Evlilik, Doğum ve Ölüm İzni: İşçinin Ücretli Mazeret İzinleri
Evleniyorsun ve düğün için birkaç gün izin almak istiyorsun. Eşin doğum yapacak ya da bir yakınını kaybettin. İşveren ise "Yıllık izninden düşeriz" diyor. Oysa kanun, bu tür durumlar için işçilere ayrıca ücretli izin hakkı tanır. Bu rehberde işçilerin mazeret izinlerini anlatıyoruz.
Mazeret izinleri nedir?
Mazeret izinleri, işçiye belirli olaylar nedeniyle verilen ve ücreti ödenen izinlerdir. Bu izinler, yıllık izinden ayrıdır ve yıllık izinden düşülemez.
Kanundaki ücretli mazeret izinleri
İş Kanunu'na göre işçiye şu hâllerde ücretli izin verilir (4857 s.K. Ek md. 2):
- Evlenmesi hâlinde: üç gün.
- Evlat edinmesi hâlinde: üç gün.
- Anne ya da babasının, eşinin, kardeşinin ya da çocuğunun ölümü hâlinde: üç gün.
- Eşinin doğum yapması hâlinde: beş gün. Bu izne halk arasında babalık izni denir.
- En az yüzde yetmiş oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hekim raporuna dayanarak, çalışan ebeveynlerden yalnızca birine, bir yıl içinde toptan ya da bölümler hâlinde on güne kadar.
Bu izinlerin süresi, kanunda gösterilen en az sürelerdir. İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izin süreleri belirlenebilir.
Bu izinler ücretli mi?
Evet. Mazeret izinlerinde işveren, işçinin ücretini ödemek zorundadır. Bu sürede işçi çalışmış gibi kabul edilir.
İşveren izin vermezse
İşveren, kanunda öngörülen mazeret izinlerini vermek zorundadır. İzin vermeyi reddederse ya da bu izinleri yıllık izinden düşerse:
- Bu durumu işverene yazılı olarak bildir ve kanundaki hakkını hatırlat.
- Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne ya da CİMER'e şikâyette bulunabilirsin.
- Yıllık izninden haksız olarak düşülen günlerin iadesini ya da ücretini isteyebilirsin.
Mazeret izni hakkını kullandığın için işveren seni cezalandıramaz ya da iş sözleşmeni bu sebeple feshedemez.
Diğer izin hakları
İş arama izni
İş sözleşmen işveren tarafından feshedildiğinde, ihbar süresi içinde yeni bir iş bulabilmen için işveren sana günde en az iki saat ücretli iş arama izni vermek zorundadır (4857 s.K. md. 27). İstersen bu izinleri toplu olarak, işten ayrılacağın günden önceki günlere denk gelecek şekilde kullanabilirsin.
İşveren iş arama iznini vermezse ya da eksik verirse, bu sürelere ait ücreti ödemek zorundadır.
Doğum ve süt izni
Kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrası analık izni ile süt izni hakları bulunur. Bu konuyu "Hamile çalışanın hakları: doğum izni, süt izni ve iş güvencesi" rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Hastalık izni
Hastalık nedeniyle hekim raporu aldığın günlerde çalışmazsın. Bu günler için ücreti genellikle SGK geçici iş göremezlik ödeneği olarak öder.
Kamu görevlilerinde izinler
Devlet memurlarının izin hakları, İş Kanunu'na değil, Devlet Memurları Kanunu'na göre belirlenir. Memurların mazeret izni süreleri, işçilerinkinden farklı olabilir. Bu yüzden memursan, kendi tabi olduğun mevzuatı kontrol etmelisin.
Kısaca yapılacaklar
- Mazeret iznini işverene yazılı olarak bildir.
- Evlilik, doğum ya da ölüm belgesi gibi belgeleri işverene sun.
- Mazeret izninin yıllık izninden düşülmediğini kontrol et.
- İşveren izin vermezse yazılı olarak hakkını hatırlat.
- Sonuç alamazsan Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne ya da arabulucuya başvur.
En çok sorulan sorular
Evlenen işçiye kaç gün izin verilir?
Üç gün ücretli izin verilir.
Eşim doğum yaptı, kaç gün izin alırım?
Beş gün ücretli babalık izni alırsın.
Yakınımın ölümünde kaç gün izin hakkım var?
Anne, baba, eş, kardeş ya da çocuğun ölümünde üç gün ücretli izin.
İşveren bu izinleri yıllık izinden düşebilir mi?
Hayır. Mazeret izinleri yıllık izinden ayrıdır ve ondan düşülemez.
İşveren izin vermezse ne yapabilirim?
İşverene yazılı bildir; sonuç alamazsan Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne ya da CİMER'e şikâyet et.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.