Evliliğin İptali Davası Nedir, Boşanmadan Farkı Ne?
Evlendikten sonra eşinin seni ciddi bir konuda kandırdığını öğrendin. Örneğin ağır bir hastalığı gizlemiş, zorla evlendirildin ya da eşinin zaten başka biriyle evli olduğunu fark ettin. Bu durumlarda boşanma yerine evliliğin iptalini isteyebilirsin. Bu rehberde evliliğin iptali davasını ve boşanmadan farkını anlatıyoruz.
Evliliğin iptali nedir?
Evliliğin iptali, evlenme sırasında var olan bir sakatlık nedeniyle evliliğin ortadan kaldırılmasıdır. Boşanmada ise evlenme sırasında herhangi bir sorun yoktur; sorun evlilik süresince ortaya çıkar.
Kanun, evliliğin iptali sebeplerini ikiye ayırır:
- Mutlak butlan sebepleri.
- Nisbi butlan sebepleri.
Mutlak butlan sebepleri
Bu sebepler kamu düzenini ilgilendirir. Kanunda sayılan mutlak butlan sebepleri şunlardır (TMK md. 145):
- Evlenme sırasında eşlerden birinin evli olması.
- Evlenme sırasında eşlerden birinin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.
- Eşlerden birinin evlenmeye engel bir akıl hastalığı bulunması.
- Eşler arasında evlenmeye engel bir hısımlık bulunması.
Mutlak butlan sebebi varsa, dava süresiz olarak açılabilir. Cumhuriyet savcısı bu davayı kendiliğinden açar. İlgisi olan herkes de dava açabilir.
Nisbi butlan sebepleri
Bu sebepler yalnızca eşlerden birini ilgilendirir ve davayı yalnızca hakkı ihlal edilen eş açabilir. Nisbi butlan sebepleri şunlardır:
Geçici olarak ayırt etme gücünden yoksunluk
Evlenme sırasında geçici olarak ayırt etme gücünden yoksun olan eş, örneğin ağır sarhoşluk ya da ilaç etkisi altındaysa, evliliğin iptalini isteyebilir (TMK md. 148).
Yanılma
Eşlerden biri, evlenme sırasında şu konularda yanıldıysa evliliğin iptalini isteyebilir (TMK md. 149):
- Evlenmek istemediği hâlde, yanılarak evlenme beyanında bulunduysa.
- Evlendiği kişide, ya da onun kendisiyle evlenmeyi kabul etmeyeceği önemli bir niteliğinde yanıldıysa.
Aldatma
Eşlerden biri, evlenme sırasında şu şekilde aldatıldıysa evliliğin iptalini isteyebilir (TMK md. 150):
- Diğer eşin ya da onun bilgisi dahilinde başka birinin, kendisini, diğer eşin kişisel nitelikleri hakkında aldatarak evlenmeye razı ettiyse.
- Diğer eşin sağlığını ya da altsoyunun sağlığını ciddi biçimde tehlikeye düşürecek bir hastalığı kendisinden gizlendiyse.
Korkutma
Eşlerden biri, kendisinin ya da yakınlarından birinin hayatına, sağlığına ya da namusuna yönelik ciddi ve yakın bir tehlike ile korkutularak evlenmeye zorlandıysa, evliliğin iptalini isteyebilir (TMK md. 151). Zorla evlendirme bu kapsamda değerlendirilir.
Süre çok önemli
Nisbi butlan sebebine dayanan dava, iptal sebebini öğrendiğin ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmeden açılmalıdır (TMK md. 152).
Bu süreler hak düşürücüdür. Süre geçerse evliliğin iptalini isteyemezsin. Ancak şartları varsa boşanma davası açabilirsin.
Davayı nerede açarsın?
Evliliğin iptali davası aile mahkemesinde açılır. Bulunduğun yerde aile mahkemesi yoksa, dava asliye hukuk mahkemesinde açılır.
İptalin sonuçları
- Evlilik, ancak mahkemenin iptal kararıyla sona erer. Karar kesinleşinceye kadar evlilik geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK md. 156).
- İptal kararı geriye doğru etkili değildir. Yani evlilik başından itibaren hiç yapılmamış sayılmaz.
- Evlilik iptal edilse bile, bu evlilikten doğan çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocukların velayeti ve nafakası konusunda boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK md. 157-158).
- Mal paylaşımı, tazminat ve nafaka konularında da kural olarak boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
Tazminat
Evliliğin iptali sebebinde kusuru olmayan eş, kusurlu eşten maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Örneğin ağır bir hastalığını gizleyerek seni aldatan eşinden tazminat talep edebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Evliliğin iptali sebebini ve bu sebebi öğrendiğin tarihi belirle.
- Nisbi butlan sebeplerinde altı ay içinde dava aç.
- İptal sebebini gösteren delilleri topla.
- Davayı aile mahkemesinde aç.
- Çocuklar, mal paylaşımı, nafaka ve tazminat taleplerini dava dilekçende belirt.
En çok sorulan sorular
Evliliğin iptali boşanmadan nasıl farklıdır?
İptalde sorun evlenme anında vardır; boşanmada ise evlenme geçerlidir ve sorun evlilik sırasında ortaya çıkar.
Mutlak butlan sebepleri nelerdir?
Evlenirken eşlerden birinin zaten evli olması, sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk, evlenmeye engel akıl hastalığı ve evlenmeye engel hısımlık.
Mutlak butlan davası için süre var mı?
Hayır. Süresiz açılabilir; Cumhuriyet savcısı kendiliğinden açar ve ilgisi olan herkes de açabilir.
Eşim ağır bir hastalığını benden gizledi, iptal isteyebilir miyim?
Evet. Senin ya da altsoyunun sağlığını ciddi biçimde tehlikeye düşürecek bir hastalığın gizlenmesi aldatma sebebiyle iptal sebebidir.
Zorla evlendirildim, ne yapabilirim?
Hayatına, sağlığına ya da namusuna yönelik ciddi bir tehlikeyle korkutularak evlendirildiysen korkutma sebebiyle iptal isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.