Engelli Raporuyla ÖTV’siz Araç: Kimler Alabilir, Araç Ne Zaman Satılır?
Engelli raporun var ve yeni bir araç almayı düşünüyorsun. "ÖTV'siz araç alabilir miyim, raporumdaki oran yeterli mi, aracı ne zaman satabilirim?" gibi sorular kafanı karıştırıyor. Üstelik bu konudaki kurallar son yıllarda birkaç kez değişti. Bu rehberde engelli raporuyla ÖTV muafiyetinden kimlerin yararlanabileceğini ve nelere dikkat etmen gerektiğini anlatıyoruz.
ÖTV muafiyeti nedir?
Yeni bir araç alırken ödenen fiyatın önemli bir kısmı özel tüketim vergisidir (ÖTV). Kanun, belirli şartları taşıyan engelli kişilerin aracı ilk alışında bu vergiden muaf tutulmasını sağlar. Böylece araç, ÖTV ödenmeden ve çok daha uygun bir fiyata alınabilir.
Kimler ÖTV muafiyetinden yararlanabilir?
Kanun, ÖTV muafiyetinden yararlanabilecek engellileri üç grupta düzenler.
Engellilik oranı yüzde doksan veya üzeri olanlar
Engellilik oranı yüzde doksan veya daha fazla olan engelliler, araç kendileri tarafından kullanılmasa bile ÖTV muafiyetinden yararlanabilir. Bu kişiler adına alınan aracı, ailesinden biri ya da başka bir sürücü kullanabilir. Ancak aracın vergiler dahil bedelinin kanunda belirtilen tutarı aşmaması gerekir.
Tekerlekli sandalye veya sedye kullananlar
Engellilik oranı yüzde doksan veya üzeri olan, aracı bizzat kullanamayan ve sürekli tekerlekli sandalye ya da sedye kullanması gereken engelliler için, tekerlekli sandalye veya sedyeyle binilip seyahat edilmesine uygun tertibat yaptırılan bazı araçlarda da muafiyet uygulanır.
Aracı kendisi kullanacak ortopedik engelliler
Aracı bizzat kullanmak amacıyla, engelliliğine uygun özel tertibat (örneğin el gazı, el freni ya da otomatik vites gibi) yaptıran engelliler de ÖTV muafiyetinden yararlanabilir. Bu bent 2025 yılında Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş, 2026 yılında yeniden düzenlenmiştir. Yeni düzenlemeyle, engelli sağlık kurulu raporunda ortopedik engelliliği yüzde kırk ve üzeri olup bu engel nedeniyle sürücü belgesi alamayan engelliler de bu kapsama alınmıştır. Bu grupta da aracın vergiler dahil bedeli kanunda belirtilen tutarı aşmamalıdır.
Hangi araçlarda muafiyet uygulanır?
Muafiyet, belirli gümrük tarife numaralarındaki binek otomobilleri, kamyonet gibi bazı araçlar ve motosikletler için uygulanır. Ayrıca araçların yerli katkı oranı ve fiyat ya da motor hacmi gibi sınırlar vardır. Bu sınırlar zaman zaman değiştiği için, araç seçmeden önce bayiye ve vergi dairesine güncel tutarı mutlaka sor.
Aracı ne zaman satabilirsin?
Beş yıl kuralı
ÖTV muafiyetinden yararlanarak aldığın aracı, beş yıldan fazla kullandıktan sonra satarsan, sana ya da alıcıya herhangi bir ÖTV çıkmaz.
Beş yıldan önce satarsan
Aracı beş yıl dolmadan, muafiyetten yararlanmayan birine satarsan, aracın ilk alışındaki bedel esas alınarak, satış tarihindeki oran üzerinden ÖTV ödenmesi gerekir. Bu vergi, aracı adına tescil ettirecek olan alıcıdan alınır. Bu durum aracın değerini ciddi şekilde düşürebileceği için, satış düşünüyorsan beş yıllık süreye dikkat etmelisin.
Mirasla geçişte
Aracın veraset yoluyla mirasçılara geçmesi halinde bu vergi alınmaz.
Aracın hasar görmesi halinde
Muafiyetle alınan araç; deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hale gelip hurdaya çıkarılırsa, engelli kişi on yılda bir defaya mahsus olmak üzere yeniden ÖTV muafiyetiyle araç alabilir.
Başvuru nasıl yapılır?
- Yetkili bir hastaneden engelli sağlık kurulu raporu al. Raporda engellilik oranının ve gerekiyorsa ortopedik engelin ya da araç tertibatı ihtiyacının açıkça yazılmasına dikkat et.
- Aracı kendin kullanacaksan, özel şartlı sürücü belgesi al.
- Araç alacağın bayiye raporunu ve gerekli belgeleri ibraz et.
- Bayi, vergi dairesi işlemlerini senin adına başlatır. Ayrıca bağlı olduğun vergi dairesinden de bilgi alabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Engelli sağlık kurulu raporunu güncel ve eksiksiz şekilde al.
- Hangi gruba girdiğini belirle: yüzde doksan ve üzeri, tekerlekli sandalye veya ortopedik engelli.
- Aracın fiyat ve teknik sınırları aşmadığından emin ol.
- Aracı kendin kullanacaksan özel tertibat yaptır ve uygun sürücü belgesini al.
- Aracı beş yıl dolmadan satmayı düşünüyorsan doğacak vergiyi hesaba kat.
Dayanak mevzuat
- 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu m. 7/2: Yerli katkı oranı en az yüzde yirmi olan belirli araçların; engellilik oranı yüzde doksan veya üzeri olanlar, tekerlekli sandalye veya sedye tertibatı yaptıranlar ve bizzat kullanmak için özel tertibat yaptıran ya da ortopedik engeli yüzde kırk ve üzeri olup sürücü belgesi alamayan engelliler tarafından ilk alışı ÖTV'den istisnadır; hurdaya çıkarma halinde on yılda bir yeniden yararlanılabilir.
- 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu m. 15/2-a: İstisnayla alınan aracın, istisnadan yararlanmayan birine devrinde ilk alıştaki matrah üzerinden ÖTV alınır; aracın beş yıldan fazla kullanılarak elden çıkarılmasında ve veraset yoluyla geçişte bu vergi alınmaz.
En çok sorulan sorular
Raporum yüzde altmış, ÖTV'siz araç alabilir miyim?
Engellilik oranın yüzde doksanın altındaysa, aracı ancak engelliliğine uygun özel tertibat yaptırarak kendin kullanmak üzere ya da raporunda ortopedik engelliliğin yüzde kırk ve üzeri olup bu nedenle sürücü belgesi alamıyorsan muafiyetten yararlanabilirsin. Raporundaki ibareler bu açıdan önemlidir.
Engelli çocuğum adına araç alabilir miyim?
Engellilik oranı yüzde doksan veya üzeri olan çocuğun adına ÖTV muafiyetiyle araç alınabilir. Araç çocuğun adına tescil edilir ve aileden biri tarafından kullanılabilir.
Aracı beş yıl dolmadan satarsam ne kadar vergi çıkar?
Vergi, aracın ilk alışındaki bedel esas alınarak, satış tarihindeki ÖTV oranı üzerinden hesaplanır ve aracı adına tescil ettirecek alıcıdan alınır. Tutar araca göre değiştiği için vergi dairesinden hesap istemen faydalı olur.
ÖTV muafiyetinden kaç kez yararlanabilirim?
Muafiyet kural olarak aracın ilk alışında uygulanır. Araç deprem, sel, yangın veya kaza gibi sebeplerle hurdaya çıkarsa, on yılda bir defaya mahsus yeniden yararlanabilirsin. Araç beş yıldan fazla kullanılıp satıldıktan sonra yeni bir alım için muafiyetin şartlarını güncel mevzuattan kontrol etmelisin.
İkinci el araç alırken ÖTV muafiyeti uygulanır mı?
Hayır. ÖTV muafiyeti, aracın ilk alışında uygulanır. İkinci el araç alırken ÖTV muafiyetinden yararlanılamaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.