Evlilik Dışı Çocuk Nasıl Tanınır? Tanımanın Sonuçları ve İptali
Evli olmadığın biriyle bir çocuğun oldu ve çocuğun nüfusa baba hanesi boş olarak kaydedildi. Ya da sen evlilik dışı doğan bir çocuğun annesisin ve babanın çocuğu resmen kabul etmesini istiyorsun. "Çocuğu tanımak için ne yapmalıyım, nüfus müdürlüğüne gitmek yeterli mi, tanıma sonradan iptal edilebilir mi?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde tanıma yoluyla soybağı kurulmasını ve sonuçlarını anlatıyoruz.
Soybağı nasıl kurulur?
Kanuna göre çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise:
- Ana ile evlilik,
- Tanıma,
- Hakim hükmü (babalık davası)
yoluyla kurulur. Soybağı ayrıca evlat edinme yoluyla da kurulabilir.
Yani evlilik dışı doğan bir çocuk ile babası arasında hukuki bağ kendiliğinden kurulmaz. Bunun için babanın çocuğu tanıması ya da babalık davası açılması gerekir.
Tanıma nasıl yapılır?
Tanıma, babanın şu yollardan biriyle yapacağı beyanla olur:
- Nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru,
- Mahkemeye yazılı başvuru,
- Noterde düzenlenen resmi senet,
- Vasiyetname.
En pratik yol, babanın kimliğiyle birlikte nüfus müdürlüğüne giderek tanıma beyanında bulunmasıdır. Annenin bu işlem sırasında bulunması zorunlu değildir.
Baba küçük ya da kısıtlıysa
Tanıma beyanında bulunan kişi on sekiz yaşından küçük ya da kısıtlıysa, velisinin ya da vasisinin de rızası gerekir.
Başka bir erkekle soybağı varsa
Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. Örneğin anne, çocuğun doğumu sırasında başka biriyle evliyse ya da boşanmasının üzerinden üç yüz gün geçmemişse, çocuk o kişinin çocuğu sayılır. Bu durumda önce soybağının reddi davası açılması gerekir.
Bildirim
Tanıma beyanını alan nüfus memuru, sulh hakimi, noter ya da vasiyetnameyi açan hakim, tanımayı babanın ve çocuğun kayıtlı olduğu nüfus müdürlüklerine bildirir. Çocuğun kayıtlı olduğu nüfus müdürlüğü de tanımayı çocuğa ve annesine bildirir.
Tanımanın sonuçları
Mirasçılık
Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma ya da hakim hükmüyle kurulmuş olan çocuklar, baba tarafından evlilik içi çocuklar gibi mirasçı olur. Yani tanınan çocuk, babasının diğer çocuklarıyla eşit miras payı alır.
Nafaka
Soybağı kurulduğunda baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlü olur. Anne, çocuk için iştirak nafakası talep edebilir.
Velayet
Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Tanıma ile velayet kendiliğinden babaya geçmez. Ana küçük, kısıtlı ya da ölmüşse veya velayet kendisinden alınmışsa hakim, çocuğun menfaatine göre vasi atar ya da velayeti babaya verir.
Baba tanımazsa: babalık davası
Baba çocuğu tanımak istemezse, ana ve çocuk babalık davası açarak soybağının mahkemece kurulmasını isteyebilir. Bu konunun ayrıntılarını Hakkını Sor'daki babalık davası rehberinde bulabilirsin.
Tanımanın iptali
Tanıyanın davası
Tanıyan kişi, yanılma, aldatma ya da korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir. Bu dava anaya ve çocuğa karşı açılır.
Dava hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği ya da korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her halde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer.
Diğer ilgililerin davası
Ana, çocuk, çocuk ölmüşse altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanımanın iptalini dava edebilir. Dava tanıyana, tanıyan ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.
- İlgililerin dava hakkı, tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her halde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer.
- Çocuğun dava hakkı, ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer.
- Süreler geçtiği halde gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa, bu sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde dava açılabilir.
İspat yükü
İptal davasında davacı, tanıyanın baba olmadığını ispat etmekle yükümlüdür. Bu ispat genellikle DNA testiyle yapılır.
Kısaca yapılacaklar
- Evlilik dışı doğan çocuğunu tanımak istiyorsan kimliğinle nüfus müdürlüğüne başvur.
- Çocuğun başka biriyle soybağı varsa önce soybağının reddi davasının açılması gerektiğini bil.
- Tanıma sonrası çocuğun nüfus kaydında baba bilgilerinin işlendiğini kontrol et.
- Baba tanımıyorsa babalık davası aç.
- Çocuk için iştirak nafakası talep et.
- Tanımanın yanılma ya da aldatma sonucu yapıldığını düşünüyorsan bir yıllık süre içinde iptal davası aç.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 282: Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla, baba arasında ana ile evlilik, tanıma veya hakim hükmüyle kurulur.
- 4721 sayılı Kanun m. 295-296: Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmi senet veya vasiyetnamedeki beyanıyla olur; tanıyan küçük veya kısıtlıysa veli veya vasinin rızası gerekir; başka erkekle soybağı bulunan çocuk tanınamaz; tanıma nüfus memurluklarına ve ana ile çocuğa bildirilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 297-299: Tanıyan yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle; ana, çocuk, savcı, Hazine ve ilgililer tanıyanın baba olmadığı iddiasıyla tanımanın iptalini dava edebilir; davacı tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür.
- 4721 sayılı Kanun m. 300: Tanıyanın ve ilgililerin dava hakkı öğrenmeden itibaren bir yıl ve her halde tanımadan itibaren beş yıl, çocuğun dava hakkı ergin olmasından itibaren bir yıl geçmekle düşer.
- 4721 sayılı Kanun m. 337: Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir.
- 4721 sayılı Kanun m. 498: Soybağı tanıma veya hakim hükmüyle kurulan evlilik dışı çocuklar baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur.
En çok sorulan sorular
Evlilik dışı çocuk nasıl tanınır?
Babanın nüfus müdürlüğüne ya da mahkemeye yazılı başvurusu, noterde düzenlenen resmi senet ya da vasiyetnamedeki beyanıyla tanıma yapılır. En pratik yol nüfus müdürlüğüne başvurmaktır.
Tanıma için annenin izni gerekir mi?
Kanun, tanıma için annenin rızasını şart koşmaz. Ancak tanıma anneye bildirilir ve anne, tanıyanın baba olmadığını düşünüyorsa tanımanın iptali için dava açabilir.
Tanınan çocuk babasına mirasçı olur mu?
Evet. Soybağı tanıma ile kurulan evlilik dışı çocuklar, baba yönünden evlilik içi çocuklar gibi mirasçı olur.
Tanıma ile velayet babaya geçer mi?
Hayır. Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Velayetin babaya verilmesi ancak hakim kararıyla mümkündür.
Tanıma sonradan iptal edilebilir mi?
Evet. Tanıyan yanılma, aldatma ya da korkutma sebebiyle; ana, çocuk ve diğer ilgililer ise tanıyanın baba olmadığı iddiasıyla iptal davası açabilir. Bu davalar kanundaki hak düşürücü süreler içinde açılmalıdır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.