Ev Hapsi (Konutta İnfaz) Nedir? Kimler Cezasını Evde Çekebilir?
Kendin ya da bir yakının hapis cezası aldı ve aklına ilk gelen soru şu: "Bu ceza evde çekilebilir mi?" Halk arasında "ev hapsi" olarak bilinen konutta infaz, hafta sonu ya da gece infazı ve hamile kadınların cezasının ertelenmesi gibi özel infaz usulleri bulunur. Bu rehberde kimlerin cezasını evde ya da özel usulle çekebileceğini anlatıyoruz.
Ev hapsi nedir?
Kanunda "ev hapsi" diye bir ceza türü yoktur. Halk arasında ev hapsi olarak bilinen uygulamanın resmi adı, hapis cezasının konutta çektirilmesidir. Bu bir özel infaz usulüdür. Hükümlü, cezasını ceza infaz kurumunda değil, kendi evinde çeker.
Ev hapsi, tutukluluğun yerine uygulanan "konutu terk etmeme" şeklindeki adli kontrol tedbiriyle de karıştırılmamalıdır. Adli kontrol yargılama sırasında uygulanır; konutta infaz ise kesinleşmiş bir hapis cezasının infazıdır.
Adli kontrol tedbirlerini Hakkını Sor'daki adli kontrol rehberinde bulabilirsin.
Kimler cezasını evde çekebilir?
İnfaz hakimi, aşağıdaki kişilerin cezasının konutlarında çektirilmesine karar verebilir:
- Kadınlar, çocuklar ve 65 yaşını bitirmiş kişiler: toplam 3 yıl veya daha az süreli hapis cezası
- 70 yaşını bitirmiş kişiler: toplam 4 yıl veya daha az süreli hapis cezası
- 75 yaşını bitirmiş kişiler: toplam 5 yıl veya daha az süreli hapis cezası
- 80 yaşını bitirmiş kişiler: toplam 6 yıl veya daha az süreli hapis cezası
Bu karar otomatik değildir; infaz hakiminin takdirine bağlıdır. Suçtan doğan zararın giderilmesine ilişkin hukuki sorumluluk da devam eder.
Ağır hasta ve engelli hükümlüler
Ağır bir hastalık ya da engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını tek başına sürdüremeyeceği sağlık kurulu raporuyla tespit edilen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmadığı değerlendirilen hükümlülerin cezası da konutta çektirilebilir. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar bu imkandan yararlanamaz.
Bu hükümlülerin sağlık durumu yılda bir incelenir. İyileştiği anlaşılırsa konutta infaz kararı kaldırılır.
Yeni doğum yapan kadınlar
Doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezası alan kadınların cezası konutta çektirilebilir. Bunun için başvurunun, doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmeden yapılması gerekir. Çocuk ölürse ya da anneden başka birine verilirse konutta infaz kararı kaldırılır.
Hafta sonu ve gece infazı
Konutta infaz dışında bir başka özel infaz usulü de hafta sonu ve gece infazıdır. Hükümlünün talebi üzerine infaz hakimi:
- Kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl veya daha az,
- Taksirle öldürme hariç taksirle işlenen suçlarda toplam beş yıl veya daha az
süreli hapis cezasının şu şekillerde çektirilmesine karar verebilir:
- Hafta sonu infazı: Her hafta cuma günü saat 19.00'da kuruma girip pazar günü aynı saatte çıkarak
- Gece infazı: Hafta sonları hariç her gün saat 19.00'da kuruma girip ertesi gün saat 07.00'de çıkarak
Hafta sonu infazı, hükümlünün iş ve aile durumu ile kurumun düzenine göre, süresi aynı kalmak şartıyla hafta içi günlerde de uygulanabilir. Bu usul özellikle çalışan ve işini kaybetmek istemeyen hükümlüler için önemlidir.
Kimler bu imkanlardan yararlanamaz?
Ağır hasta ve engelliler ile yeni doğum yapan kadınlara ilişkin hükümler hariç olmak üzere, özel infaz usulleri şu kişilere uygulanmaz:
- Terör suçları ile örgüt kurma, yönetme, örgüte üye olma ya da örgüt faaliyeti kapsamında suç işlemekten mahkum olanlar
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkum olanlar
- Adli para cezası ödenmediği için hapse çevrilenler
- Koşullu salıverilme kararı geri alındığı için cezası aynen infaz edilenler
Hamile kadınların cezasının ertelenmesi
Gebe olan ya da doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadınların hapis cezasının infazı ertelenir, yani geri bırakılır. Bu bir takdir değil, kanunun öngördüğü bir zorunluluktur. Ancak çocuk ölürse ya da anneden başka birine verilirse, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz edilir.
Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile tehlikeli sayılanlar bu ertelemeden yararlanamaz.
Başvuru nasıl yapılır?
- Özel infaz usulleri için infaz hakimliğine başvurulur. Başvuru, cezanın infazına başlanmadan önce yapılabileceği gibi infaz sürerken de yapılabilir.
- Dilekçeye yaş, sağlık raporu, doğum belgesi gibi durumunu gösteren belgeleri ekle.
- İnfaz hakiminin kararına karşı itiraz yolu açıktır.
Kuralları ihlal edersen ne olur?
Konutta infaz edilen hükümlü, denetimli serbestlik müdürlüğü ve kolluk tarafından izlenir. Toplam cezası on yıldan fazla olan hükümlüler elektronik cihazla takip edilir.
Özel infaz usulünün gereklerine geçerli bir mazeret olmadan uymazsan bu usul sona erdirilir ve cezanın geri kalanını ceza infaz kurumunda çekersin. Özel usulle geçirdiğin süre cezandan düşülür.
Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hakkında Hakkını Sor'daki ilgili rehbere bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Kadın, çocuk ve 65 yaş üstündekilerin 3 yıla kadar cezası evde çektirilebilir; 70, 75 ve 80 yaş için sınır 4, 5 ve 6 yıldır.
- Ağır hasta veya engelliysen sağlık kurulu raporuyla konutta infaz iste.
- Çalışıyorsan hafta sonu ya da gece infazı için başvur.
- Hamileysen ya da doğumdan sonra bir buçuk yıl geçmediyse cezanın ertelenmesini iste.
- Başvuruyu infaz hakimliğine yap; karara itiraz edebilirsin.
- Özel infaz usulünün kurallarına uy; uymazsan cezanı kurumda çekersin.
Dayanak mevzuat
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 110/1: Kasıtlı suçlarda toplam üç yıl, taksirle öldürme hariç taksirli suçlarda toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezası hafta sonu veya gece infazı şeklinde çektirilebilir.
- 5275 sayılı Kanun m. 110/2: Kadın, çocuk ve 65 yaşını bitirenlerin üç yıl, 70 yaşını bitirenlerin dört yıl, 75 yaşını bitirenlerin beş yıl, 80 yaşını bitirenlerin altı yıl veya daha az süreli hapis cezası konutunda çektirilebilir.
- 5275 sayılı Kanun m. 110/3-4: Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle kurumda hayatını yalnız sürdüremeyenlerin ve doğumdan itibaren altı ay geçen, beş yıl veya daha az ceza alan kadınların cezası konutta çektirilebilir.
- 5275 sayılı Kanun m. 110/7-9: Özel infaz usulüne uymayanlar için usul sona erdirilir; terör, örgüt ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkum olanlar gibi bazı hükümlülere bu madde uygulanmaz; kararlara itiraz edilebilir.
- 5275 sayılı Kanun m. 16/4-5: Gebe olan veya doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadınların hapis cezasının infazı geri bırakılır; kurumda gebe kalanlardan bazıları bu imkandan yararlanamaz.
En çok sorulan sorular
Ev hapsi kimlere verilir?
Kadın, çocuk ve 65 yaşını bitirmiş kişilerin toplam 3 yıl veya daha az süreli hapis cezası infaz hakiminin kararıyla evde çektirilebilir. Bu sınır 70 yaş için 4, 75 yaş için 5, 80 yaş için 6 yıldır. Ağır hasta ve engelliler de bu imkandan yararlanabilir.
Hamile kadın hapse girer mi?
Gebe olan ya da doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadınların hapis cezasının infazı ertelenir. Bazı istisnalar dışında bu kadınlar cezaevine girmez.
Hafta sonu infazı nedir?
Hükümlünün cuma akşamı ceza infaz kurumuna girip pazar akşamı çıkarak cezasını çekmesidir. Kasıtlı suçlarda üç yıl, taksirli suçlarda beş yıl veya daha az süreli cezalar için uygulanabilir.
Ev hapsinde dışarı çıkılabilir mi?
Konutta infaz edilen hükümlü kolluk ve denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından izlenir. Kurallara aykırı davranırsa konutta infaz kararı kaldırılır ve cezasının kalanını cezaevinde çeker.
Her suçta ev hapsi uygulanır mı?
Hayır. Terör ve örgüt suçları ile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkum olanlar gibi bazı hükümlüler, ağır hastalık ve doğum hallerindeki istisnalar dışında bu imkandan yararlanamaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.