağlık kuruluşuna sevk eder. İki rapor aynı yönde çıkarsa karar kesinleşir; farklı çıkarsa İl Sağlık Müdürlüğü kişiyi hakem hastaneye gönderir ve hakem hastanenin kararı idari yönden kesindir.

3. Yargısal Denetim: Hakem hastane kararına karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. Tazminat davalarında ise mahkemeler, haksız fiil/kaza tarihinde yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre Adli Tıp Kurumu İhtisas Kurulu veya üniversite hastanelerinin Adli Tıp Anabilim Dalı heyetlerinden, uzman hekimlerin yer aldığı denetime elverişli yeni rapor alarak çelişkileri gidermektedir. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki malullük tespitlerinde ise itirazlar Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu ve devamında Adli Tıp Kurumu ilgili kurulları nezdinde incelenmektedir.

En çok sorulan sorular

Engelli raporuna itiraz süresi nedir?

Raporun sana teslim edildiği tarihten itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edebilirsin.

İtiraz edince ne olur?

İl sağlık müdürlüğü seni farklı bir yetkili sağlık kuruluşuna sevk eder ve yeni rapor alınır.

İki rapor aynı çıkarsa ne olur?

İlk rapor ile ikinci rapor aynı yönde ise rapor kesinleşir.

İki rapor farklı çıkarsa ne olur?

İtirazın devam ederse hakem hastaneye sevk edilirsin; hakem hastanenin kararı kesindir.

Kesinleşen rapordan sonra ne zaman yeniden başvurabilirim?

Aynı gereksinim alanı için yeni rapor başvurusu kural olarak en erken altı ay sonra yapılabilir.

Hakkını Sor Hukuk Platformu

Bu konuda işine yarayabilir

Bu konuda bu siteler sana yardımcı olabilir.

Soru sor Danışmanlık al