Evden (Uzaktan) Çalışanların Hakları: Masrafları Kim Öder?
Evden çalışıyorsun. Kendi bilgisayarını, internetini ve elektriğini kullanıyorsun, ama işveren bu masrafların hiçbirini karşılamıyor. Mesai saatleri belirsizleşti, gece yarısı bile mesaj geliyor. Uzaktan çalışma kanunda düzenlenmiştir ve senin de hakların vardır. Bu rehberde evden ya da uzaktan çalışanların haklarını anlatıyoruz.
Uzaktan çalışma nedir?
Uzaktan çalışma, işçinin işverenin oluşturduğu iş organizasyonu kapsamında, iş görme edimini evinden ya da teknolojik iletişim araçlarıyla iş yeri dışında yerine getirmesidir (4857 s.K. md. 14).
Uzaktan çalışma, işçinin bütün çalışma süresi boyunca olabileceği gibi, haftanın belirli günlerinde de olabilir.
Yazılı sözleşme zorunlu
Uzaktan çalışma ilişkisinin yazılı olarak kurulması gerekir. Sözleşmede şunlar yer almalıdır (4857 s.K. md. 14):
- İşin tanımı ve yapılış şekli.
- İşin süresi ve yeri.
- Ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hükümler.
- İşveren tarafından sağlanan iş ekipmanı ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler.
- İşverenin işçiyle iletişim kurması.
- Genel ve özel çalışma şartları.
Eşit davranma
Uzaktan çalışan işçiye, esaslı bir sebep olmadıkça, iş yerinde çalışan emsal işçiye göre farklı işlem yapılamaz. Ücret, prim, ikramiye, terfi, eğitim ve sosyal haklar bakımından uzaktan çalışan işçi de eşit haklara sahiptir.
İş ekipmanı ve masraflar
İşin yapılması için gereken araç ve gereçlerin, örneğin bilgisayar, telefon ya da yazılımların işveren tarafından mı yoksa işçi tarafından mı sağlanacağı, sözleşmede belirlenir.
İşin yapılmasından doğan zorunlu giderlerin, örneğin internet ve iletişim masraflarının nasıl karşılanacağı da sözleşmede belirlenmelidir. Bu konuların yazılı olarak açıkça kararlaştırılması, ileride anlaşmazlık çıkmasını önler.
İşveren tarafından verilen ekipmanı, yalnızca iş için ve özenle kullanmakla yükümlüsün.
Çalışma süresi
Uzaktan çalışanlar için de iş kanunundaki çalışma süresi kuralları geçerlidir:
- Haftalık çalışma süresi en fazla kırk beş saattir.
- Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır ve zamlı ücret ödenir.
- Hafta tatili, genel tatil ve yıllık izin hakların aynen devam eder.
Uzaktan çalışmada çalışma süresinin ispatı daha zor olabilir. Bu yüzden:
- Sisteme giriş ve çıkış kayıtlarını,
- Mesai dışında gelen e-postaları ve mesajları,
- Toplantı davetlerini ve görev atamalarını
saklamak, fazla çalışmanı ispat etmek için önemlidir.
İş sağlığı ve güvenliği
İşveren, uzaktan çalışan işçiyi de iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek ve sağlık gözetimini sağlamakla yükümlüdür. Uzaktan çalışırken işle bağlantılı olarak bir kaza geçirirsen, bu durum iş kazası olarak değerlendirilebilir.
Kişisel verilerin korunması
İşveren, uzaktan çalışan işçinin kişisel verilerini korumak ve işçiyi bu konuda bilgilendirmekle yükümlüdür. İşçi de işe ilişkin verilerin korunması için işverenin belirlediği kurallara uymalıdır.
İşverenin, uzaktan çalışan işçiyi ölçüsüz şekilde izlemesi, örneğin kamera ile sürekli izlemesi ya da kişisel bilgisayarını denetlemesi, özel hayatın ve kişisel verilerin korunması bakımından sorun oluşturabilir.
Uzaktan çalışmaya geçiş
- İşçinin iş yerinde çalışırken uzaktan çalışmaya geçirilmesi, kural olarak işçinin onayına bağlıdır.
- Aynı şekilde, uzaktan çalışan işçinin iş yerinde çalışmaya geri dönmesi de çalışma koşullarında değişiklik niteliğinde olabilir.
- Zorlayıcı sebeplerle, örneğin salgın hastalık gibi olağanüstü durumlarda, işveren işçinin onayı aranmaksızın uzaktan çalışmaya geçebilir.
Kısaca yapılacaklar
- Uzaktan çalışma sözleşmeni yazılı olarak yap.
- Ekipman ve masrafların kim tarafından karşılanacağını sözleşmeye yazdır.
- Çalışma saatlerini ve mesai dışı yazışmaları kayıt altına al.
- Eşit haklar ve fazla çalışma ücretlerin ödenmiyorsa işverene yazılı bildir.
- Uyuşmazlık çıkarsa arabulucuya, ardından iş mahkemesine başvur.
En çok sorulan sorular
Uzaktan çalışma için yazılı sözleşme şart mı?
Evet. Uzaktan çalışma ilişkisinin yazılı olarak kurulması gerekir.
İnternet ve elektrik masraflarımı kim karşılar?
Zorunlu giderlerin nasıl karşılanacağı sözleşmede belirlenmelidir; bu yüzden sözleşmeye açıkça yazdır.
Evden çalışınca daha az maaş verilebilir mi?
Hayır. Esaslı bir sebep yoksa uzaktan çalışana iş yerindeki emsal işçiden farklı işlem yapılamaz.
Evden çalışırken fazla mesai ücreti alır mıyım?
Evet. Haftalık kırk beş saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve zamlı ücret ödenir.
Fazla çalıştığımı nasıl ispat ederim?
Sisteme giriş-çıkış kayıtlarını, mesai dışı gelen e-postaları ve mesajları ve görev atamalarını sakla.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.